Το ΟΧΙ της Ισλανδίας για ένταξη ηχεί περίεργα στα αυτιά της ΕΕ

Άρθρο του Γιώργου Μαρκατάτου* Η Ισλανδία είπε «όχι» στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, με τρία χαρακτηριστικά στοιχεία: δυσπιστία προς την ΕΕ κυριαρχία και αλιεία με τις φάλαινες. Η χώρα βέβαια δεν αποχωρεί από την ευρωπαϊκή συνεργασία, αλλά εκφράζει την άρνηση της να αρχίσει εκ νέου η διαδικασία πλήρους ένταξης. Η ακριβής διατύπωση του ερωτήματος επιβεβαιώνεται από την ισλανδική κυβέρνηση, ενώ τα τελικά αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση. Η Ισλανδία είναι ήδη στενά συνδεδεμένη με την ΕΕ. Ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου συμμετέχει στην ενιαία αγορά και εφαρμόζει μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ενώ συμμετέχει επίσης στη ζώνη Σένγκεν. Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Bruegel1 η Ισλανδία προτίμησε να διατηρήσει τη σημερινή, στενή αλλά όχι πλήρη, σχέση της με την Ένωση. Η αλιεία και ο έλεγχος των θαλάσσιων πόρων Τεκμηριωμένο με σαφήνεια το επιχείρημα του «όχι» ήταν η αλιεία. Για την Ισλανδία δεν πρόκειται απλώς για έναν παραγωγικό κλάδο. Η αλιεία αποτελεί βασικό τμήμα των εξαγωγών, της οικονομικής ιστορίας, της περιφερειακής απασχόλησης και της εθνικής ταυτότητας. Οι αντίπαλοι της ένταξης υποστήριξαν ότι η υπαγωγή στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική θα μπορούσε να περιορίσει την ικανότητα της χώρας να καθορίζει αυτόνομα τις ποσοστώσεις, την πρόσβαση στα αλιευτικά της πεδία και τον τρόπο διαχείρισης των αποθεμάτων. Σύμφωνα με άρθρο του Politico υπό τον τίτλο «Ο πραγματικός λόγος που η Ισλανδία απέρριψε την ΕΕ» η έναρξη διαπραγματεύσεων μετατράπηκε σε μία ευρύτερη ψηφοφορία για την κυριαρχία. Δεν προκύπτει όμως από τις σοβαρότερες αναλύσεις ότι το κυνήγι φαλαινών αποτέλεσε τον κύριο λόγο του αποτελέσματος. Γεωργία, ενέργεια και μικρή εθνική αγορά Δεύτερη ομάδα επιχειρημάτων αφορούσε τη γεωργία και την επισιτιστική ασφάλεια. Οι Ισλανδοί παραγωγοί δραστηριοποιούνται σε ιδιαίτερα δυσμενείς κλιματικές και γεωγραφικές συνθήκες και εξαρτώνται από ένα σύστημα εθνικής προστασίας και στήριξης. Υπήρχε ο φόβος ότι η Κοινή Γεωργική Πολιτική και το καθεστώς της ενιαίας αγοράς θα αύξαναν τον ανταγωνισμό από φθηνότερα ευρωπαϊκά προϊόντα και θα περιόριζαν τη δυνατότητα εφαρμογής ειδικών εθνικών μέτρων. Αντίστοιχες επιφυλάξεις εκφράστηκαν για την ενέργεια. Η Ισλανδία διαθέτει εξαιρετικά σημαντικούς γεωθερμικούς και υδροηλεκτρικούς πόρους, οι οποίοι αποτελούν στρατηγικό εθνικό πλεονέκτημα. Τμήμα της κοινής γνώμης φοβήθηκε ότι η βαθύτερη ενεργειακή ενσωμάτωση θα οδηγούσε σταδιακά σε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή επιρροή επί των τιμών, των υποδομών και της αξιοποίησης αυτών των πόρων. Το νόμισμα και το κόστος ζωής Η οικονομική συζήτηση ήταν περισσότερο σύνθετη, διότι οι υποστηρικτές του «όχι» επισήμαναν ότι η ισλανδική κορόνα επιτρέπει στη χώρα να ασκεί ανεξάρτητη νομισματική πολιτική και να προσαρμόζεται ταχύτερα στις οικονομικές κρίσεις, και έτσι η εύπορη Ισλανδία θα γινόταν καθαρός συνεισφέρων στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Το