Θάνος Παπακωνσταντίνου : Συλλογική Τέχνη το Θέατρο

thanos papakonstantinouΜε τον Θάνο Παπακωνσταντίνου σκηνοθέτη της παράστασης «Ηλέκτρα», συζητήσαμε για το έργο, για τους «κόσμους» που δημιουργούνται μέσα στην παράσταση,  για το θέατρο και τη σκηνοθεσία και για το εάν η Τέχνη του Θεάτρου μπορεί να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους. Η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή ανεβαίνει αύριο στο Ρωμαϊκό Ωδείο στις 21:30. 

Θα ήθελα να μας πείτε λίγα λόγια για την παράσταση  «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή;

Ολόκληρη η Ηλέκτρα είναι μια διαδοχή αντιθέσεων και αντιφάσεων. Καταρχήν, μιλάμε για έναν κόσμο όπου έχει χαθεί κάθε ισορροπία. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Ο Ορέστης μπαίνει στην σκηνή και αναγγέλλει πως θα σκοτώσει “με δόλο στα κρυφά” με εντολή θεού. Η Κλυταιμνήστρα, η μητέρα, έχει σκοτώσει τον πατέρα. Αντί για μνημόσυνο, έχει καθιερώσει γιορτή για την επέτειο του φόνου. Αυτός ο ίδιος ο πατέρας έχει σκοτώσει την κόρη του για να ξεκινήσει ο τρωϊκός πόλεμος. Η Χρυσόθεμη ζει με τους φονιάδες του πατέρα της και μεταφέρει επιτάφιες χοές από τον θύτη στο θύμα. Ο Παιδαγωγός έχει αναθρέψει τον Ορέστη με μοναδικό σκοπό την εκδίκηση του φόνου του πατέρα του, ως δάσκαλος του δόλου εκφωνεί μια εκτενή ψευδή αφήγηση για το πώς ο Ορέστης σκοτώθηκε. Ακόμα και η Ηλέκτρα που απ’ την αρχή του έργου εκφωνεί ατέλειωτους μονολόγους για το δίκαιο και το θεήλατο της εκδίκησης, στην ουσία δεν προτείνει κάτι καινούργιο - δεν θέλει να γίνει κάποιο προχώρημα. Θέλει να συνεχιστεί ο κύκλος της ανταπόδοσης. Το οφθαμόν αντί οφθαλμού. Το δίκαιο των Ερινυών.

Κανένα πρόσωπο μέσα στον κόσμο αυτό δεν είναι “θετικό”. Ακόμα κι ο Ορέστης, που έρχεται με τον παράδοξο χρησμό του απ’ τον θεό του φωτός να καθαρίσει το σπίτι του πατέρα του, στο τέλος κραδαίνοντας το εργαλείο του φόνου, σχεδόν φωνάζει και για την δική του τιμωρία.

Κανένας, όμως, δεν τον ακούει και καμία Ερινύα δεν θα τον καταδιώξει. Οι άνθρωποι, κατά τον Σοφοκλή, μένουν μόνοι με τις πράξεις τους. Καμία απ’ τις παραπάνω στάσεις ζωής δεν ευδοκιμεί, όλες είναι εξίσου καταδικασμένες. Ολόκληρος ο κόσμος είναι μια μεγάλη αντίφαση, μια παραδοξότητα που ρίχνει τους ανθρώπους από παγίδα σε παγίδα, όπως από καθρέφτη σε καθρέφτη, χωρίς ποτέ να μπορούμε με βεβαιότητα να ξεχωρίσουμε το σκοτάδι απ’ το φως, το σωστό απ’ το λάθος, την πράξη απ’ τα λόγια, την αδράνεια απ΄τη δράση, τους φίλους από τους εχθρούς, το δίκαιο απ’ το άδικο.

