Σε μια εποχή που η χώρα παλεύει με ακραία καιρικά φαινόμενα, πυρκαγιές, ξηρασία και καταστροφικές πλημμύρες, το ζήτημα της διαχείρισης του νερού αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους άξονες της δημόσιας πολιτικής. Η λειψυδρία δεν είναι πλέον μελλοντική απειλή, αλλά παρούσα πρόκληση, η οποία συνδέεται άρρηκτα με την περιβαλλοντική κρίση, τις κοινωνικές ανισότητες και τη λειτουργία του ίδιου του κράτους. Και είναι μια κρίση που δεν αφορά μόνο το κράτος: η ευθύνη της ορθής διαχείρισης αφορά και εμάς τους πολίτες στην καθημερινότητά μας.
Το νερό δεν είναι άπειρο, και η καταναλωτική αφέλεια πως “πάντα θα υπάρχει” υπονομεύει την αειφορία του πιο βασικού δημόσιου αγαθού. Ταυτόχρονα, η αναποτελεσματική πολιτική, η χρόνια υποεπένδυση στα δίκτυα, οι απώλειες άνω του 40%, και η απουσία στρατηγικού σχεδιασμού διαμορφώνουν ένα τοπίο κρίσης. Η κεντρική ιδέα περί μεταφοράς της διαχείρισης του νερού σε ιδιωτικούς φορείς (π.χ. ΔΕΗ) που εξετάστηκε από την κυβέρνηση, φάνηκε να ακυρώνεται προσωρινά λόγω έντονων αντιδράσεων. Οι αντιδράσεις αυτές δεν περιορίστηκαν μόνο σε τοπικό επίπεδο ή στους δήμους, αλλά εκφράστηκαν και εντός της κυβέρνησης, από τα Υπουργεία Εσωτερικών και Περιβάλλοντος. Ήδη από τον περασμένο Νοέμβριο, η ΚΕΔΕ στο τακτικό συνέδριό της εξέδωσε ομόφωνο ψήφισμα εναντίον των σχεδίων συγχώνευσης των ΔΕΥΑ – αρχικά σε 13 και πλέον σε 3 – τονίζοντας πως η πρόταση είναι αποσπασματική, μη συνεκτική και έρχεται σε αντίθεση με το Σύνταγμα και τους Νόμους που διέπουν τη λειτουργία των ΔΕΥΑ. Η ΚΕΔΕ, σε συνεργασία με την ΕΔΕΥΑ και την ΕΕΤΑΑ, έχει καταθέσει μια εναλλακτική επιχειρησιακά τεκμηριωμένη πρόταση, η οποία προβλέπει τη δημιουργία μίας ΔΕΥΑ ανά νομό ή δύο όπου απαιτείται, μόνο σε εθελοντική βάση, με διατήρηση της διοικητικής αυτοτέλειας από την Αυτοδιοίκηση. Ιδιαίτερη αντίδραση υπάρχει και για τα νησιά, με την ΚΕΔΕ να τάσσεται κατά της δημιουργίας 11μελούς διοικητικού σχήματος με πλειοψηφία της ΕΥΔΑΠ Νήσων, υποστηρίζοντας τη διατήρηση του υπάρχοντος μοντέλου διαχείρισης. Όμως, τέτοια σχέδια επιστρέφουν, συχνά “ενδεδυμένα” με τεχνικούς όρους ή προσχήματα, και γι’ αυτό απαιτείται διαρκής επαγρύπνηση από την κοινωνία.
Η μελέτη της Deloitte προτείνει μια νέα μορφή διακυβέρνησης στον τομέα του νερού, εισάγοντας την ιδέα δημιουργίας Περιφερειακών Οργανισμών Ύδατος ανά υδατική λεκάνη απορροής. Αυτοί οι οργανισμοί θα έχουν ενιαία εποπτεία και λειτουργικότητα, επιτρέποντας την οικονομία κλίμακας και καλύτερη τεχνική διαχείριση. Στην πράξη όμως, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να διακυβευθεί η τοπική αυτονομία και να συγκεντρωθεί ο έλεγχος του νερού σε λιγότερα, μεγαλύτερα και εν δυνάμει ιδιωτικοποιήσιμα σχήματα. Η πρόβλεψη για εμπορική βιωσιμότητα ως κριτήριο αξιολόγησης και η έμφαση στην «ανάπτυξη μέσω επενδύσεων» ανοίγουν τον δρόμο για αλλαγή του χαρακτήρα του νερού: από κοινό αγαθό, σε επενδυτικό προϊόν.