επιχείρημα αυτό συνδέθηκε με το γενικότερο ερώτημα εάν η χώρα πρέπει να πληρώνει περισσότερο για μια θεσμική συμμετοχή όταν ήδη διαθέτει πρόσβαση στην ενιαία αγορά. Ήταν η Ουκρανία και οι εξοπλισμοί βασικός λόγος του «όχι»; Σε σχέση με την προηγούμενη παράγραφο, και ενώ δεν προκύπτει ότι η στήριξη της Ουκρανίας ή η αύξηση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών δαπανών αποτέλεσαν βασικό και αυτοτελές επιχείρημα του «όχι», μάλλον θα πρέπει να μας οδηγήσει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία, οδήγησε του Ισλανδούς να εκφράσουν ξεκάθαρα ότι απέχουν από τη διαδικασία αυτή! Εξάλλου ήταν ήδη εκφρασμένη άποψη ότι η ένταξη δεν θα προσέθετε αποφασιστική στρατιωτική προστασία, την οποία οι Ισλανδοί θεωρούν ότι διαθέτουν μέσω της ασφάλειας του ΝΑΤΟ, στο οποίο είναι ήδη ενταγμένοι. Σε κάθε περίπτωση, στη μικρή αυτή χώρα ασφαλώς υπάρχει ευρύτερος ευρωπαϊκός προβληματισμός για την ταυτόχρονη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, την αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών και τις πιέσεις στα κοινωνικά εισοδήματα. Οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών της ΕΕ εκτιμάται ότι θα φθάσουν τα 454 δισ. ευρώ το 2026, αυξημένες κατά περίπου 75% έναντι του 2021. Πρόκειται για πραγματικό και σοβαρό ζήτημα πολιτικής προτεραιοτήτων, όπως δείχνουν τα επίσημα στοιχεία του Συμβουλίου της ΕΕ. Το πολιτικό μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση Το αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι οι Ισλανδοί επέλεξαν απομόνωση ή ότι απέρριψαν τις ευρωπαϊκές αξίες. Επέλεξαν ένα διαφορετικό μοντέλο: συνεργασία μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και του Σένγκεν, συμμαχική προστασία μέσω του ΝΑΤΟ και διατήρηση του εθνικού ελέγχου στους βασικούς φυσικούς πόρους. Ωστόσο, η ψήφος αποτελεί προειδοποίηση για την ΕΕ και προσωπικά για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Μία εύπορη, δημοκρατική και ήδη βαθιά ευρωπαϊκά ενσωματωμένη χώρα δεν πείστηκε ότι η πλήρης ιδιότητα του μέλους προσφέρει περισσότερα από όσα θα της αφαιρέσει. Η δυσπιστία απέναντι στη συγκέντρωση εξουσιών στις Βρυξέλλες, η αίσθηση περιορισμένης επιρροής ενός κράτους μόλις 400.000 κατοίκων και η αδυναμία της ΕΕ να δώσει εκ των προτέρων πειστικές εγγυήσεις για την αλιεία έκριναν περισσότερο το αποτέλεσμα. Συνεπώς θα περιμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξαγγελίες της προέδρου της Κομισιόν και τις διαπιστώσεις της για την κατάσταση στην ΕΕ, σε λίγες μόλις μέρες, που θα αφορούν και το άμεσο μέλλον μας, ώστε να δούμε τι μέλει γενέσθαι με τη γενικότερη δοκιμασία αξιοπιστίας της ευρωπαϊκής ηγεσίας, η οποία είναι διαπιστωμένη πλέον, υπόθεση. Διότι, θέματα όπως διεύρυνση, ανταγωνιστικότητα, Ουκρανία, άμυνα, κοινωνικές πιέσεις ΚΓΠ και συνοχή δημιουργούν περισσότερο την αίσθηση δυσπιστίας, μαζί και με τις αντιφατικές εξελίξεις για τις διαπραγματεύσεις περί του μακροχρόνιου προϋπολογισμού της ΕΕ.. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος, ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ, Ισλανδία