Η αναγνώριση - η παραδοχή ότι ο κόσμος είναι πράγματι έτσι, αυτό βρίσκεται στον πυρήνα του έργου αυτού. Η στιγμή που ξημερώνει, όπου το φώς εισβάλλει στο σκοτάδι και για ένα μικρό διάστημα αναγνωρίζονται. Η στιγμή που τα δυο αδέλφια αναγνωρίζουν το ένα το άλλο πιστεύοντας πως οι συμφορές τους θα τελειώσουν ενώ στην πραγματικότητα αυτές δεν τελειώνουν ποτέ.

«Συνομιλείτε» με τους ηθοποιούς για τους «κόσμους» που δημιουργείτε μέσα στην παράσταση ;

Δεν υπάρχει επιλογή πιστεύω. Το θέατρο είναι μια συλλογική τέχνη. Για να δημιουργηθεί ένας αυτόνομος κόσμος πάνω στη σκηνή, απαιτείται καταρχήν η συνενοχή και η εμπλοκή όλων των συνεργατών εντός κι εκτός σκηνής. Πέραν του να υπάρξει μια σαφής καλλιτεχνική πρόθεση, αυτό που είναι ακόμα πιο απαιτητικό, από πλευράς του σκηνοθέτη, είναι να μπορέσει να κοινωνήσει το όραμα αυτό σε όλους, να τους επιτρέψει να υπάρξουν μέσα του και να συνδεθούν προσωπικά μαζί του. Αυτό, βέβαια, σημαίνει αμοιβαίες μετακινήσεις προς όφελος, βέβαια, της σύνθεσης που γίνεται. Προσωπικά, απ’ την στιγμή που άρχισα να το καταλαβαίνω αυτό και να προσπαθώ να δίνω χώρο σε όλους τους συνεργάτες μου, πιστεύω πως άρχισα κι εγώ να καταλαβαίνω καλύτερα το τί σημαίνει πραγματικά να συνεργάζεσαι και να συνομιλείς με τους ανθρώπους γύρω σου. Κι αυτό όσο αυτονόητο κι αν ακούγεται, δεν είναι. Πολύ συχνά ως δημιουργοί οχυρωνόμαστε πίσω από μια ιδέα και πολεμάμε να την επιβάλλουμε, αντί να προσπαθούμε να την κοινωνήσουμε και να επιτρέψουμε και στους άλλους να κατοικήσουν μέσα της.

 Ποιοι ήταν οι λόγοι που αποφασίσατε να αφήσετε τη Νομική της Θεσσαλονίκης για το Θέατρο και τη σκηνοθεσία ;

Η φοίτησή μου στη Νομική σχολή ήταν μια τυχαία επιλογή. Στην ηλικία που έπρεπε να αποφασίσω σχετικά με τις σπουδές μου, δεν είχα καθόλου σαφή εικόνα για το τί ήθελα πραγματικά να κάνω. Τα χρόνια, όμως, που βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη ήταν εξαιρετικά χρήσιμα. Ζώντας σε μια πιο μεγάλη πόλη με περισσότερα ερεθίσματα και συναναστροφές στο πλαίσιο της φοιτητικής ζωής, άρχισα κι εγώ να καταλαβαίνω καλύτερα τον εαυτό μου και τις επιθυμίες μου. Μόλις άρχισα να ασχολούμαι πρακτικά με το θέατρο, κατάλαβα ότι αυτό είναι που επιθυμώ να κάνω.

Τι είναι αυτό που μας οδηγεί να γυρίζουμε πάντα στην αρχή, στην τραγωδία από πλευράς δημιουργίας ; Ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που την καθιστούν διαχρονική ;

Η λειτουργία του μύθου, η χρήση δηλαδή μιας αφηγηματικής παραβολής για να συνδιαλλαγείς με το τί σημαίνει να είσαι άνθρωπος και να ζεις μες στον κόσμο είναι ο πυρήνας της τραγωδίας.

Οι μύθοι δεν μας έχουν ανάγκη, εμείς τους χρειαζόμαστε. Τί θέλω να πώ - μέσα σε κάθε ιστορία, σε κάθε μύθο υπάρχει αποκρυσταλλωμένη μια παραδοχή για τον άνθρωπο και τον κόσμο. Μια αλήθεια που ισχύει πάντα, όχι μόνο τώρα.