Οι πολιτικές δυνάμεις έχουν τοποθετηθεί διαφορετικά. Το ΠΑΣΟΚ επισημαίνει ότι η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, στην οποία έχει μεταφερθεί η αρμοδιότητα για τα τιμολόγια του νερού, δεν μπορεί να διασφαλίσει το κοινωνικό τιμολόγιο και το δημόσιο χαρακτήρα του νερού. Τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης των ΔΕΥΑ, με σαφές πλαίσιο διαφάνειας και λογοδοσίας, αλλά εντός δημόσιου πλαισίου. Το ΚΚΕ από την πλευρά του, καταγγέλλει την εμπορευματοποίηση των φυσικών πόρων και τονίζει ότι η ύδρευση πρέπει να παραμένει αποκλειστικά ευθύνη του κράτους και των ΟΤΑ, χωρίς καμία εμπλοκή ιδιωτικού τομέα. Η Νέα Δημοκρατία προωθεί τη συγκέντρωση της διαχείρισης και την αύξηση της αποτελεσματικότητας, χωρίς να αποκλείει εμπλοκή εταιρειών υπό όρους «εποπτευόμενης αγοράς».
Η περίπτωση της Πάτρας είναι αποκαλυπτική. Ο Δήμος και η ΔΕΥΑΠ έχουν ολοκληρωμένη μελέτη για νέο διυλιστήριο νερού, ώστε να αξιοποιηθεί το φράγμα Πείρου-Παραπείρου. Το θέμα αυτό άλλωστε περιλαμβάνεται στην πρόσφατη επιστολή με τα σημαντικότερα ζητήματα της πόλης που απαιτούν την παρέμβασή του, που έστειλε ο δήμαρχος της Πάτρας Κώστας Πελετίδης στον Πρωθυπουργό.Το έργο, προϋπολογισμού 21,5 εκατομμυρίων ευρώ, είναι κρίσιμο για τη μακροχρόνια υδροδότηση της πόλης. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει εγκριθεί χρηματοδότηση, παρότι πρόκειται για ώριμο και τεχνικά εφικτό σχέδιο. Παράλληλα, η πολιτική διαχείριση του θέματος εγείρει ερωτήματα: η άρνηση της δημοτικής αρχής να ενταχθεί σε διαδημοτικό φορέα το 2019 ερμηνεύεται ως χαμένη ευκαιρία, ενώ η αντιπολίτευση της πόλης καταγγέλλει καθυστερήσεις και ιδεολογικές αγκυλώσεις. Το ζήτημα της διαχείρισης του νερού στην Πάτρα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα γιατί τέτοια κρίσιμα ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως πεδία κομματικής αντιπαράθεσης, αλλά απαιτούν γενικότερη συστράτευση της πόλης. Η υδρευτική ασφάλεια είναι κοινό αγαθό και όχι κομματικό λάφυρο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι κράτος θέλουμε. Ένα κράτος που επιτρέπει στους οικονομικούς παίκτες να καθορίζουν το κόστος ενός ζωτικού αγαθού, ή ένα κράτος που επενδύει στις δημόσιες υποδομές για την εξασφάλιση καθολικής πρόσβασης; Χρειάζεται δημόσια στρατηγική, ισχυροί τοπικοί φορείς, και υποδομές που να αντέχουν στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Και το πιο σημαντικό: να πάψουμε να βλέπουμε το νερό ως αυτονόητο. Δεν είναι. Και δεν θα είναι στο μέλλον, αν συνεχίσουμε να το ξοδεύουμε σαν να μην τελειώνει. Η κοινωνία πρέπει να ζητήσει επενδύσεις, διαφάνεια, έλεγχο, διαχείριση με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον. Το νερό δεν είναι μπίζνα. Είναι δικαίωμα. Και οφείλουμε να το υπερασπιστούμε.
Ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός έγραφε: «Μην αμελήσετε. Πάρτε μαζί σας νερό. Το μέλλον μας θα έχει πολύ ξηρασία». Δεν εννοούσε απλώς την έλλειψη βροχής. Μιλούσε για μια εποχή έλλειψης νοήματος, κοινωνικής συνοχής και φροντίδας για το κοινό καλό. Ο Διονύσης Καρατζάς γράφει: «Ακόμη παιδεύω τη γλώσσα να γράψει το σχήμα του νερού». Το νερό δεν περιγράφεται μόνο. Ζει και υπάρχει όταν το φροντίζεις, το σέβεσαι και το μοιράζεσαι. Και για να το κρατήσουμε ζωντανό –ως δικαίωμα και ως εμπειρία– χρειάζεται εγρήγορση και αλληλεγγύη. Τώρα, πριν διψάσουμε.