18 Σεπτεμβρίου 2026

Γη, νερό, ξηρασία, προβλήματα επιβίωσης

Του Γιώργου Μαρκατάτου* Σε πρόσφατη ανακοίνωση της Κομισιόν με τίτλο: «Η ΕΕ απευθύνει έκκληση για παγκόσμια δράση για να καταστούν η γη και το νερό πιο ανθεκτικά καθώς εντείνονται η ξηρασία και η απερήμωση» διατυπώνεται νέα έκκληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παγκόσμια δράση απέναντι στην ξηρασία και την απερήμωση. Σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή προσανατολισμού: από την αντιμετώπιση των συνεπειών μιας κρίσης, όταν αυτή έχει ήδη εκδηλωθεί, στη συστηματική προετοιμασία πριν από την καταστροφή. Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε ενόψει της 17ης Διάσκεψης των Μερών της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Απερήμωσης που πραγματοποιήθηκε στο Ουλάν Μπατόρ της Μογγολίας από τις 17 έως τις 28 Αυγούστου 2026. Η ξηρασία ως οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα Η ξηρασία δεν περιορίζεται πλέον σε ορισμένες άνυδρες περιοχές. Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, ενώ οι παρατεταμένες περίοδοι χαμηλών βροχοπτώσεων και οι ακραίες θερμοκρασίες επηρεάζουν τα αποθέματα νερού, τη γεωργία, την παραγωγή ενέργειας, τις ποτάμιες μεταφορές και τα οικοσυστήματα. Η υποβάθμιση των εδαφών επιδεινώνει το πρόβλημα: ένα εξαντλημένο ή διαβρωμένο έδαφος συγκρατεί λιγότερο νερό, είναι λιγότερο παραγωγικό και δεν μπορεί να ανακάμψει εύκολα μετά από έναν καύσωνα ή μια πλημμύρα1. Η οικονομική διάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Άτλαντα Ξηρασίας του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής, περίπου 2,3 δισ. άνθρωποι ζουν ήδη υπό συνθήκες υδατικής πίεσης. Η γεωργία χρησιμοποιεί περίπου το 70% των παγκόσμιων απολήψεων γλυκού νερού, ενώ συγχρόνως αποτελεί έναν από τους πρώτους τομείς που πλήττονται. Η μείωση της παραγωγής μεταφέρεται από το χωράφι στην αγορά μέσω υψηλότερων τιμών, περιορισμού των εξαγωγών και μεγαλύτερης επισιτιστικής ανασφάλειας. Τι επιδιώκει η ΕΕ Κεντρική προτεραιότητα είναι η μετάβαση από την αποσπασματική παροχή αποζημιώσεων σε μια πολιτική πρόληψης, η οποία θα περιλαμβάνει έγκαιρη προειδοποίηση, εκτίμηση κινδύνου, προστασία υδροφορέων, αποκατάσταση εδαφών και οικοσυστημάτων και βιώσιμη διαχείριση της ζήτησης νερού. Ευρωπαϊκή Επιτροπή – COP17 Η Επιτροπή επιδιώκει επίσης καλύτερο συντονισμό των συμβάσεων για την απερήμωση, την κλιματική αλλαγή και τη βιοποικιλότητα. Η επιλογή είναι λογική, επειδή η κλιματική μεταβολή εντείνει την ξηρασία, η απώλεια βιοποικιλότητας αποδυναμώνει τα οικοσυστήματα και η υποβάθμιση του εδάφους περιορίζει την αποθήκευση νερού και άνθρακα. Το Copernicus παρέχει δορυφορική παρακολούθηση και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Η ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων συμπληρώνει αυτή την προσπάθεια. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι έως το 2030 η παγκόσμια ζήτηση νερού ενδέχεται να υπερβαίνει κατά 40% τους διαθέσιμους πόρους. Αυτό καθιστά απαραίτητες την εξοικονόμηση, την επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων, τον περιορισμό των διαρροών και την αποκατάσταση υγροτόπων και φυσικών λεκανών συγκράτησης. Τα κέντρα δεδομένων ως νέα πηγή πίεσης Μια ακόμη πηγή αυξανόμενης πίεσης είναι τα κέντρα δεδομένων, ιδίως όσα υποστηρίζουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Μεγάλες ποσότητες νερού χρησιμοποιούνται άμεσα για την ψύξη του εξοπλισμού και έμμεσα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η επισήμανση αυτή δεν πρέπει να καλλιεργεί φόβο ή συλλήβδην απαξίωση της ψηφιακής τεχνολογίας, αλλά να οδηγεί σε διαφάνεια, υποχρεωτική μέτρηση της κατανάλωσης, επιλογή κατάλληλων περιοχών, ανακύκλωση νερού και συστήματα ψύξης που περιορίζουν την επιβάρυνση των ήδη ευάλωτων υδατικών πόρων. Η Ελλάδα και η γεωργία της Για την Ελλάδα το πρόβλημα έχει άμεση εισοδηματική διάσταση. Η φυτική παραγωγή, η ελαιοκομία, τα οπωροκηπευτικά, τα αμπέλια και η κτηνοτροφία συντηρούν χιλιάδες οικογένειες και ολόκληρες περιφερειακές οικονομίες. Η μείωση της διαθέσιμης ποσότητας νερού, η υφαλμύρωση παράκτιων υδροφορέων, η διάβρωση και οι πυρκαγιές περιορίζουν την παραγωγικότητα, αυξάνουν το κόστος άρδευσης και μπορούν να οδηγήσουν σε εγκατάλειψη της γεωργικής γης. Σε νησιωτικές και νότιες περιοχές, όπως η Κρήτη, η γεωργία ανταγωνίζεται επιπλέον τον τουρισμό και την οικιακή κατανάλωση για έναν περιορισμένο πόρο. Η ελληνική πολιτική δεν μπορεί επομένως να εξαντλείται σε αποζημιώσεις μετά την καταστροφή. Χρειάζονται περιφερειακά ισοζύγια νερού, πραγματική μέτρηση των γεωτρήσεων, συντήρηση των αρδευτικών δικτύων, μικρά έργα αποθήκευσης, επαναχρησιμοποίηση νερού, στάγδην άρδευση και γεωργία ακριβείας. Παράλληλα απαιτούνται πρακτικές που αυξάνουν την οργανική ουσία και την ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί νερό: φυτοκάλυψη, περιορισμένη κατεργασία, αναβαθμίδες, αγροδασικά συστήματα και προσαρμοσμένες ποικιλίες. Η ΚΓΠ μπορεί να χρηματοδοτήσει οικολογικά προγράμματα, επενδύσεις άρδευσης, γεωργοπεριβαλλοντικές δεσμεύσεις, συμβουλευτικές υπηρεσίες και εργαλεία διαχείρισης κινδύνων. Ωστόσο, η χρηματοδότηση πρέπει να συνδέεται με μετρήσιμη εξοικονόμηση νερού και με προστασία του γεωργικού εισοδήματος. Διαφορετικά, η περιβαλλοντική προσαρμογή κινδυνεύει να μετατραπεί σε πρόσθετο κόστος για τον παραγωγό. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ανθεκτικότητα του νερού και του εδάφους δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική πολιτική. Είναι πολιτική επισιτιστικής ασφάλειας, περιφερειακής συνοχής και επιβίωσης της γεωργίας. Για την Ελλάδα, η προστασία του νερού σημαίνει προστασία του αγροτικού εισοδήματος και της δυνατότητας των ανθρώπων να παραμείνουν στην ύπαιθρο.. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