Ας πούμε, η ανταπόδοση, ένα από τα κεντρικά θέματα στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή, είναι μια έννοια που στέκεται πάντα πολύ πιο πάνω απ’ τη δικαιοσύνη. Όχι τώρα  - από πάντα. Η δικαιοσύνη είναι μια έννοια δημιουργημένη απ’ τον άνθρωπο και αφορά στα εγκόσμια. Ο νόμος της ανταπόδοσης δεν περιορίζεται μόνο στους ανθρώπους. Ας πούμε, μετά από μια περίοδο έντονης ξηρασίας, σίγουρα θα ακολουθήσει μια έντονη βροχόπτωση. Κι αυτό δεν έχει ηθικό πρόσημο - απλά έτσι είναι.

Το θέμα είναι, πιστεύω, το πώς κάθε δημιουργός κάθε φορά επικοινωνεί, συνδιαλλέγεται με τον εκάστοτε μύθο και το πώς από την επαφή αυτή, γεννιέται μια παράσταση. Αυτό είναι για μένα το ζητούμενο και τώρα και πάντα. Το να είμαι, δηλαδή, ειλικρινής και προσωπικός στην συνομιλία μου με τον μύθο. Αυτός υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει και πριν και μετά και ανεξάρτητα από εμένα ή όποιον άλλο δημιουργό. Η συνομιλία μας - η σύγκρουσή μας - η σχέση μας, αν θέλετε, αυτή αποτυπώνεται στην παράσταση.

Το Θέατρο ως μορφή Τέχνης έχει τη δυνατότητα να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους ;

Το θέατρο, σαν μια μορφή τέχνης, είναι ένα εργαλείο. Τα εργαλεία μπορούν να οδηγήσουν και στην εξημέρωση και στην απαγρίωση. Ανάλογως με τη χρήση.

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς, Σκηνοθεσία: Θάνος Παπακωνσταντίνου, Σκηνικά-Κοστούμια: Νίκη Ψυχογιού, Φωτισμοί: Χριστίνα Θανάσουλα, Πρωτότυπη μουσική: Δημήτρης Σκύλλας, Χορογραφία/σχεδιασμός κίνησης: Χαρά Κότσαλη, Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου, Βοηθός σκηνοθέτη Α΄: Μάριος Παναγιώτου, Βοηθός σκηνοθέτη Β΄: Βασίλης Βηλαράς , Βοηθός σκηνογράφου/ενδυματολόγου: Κωνσταντίνα Παπακωνσταντίνου

Διανομή
Παιδαγωγός: Νίκος Χατζόπουλος, Ορέστης: Αλέξανδρος Μαυρόπουλος, Πυλάδης: Μάριος Παναγιώτου, Ηλέκτρα: Αλεξία Καλτσίκη, Χρυσόθεμις: Ελένη Μολέσκη, Κλυταιμνήστρα: Μαρία Ναυπλιώτου, Αίγισθος: Χρήστος Λούλης

Χορός
Ασημίνα Αναστασοπούλου, Σοφία Αντωνίου, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Νάντια Κατσούρα, Ελένη Κουτσιούμπα, Κλεοπάτρα Μάρκου, Μαρία Μηνά, Ιωάννα Μιχαλά, Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου, Νάνσυ Σιδέρη, Καλλιόπη Σίμου, Δανάη Τίκου.

Mουσικοί επί σκηνής: Θοθωρής Βαζάκας, Χρήστος Γιάκας, Μαρία Δελή, Αλέξανδρος Ιωάννου, Γιάννης Κρητικός

Photo by Elina Giounanli 

 

 

Τελευταία Ενημέρωση : Δευτέρα, 03/09/2018

Πρωτοσέλιδο Τελευταίας Έκδοσης

Πρωτοσέλιδο Τελευταίας Έκδοσης

PDF, E-Paper τελευταίας έκδοσης εδώ

Δίκτυο Forum Ανάπτυξης

Video Gallery

Δειτε το καναλι μας στο YouTube

Απόψεις

Αρχή Σελίδας