4 Σεπτεμβρίου 2026

Νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες

Άρθρο του Γιώργου Μαρκατάτου* Η απορρόφηση χρηματικών ποσών με πολλά μηδενικά από την Ουκρανία, σε βάρος της αρτιμέλειας του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού μειώνει το πρόβλημα κυρίως στις χώρες με πολεμική βιομηχανία. Έτσι, υπάρχει αντίβαρο των δαπανών. Παρά το γεγονός αυτό ο ευρωπαϊκός πληθυσμός εξακολουθεί να αιμορραγεί και να φτωχοποιείται με συνείδηση των πράξεων και παραλείψεων της ευρωπαϊκής διοίκησης1. Στην αντίπερα όχθη, οξύνει το πρόβλημα στις χώρες με μειωμένη πολεμική βιομηχανία. Η Ελλάδα χώρα ιδιαιτέρως με μικρή έως ανύπαρκτη πολεμική βιομηχανία (λόγω ενδεχομένως και των μνημονίων), όπως σημείωνα ήδη στα ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ από το 2012, συμμετέχει στην ανεξέλεγκτη αυτή χοάνη χωρίς ιδιαίτερο αντίκρισμα. Τι να πούμε παραπάνω και για την κλιματική κρίση;. Η συνάντηση της «Συμμαχίας των Προθύμων» στο Κίεβο, στις 24 Αυγούστου 2026, επιβεβαίωσε ότι η ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στην Ουκρανία εισέρχεται σε φάση ακόμη μεγαλύτερης στρατιωτικής και οικονομικής εμπλοκής. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν την ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας, την προμήθεια πυρομαχικών και την παροχή μακροχρόνιων εγγυήσεων ασφαλείας. Η χρηματοδότηση δεν περιορίζεται πλέον σε έκτακτες επιχορηγήσεις. Ο Μηχανισμός για την Ουκρανία προβλέπει έως 50 δισ. ευρώ για την περίοδο 2024–2027. Παράλληλα, έχει δημιουργηθεί δάνειο 90 δισ. ευρώ για τις χρηματοδοτικές και αμυντικές ανάγκες της χώρας κατά τα έτη 2026–2027, το οποίο χρηματοδοτείται με δανεισμό της ΕΕ από τις αγορές. Μέχρι τον Αύγουστο του 2026 είχαν εκταμιευθεί 11,6 δισ. ευρώ: 3,2 δισ. για δημοσιονομική υποστήριξη και 8,4 δισ. για αμυντικές προμήθειες. Στις 24 Αυγούστου εγκρίθηκαν επιπλέον 6,1 δισ. ευρώ για συστήματα αεράμυνας, πυραύλους, πυρομαχικά και ραντάρ. Οι χορηγίες και τα δάνεια δημιουργούν τόκους, εγγυήσεις και μακροχρόνιες υποχρεώσεις. Επομένως, περιορίζουν έμμεσα τα περιθώρια άσκησης άλλων πολιτικών, ιδίως όταν οι ίδιοι εθνικοί και ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί πρέπει να καλύψουν συγχρόνως άμυνα, γεωργία, κοινωνική συνοχή, ενέργεια και κλιματική προστασία. Το άνισο οικονομικό αντίβαρο των εξοπλισμών Οι στρατιωτικές δαπάνες δεν έχουν το ίδιο οικονομικό αποτέλεσμα σε όλες τις χώρες. Όταν η βοήθεια παρέχεται με παραγγελίες όπλων, πυραύλων, πυρομαχικών ή ηλεκτρονικών συστημάτων, μέρος της δημόσιας δαπάνης επιστρέφει ως κύκλος εργασιών, απασχόληση, φορολογικά έσοδα και τεχνολογική ανάπτυξη στις χώρες όπου εδρεύουν οι μεγάλες αμυντικές επιχειρήσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι η συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου στο δάνειο των 90 δισ. ευρώ επιτρέπει στην Ουκρανία να αγοράζει και αμυντικά προϊόντα βρετανικής κατασκευής. Η βοήθεια λειτουργεί, επομένως, ταυτόχρονα ως γεωπολιτικό μέσο και ως έμμεση βιομηχανική πολιτική. Η ανισοκατανομή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς οι αμυντικές δαπάνες των 27 κρατών μελών έφθασαν τα 418 δισ. ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 20% σε σχέση με το 2024, και προβλέπεται να ανέλθουν στα 454 δισ. ευρώ το 2026. Τα οικονομικά οφέλη συγκεντρώνονται κυρίως στις χώρες που διαθέτουν ισχυρή παραγωγική και τεχνολογική βάση. Αντίθετα, όσες αγοράζουν κυρίως εισαγόμενο εξοπλισμό επιβαρύνονται χωρίς να ανακτούν αντίστοιχο μέρος της δαπάνης μέσω εγχώριας παραγωγής. Αυτή είναι και η περίπτωση της χώρας μας. Η κλιματική καταστροφή καταφθάνει με νέο λογαριασμό Μέσα σε αυτή τη δημοσιονομική πίεση, αναδεικνύεται μία εξίσου επείγουσα ανάγκη, που οι αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει τώρα δισεκατομμύρια στην προσαρμογή και στην προστασία από την κλιματική αλλαγή, διαφορετικά θα αντιμετωπίσει πολύ μεγαλύτερο κόστος από πυρκαγιές, καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες. Το εφιαλτικό καλοκαίρι του 2026, καθιστά δυσκολότερη για τις κυβερνήσεις την αναβολή των αναγκαίων επενδύσεων. Το ετήσιο επενδυτικό κενό είναι τεράστιο. Οι αναγκαίες επενδύσεις προσαρμογής υπολογίζονται μεταξύ 53 και 137 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050, ενώ σήμερα διατίθενται περίπου 15–16 δισ. ευρώ. Πρόκειται, δηλαδή, για κενό που μπορεί να ξεπερνά τα 100 δισ. ευρώ κάθε χρόνο. Η προσαρμογή δεν είναι απλή «πράσινη πολυτέλεια»: για παράδειγμα, κάθε ευρώ που επενδύεται στην προστασία των ευρωπαϊκών ακτών από πλημμύρες μπορεί να αποφέρει έξι ευρώ σε ζημιές που αποτρέπονται5. Για την Ελλάδα και γενικότερα τη νότια Ευρώπη, το ζήτημα είναι ακόμη σοβαρότερο. Η λειψυδρία, οι πυρκαγιές, οι υψηλές θερμοκρασίες, η διάβρωση των ακτών και η πτώση της γεωργικής παραγωγικότητας δεν αποτελούν μακρινό κίνδυνο αλλά σημερινή οικονομική πραγματικότητα. Η χρηματοδότηση αντιπυρικών ζωνών, δικτύων νερού, αντιπλημμυρικών έργων, ανθεκτικών καλλιεργειών και τοπικών μηχανισμών πολιτικής προστασίας δημιουργεί άμεση εγχώρια προστιθέμενη αξία. Σε αντίθεση με τις εισαγωγές οπλικών συστημάτων, οι σχετικές δαπάνες επιστρέφουν σε μεγάλο βαθμό στην ελληνική οικονομία, προστατεύοντας παράλληλα ανθρώπινες ζωές και παραγωγικό κεφάλαιο. Η μεγάλη σύγκρουση για τον προϋπολογισμό 2028–2034 Η πρόταση της Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο πλησιάζει τα 2 τρισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ. Προβλέπει έως 100 δισ. ευρώ για την Ουκρανία κατά την περίοδο 2028–2034, ενώ η Επιτροπή προτείνει το 35% των συνολικών δαπανών να συμβάλλει σε κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους. Οι δύο κατηγορίες δεν είναι απολύτως συγκρίσιμες, καθώς το 35% περιλαμβάνει δαπάνες πολλών πολιτικών και όχι ένα αυτοτελές ταμείο προσαρμογής. Αναδεικνύουν, όμως, τον ανταγωνισμό μεταξύ ολοένα περισσότερων αναγκών μέσα σε έναν περιορισμένο προϋπολογισμό6. Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι απλά «Ουκρανία ή κλίμα». Είναι αν η ΕΕ μπορεί να χρηματοδοτεί αόριστα μια αυξανόμενη στρατιωτική εμπλοκή χωρίς σαφή όρια και ταυτόχρονα να προστατεύει τους πολίτες της από ήδη ορατές φυσικές καταστροφές, την ακρίβεια, τη φτώχεια και την αποδυνάμωση της γεωργίας. Χρειάζονται δημοσιονομικά όρια, πλήρης λογοδοσία, δίκαιη συμμετοχή των μικρότερων εθνικών βιομηχανιών και χωριστή αξιολόγηση του κοινωνικού και κλιματικού κόστους κάθε επιλογής. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν εξαντλείται στα όπλα. Περιλαμβάνει την προστασία των συνόρων, αλλά και την ασφάλεια των τροφίμων, του νερού, των δασών, των κατοικιών και των εισοδημάτων. Αν τα κέρδη της στρατιωτικής επέκτασης συγκεντρώνονται σε λίγες ισχυρές βιομηχανικές χώρες, ενώ οι κλιματικές ζημιές και οι δημοσιονομικές θυσίες επιμερίζονται σε όλους, τότε η ευρωπαϊκή πολιτική θα εντείνει τις ανισότητες που υποτίθεται ότι ο κοινός προϋπολογισμός οφείλει να περιορίζει.. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

19 Αυγούστου 2026

Πάτρα: Έφυγε από τη ζωή ο γιατρός Γεράσιμος Ρηγόπουλος- Αποχαιρετιστήρια μηνύματα

Θλίψη στην ιατρική κοινότητα της Πάτρας προκάλεσε η είδηση του θανάτου του Γεράσιμου Ρηγόπουλου, ενός από τους παλαιότερους και γνωστότερους γιατρούς της πόλης, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 93 ετών. Ο Γεράσιμος Ρηγόπουλος είχε συνδέσει για πολλές δεκαετίες την επαγγελματική του διαδρομή με την ιδιωτική περίθαλψη στην Πάτρα και, κυρίως, με την κλινική «Πρωτόκλητος» στην οδό Κανακάρη, στο κέντρο της πόλης. Χειρουργός στο επάγγελμα, ακολούθησε μια μακρά πορεία στον χώρο της Υγείας. Είχε προηγουμένως σπουδάσει Οδοντιατρική και εργαστεί ως οδοντίατρος στην Αθήνα, πριν ακολουθήσει τις σπουδές του στην Ιατρική. Στην πρωτεύουσα απέκτησε νοσοκομειακή εμπειρία, εργαζόμενος μεταξύ άλλων στο Ιπποκράτειο και στο Λαϊκό Νοσοκομείο, πριν επιστρέψει στην Πάτρα. Η κηδεία του θα γίνει την Πέμπτη 20 Αυγούστου στις 11 το πρωί από τον Ιερό Ναό Παντανάσσης Πατρών Η ιστορία της «Πρωτόκλητος» Ιδιαίτερο κεφάλαιο της ζωής του αποτέλεσε η κλινική της οικογένειας Ρηγόπουλου. Την πρώτη μονάδα είχε δημιουργήσει ο πατέρας του, Παναγιώτης Ρηγόπουλος, επίσης χειρουργός, ενώ ο Γεράσιμος Ρηγόπουλος ανέλαβε αργότερα να συνεχίσει την οικογενειακή παρουσία στον χώρο της ιδιωτικής υγείας. Το 1974 έδωσε νέα ώθηση στη λειτουργία της κλινικής, με την οποία το όνομά του ταυτίστηκε έκτοτε στην τοπική κοινωνία. Η «Πρωτόκλητος», στην Κανακάρη, αποτέλεσε επί σειρά ετών σημείο αναφοράς για την ιδιωτική περίθαλψη στην Πάτρα, με δραστηριότητα σε διαφορετικούς ιατρικούς τομείς και ιδιαίτερη έμφαση στη χειρουργική. Η παρουσία του Γεράσιμου Ρηγόπουλου δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στους χώρους της κλινικής. Είχε εκλεγεί και στα όργανα του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών, συμμετέχοντας στα ζητήματα που απασχολούσαν τον ιατρικό κόσμο της περιοχής. Ισχυροί δεσμοί με τα Καλάβρυτα Παράλληλα με την ιατρική του δραστηριότητα, διατηρούσε στενή σχέση με την περιοχή των Καλαβρύτων και ιδιαίτερα με το Λευκάσιο, από όπου καταγόταν η οικογένειά του. Για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε ενεργό ρόλο στον Παγκαλαβρυτινό Σύλλογο Πατρών, στον οποίο είχε διατελέσει πρόεδρος επί σειρά θητειών. Η συμμετοχή του στις δραστηριότητες του Συλλόγου παρέμεινε έντονη και μετά την ολοκλήρωση της προεδρικής του θητείας. Μάλιστα, το 2023 ήταν μεταξύ των προσώπων που τιμήθηκαν για την προσφορά τους στον Παγκαλαβρυτινό Σύλλογο, μια αναγνώριση που αποτύπωνε τη μακρόχρονη σχέση του με τον φορέα και την καλαβρυτινή κοινότητα. (ΦΩΤΟ) Η οικογένειά του Ο Γεράσιμος Ρηγόπουλος ήταν παντρεμένος με την Άννα Σπηλιωτακάρα-Ρηγοπούλου, επίσης γνωστή από την παρουσία της στα κοινά της Πάτρας. Κόρη τους είναι η γιατρός Ασπασία Ρηγοπούλου, διοικήτρια του Καραμανδανείου Νοσοκομείου Παίδων Πατρών. Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε σειρά συλλυπητηρίων στην πόλη. Μεταξύ αυτών, ο δήμαρχος Πατρέων Κώστας Πελετίδης εξέφρασε τη λύπη του για την απώλεια του γιατρού και απηύθυνε τα συλλυπητήριά του στη σύζυγό του Άννα Σπηλιωτακάρα, στην κόρη του Ασπασία Ρηγοπούλου, καθώς και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και στους οικείους του. Μια παρουσία δεκαετιών στην Πάτρα Με τον θάνατο του Γεράσιμου Ρηγόπουλου κλείνει ένα μεγάλο κεφάλαιο μιας οικογένειας που συνδέθηκε επί δεκαετίες με την ιδιωτική ιατρική περίθαλψη στην Πάτρα. Για πολλές γενιές Πατρινών, το όνομα Ρηγόπουλου ήταν συνδεδεμένο με την κλινική της Κανακάρη, ενώ ο ίδιος άφησε τη δική του διαδρομή τόσο στον ιατρικό κόσμο όσο και στη συλλογική ζωή της πόλης και των Καλαβρύτων. Έφυγε στα 93 του χρόνια, αφήνοντας πίσω του μια πολύχρονη επαγγελματική και κοινωνική παρουσία, αλλά και μια οικογενειακή συνέχεια στον χώρο της Ιατρικής. Ο Ιατρικός Σύλλογος Πατρών Με οδύνη πληροφορηθήκαμε τη θλιβερή είδηση της αναγγελίας θανάτου του αγαπητού μας συναδέλφου: ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ (Χειρουργού) Ο εκλιπών γεννήθηκε στο Πάτρα το 1933. Έλαβε πτυχίο ιατρικής από το Πανεπιστήμιο Πατρών το 1966 ενώ έλαβε τον τίτλο της χειρουργικής το 1971. Υπήρξε ενεργό μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών από το 1973 όπου εγκαταστάθηκε επαγγελματικώς. Εργάστηκε ως ελεύθερος επαγγελματίας στην Πάτρα ενώ ίδρυσε και λειτουργούσε επί σειρά ετών Ιδιωτική Γενική Κλινική «ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΣ» στο κέντρο της πόλης. Υπήρξε εκλεγμένο τακτικό μέλος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Ι.Σ. Πατρών καθώς και εκπρόσωπος του Συλλόγου στον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο. Εκφράζουμε τη βαθιά θλίψη μας για την απώλεια ενός ιατρού που υπηρέτησε επί σειρά ετών την Ιατρική και την κοινωνία της Πάτρας με επιστημονική ευσυνειδησία, ήθος και αφοσίωση στον ασθενή. Ο Γεράσιμος Ρηγόπουλος υπήρξε ένας καταξιωμένος χειρουργός, με μακρά παρουσία στην ιατρική κοινότητα της πόλης μας. Με την επιστημονική του πορεία, την επαγγελματική του συνέπεια και την ανθρώπινη προσέγγισή του άφησε το δικό του αποτύπωμα στον χώρο της υγείας και κέρδισε την εκτίμηση συναδέλφων και ασθενών. Η απώλειά του προκαλεί συγκίνηση στην ιατρική οικογένεια της Πάτρας, η οποία αποχαιρετά έναν άξιο συνάδελφο και έναν άνθρωπο που υπηρέτησε με αξιοπρέπεια τις αρχές και τις αξίες του ιατρικού λειτουργήματος. Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών, σε ένδειξη τιμής στη μνήμη του, ομόφωνα αποφασίζει: Να εκφράσει τα ειλικρινή και θερμά συλλυπητήριά του στην οικογένεια και στους οικείους του εκλιπόντος και ιδιαίτερα στα τέκνα του συναδέλφους Ασπασία και Αθανάσιο. Να κατατεθεί στεφάνι στη σορό του. Να δημοσιευθεί το παρόν ψήφισμα στον ιστότοπο του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών και να αποσταλεί στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. H Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών Σε ανάρτησή της η Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών σημειώνει: Με βαθιά θλίψη ο Ιατρικός Σύλλογος Πατρών αποχαιρετά τον αγαπητό συνάδελφο Γεράσιμο Ρηγόπουλο, έναν καταξιωμένο χειρουργό που υπηρέτησε την Ιατρική και την κοινωνία της Πάτρας με συνέπεια, ήθος και αφοσίωση επί σειρά δεκαετιών. Ο εκλιπών υπήρξε ενεργό μέλος του Συλλόγου από το 1973, ίδρυσε και λειτούργησε την Ιδιωτική Γενική Κλινική «Πρωτόκλητος» και συμμετείχε στα συλλογικά όργανα του Ι.Σ. Πατρών και του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, αφήνοντας ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιατρική κοινότητα της πόλης μας. Ο Γεράσιμος Ρηγόπουλος υπήρξε, παράλληλα, άνθρωπος της κοινωνικής προσφοράς. Η ιατρική του πορεία χαρακτηρίστηκε από συνέπεια, αφοσίωση και υψηλό αίσθημα ευθύνης απέναντι στον ασθενή. Ο Ιατρικός Σύλλογος Πατρών εκφράζει τα ειλικρινή και θερμά συλλυπητήριά του στη σύζυγό του Άννα Σπηλιωτακάρα, στα παιδιά του, και ιδιαιτέρως, στην Ασπασία Ρηγοπούλου, Διοικήτρια του Καραμανδανείου Νοσοκομείου Παίδων, και στον Αθανάσιο Ρηγόπουλο, ιατρό ουρολόγο, καθώς και σε όλους τους οικείους του. Η ιατρική οικογένεια της Πάτρας αποχαιρετά έναν άξιο συνάδελφο, έναν άνθρωπο που υπηρέτησε με αξιοπρέπεια τις αρχές και τις αξίες του ιατρικού λειτουργήματος. Αιώνια του η μνήμη. Ιάσωνας Φωτήλας, Υφυπουργός Πολιτισμού Με βαθιά θλίψη πληροφορήθηκα την είδηση του θανάτου του Γεράσιμου Ρηγόπουλου, διακεκριμένου γιατρού της Πάτρας και ιδιοκτήτη της ιστορικής κλινικής «Πρωτόκλητος». Μια ζωή... Read More

Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Προτεινόμενα

ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ

21 Ιουλίου 2026

ΦΠΑ και ακρίβεια: Από τη μείωση των τιμών στη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων

Νέα μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ διευρύνει τη συζήτηση για τον ρόλο του ΦΠΑ και αναδεικνύει τις δυνατότητες που προσφέρει πλέον το ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητες στην Ελλάδα Σε προηγούμενο δημοσίευμά του, στις 28 Ιουνίου, ο «Σύμβουλος Επιχειρήσεων» παρουσίασε την έρευνα του οικονομολόγου Γιώργου Ιωαννίδη για τον βαθμό μετακύλισης των μειώσεων του ΦΠΑ στις τιμές, μαζί με τις απόψεις εκπροσώπων της αγοράς για το κατά πόσο ο φόρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο αντιμετώπισης της ακρίβειας. Η μελέτη εκείνη, η οποία βασίστηκε στην επισκόπηση 32 εμπειρικών ερευνών και 69 περιπτώσεων μεταβολής του ΦΠΑ, αμφισβήτησε την απόλυτη θέση ότι οι μειώσεις των συντελεστών δεν φθάνουν ποτέ στον καταναλωτή. Ειδικά στις ευρωπαϊκές παρεμβάσεις της περιόδου 2022-2023, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, η μετακύλιση της μείωσης στις τελικές τιμές μπορούσε να φθάσει ακόμη και το 90%-100%. Διαβάστε εδώ το δημοσίευμα της 28ης Ιουνίου: «Η μείωση του ΦΠΑ, λύση για την ακρίβεια» Η συζήτηση συνεχίζεται με νέο Ενημερωτικό Σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, αυτή τη φορά του οικονομολόγου Νικόλαου Λιωνή. Η νέα μελέτη δεν περιορίζεται στο ερώτημα αν μια μείωση του ΦΠΑ περνά στις τιμές. Εξετάζει συνολικά τον ρόλο του φόρου στην οικονομία, στην κοινωνία και στη λειτουργία των μικρών επιχειρήσεων, υπό το πρίσμα των νέων ευρωπαϊκών Οδηγιών. Οι δύο έρευνες δεν αναιρούν η μία την άλλη. Αντίθετα, συνθέτουν μια πληρέστερη εικόνα: η μείωση του ΦΠΑ μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε συγκεκριμένες αγορές και περιόδους, αλλά δεν έχει παντού το ίδιο αποτέλεσμα. Παράλληλα, η πολιτική ΦΠΑ δεν αφορά μόνο τις τιμές καταναλωτή. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη μείωση της γραφειοκρατίας, τη στήριξη της πολύ μικρής επιχειρηματικότητας και τη διευκόλυνση της διασυνοριακής δραστηριότητας. Η Ευρώπη δίνει περισσότερες επιλογές στα κράτη Οι Οδηγίες (ΕΕ) 2020/285 και (ΕΕ) 2022/542 διευρύνουν σημαντικά την ευχέρεια των κρατών-μελών να σχεδιάζουν την πολιτική τους στον ΦΠΑ. Η πρώτη αφορά το ειδικό καθεστώς απαλλαγής των μικρών επιχειρήσεων. Η δεύτερη δίνει μεγαλύτερα περιθώρια για μειωμένους, υπερμειωμένους και μηδενικούς συντελεστές σε επιλεγμένα αγαθά και υπηρεσίες. Πρόκειται για δύο διαφορετικά εργαλεία, τα οποία υπηρετούν διαφορετικούς στόχους. Η απαλλαγή των πολύ μικρών επιχειρήσεων δρα κυρίως στην πλευρά της προσφοράς, περιορίζοντας τα διοικητικά βάρη και το κόστος συμμόρφωσης. Οι αλλαγές στους συντελεστές στοχεύουν περισσότερο στην κατανάλωση, στις τιμές και στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Απαλλαγή μικρών επιχειρήσεων έως 85.000 ευρώ Η Οδηγία 2020/285 αναδιαμορφώνει το ειδικό καθεστώς απαλλαγής από τον ΦΠΑ για επιχειρήσεις περιορισμένου κύκλου εργασιών. Η μεταρρύθμιση υπηρετεί τρεις βασικούς στόχους: τη μείωση του κόστους φορολογικής συμμόρφωσης, την ενίσχυση της φορολογικής ουδετερότητας και του θεμιτού ανταγωνισμού και τη διευκόλυνση της διασυνοριακής δραστηριότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη-μέλη να καθορίζουν εθνικό όριο απαλλαγής έως 85.000 ευρώ ετήσιου κύκλου εργασιών. Παράλληλα, εισάγει ενωσιακό όριο 100.000 ευρώ για επιχειρήσεις που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν την απαλλαγή και σε άλλα κράτη-μέλη. Η διασυνοριακή διάσταση αποτελεί την κυριότερη καινοτομία. Μέχρι σήμερα, μια μικρή επιχείρηση μπορούσε να αξιοποιεί το καθεστώς απαλλαγής μόνο στο κράτος όπου ήταν εγκατεστημένη. Πλέον, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να επεκτείνει την απαλλαγή και σε πωλήσεις που πραγματοποιεί σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δυνατότητα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για μικρές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο ηλεκτρονικό εμπόριο, για επαγγελματίες που παρέχουν υπηρεσίες σε πελάτες του εξωτερικού, αλλά και για παραγωγικές ή τουριστικές μονάδες της περιφέρειας που επιχειρούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Η Ελλάδα παρέμεινε στο όριο των 10.000 ευρώ Παρά το εύρος που προσφέρει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, η Ελλάδα διατήρησε το εθνικό όριο απαλλαγής στις 10.000 ευρώ. Η διαφορά από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 85.000 ευρώ είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, η ελληνική επιλογή διατηρεί ένα από τα πιο περιοριστικά καθεστώτα απαλλαγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ζήτημα αφορά άμεσα την περιφερειακή οικονομία, στην οποία κυριαρχούν ατομικές, οικογενειακές και πολύ μικρές επιχειρήσεις: τοπικά καταστήματα, τεχνικά επαγγέλματα, εργαστήρια, επιχειρήσεις προσωπικών υπηρεσιών, μικρά καταλύματα, δραστηριότητες εστίασης και μικρές παραγωγικές μονάδες. Για αυτές τις επιχειρήσεις, η ένταξη στο κανονικό καθεστώς ΦΠΑ συνεπάγεται δηλώσεις, τήρηση αρχείων, λογιστική παρακολούθηση, ελέγχους και αυξημένο κίνδυνο προστίμων από παραλείψεις ή λάθη. Το κόστος αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό σταθερό και, επομένως, επιβαρύνει αναλογικά περισσότερο μια επιχείρηση με πολύ μικρό τζίρο από ό,τι μια μεγαλύτερη εταιρεία. Η αύξηση του ορίου θα μπορούσε να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να ενισχύσει τη βιωσιμότητα χιλιάδων μικρών δραστηριοτήτων. Δεν αποτελεί, ωστόσο, λύση κατάλληλη για κάθε περίπτωση. Οι επιχειρήσεις που εντάσσονται στην απαλλαγή δεν χρεώνουν ΦΠΑ στους πελάτες τους, αλλά κατά κανόνα δεν έχουν δικαίωμα να εκπέσουν τον ΦΠΑ των αγορών και των επενδύσεών τους. Επομένως, το καθεστώς είναι πιο ελκυστικό για επιχειρήσεις με περιορισμένες δαπάνες και κυρίως για όσες συναλλάσσονται με τελικούς καταναλωτές. Μια επιχείρηση με σημαντικές επενδύσεις ή πολλές φορολογητέες εισροές μπορεί να έχει μεγαλύτερο συμφέρον να παραμείνει στο κανονικό σύστημα. Νέες δυνατότητες για μειωμένο και μηδενικό ΦΠΑ Η δεύτερη ευρωπαϊκή παρέμβαση, η Οδηγία 2022/542, διευρύνει τις δυνατότητες διαφοροποίησης των συντελεστών. Τα κράτη-μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν έως δύο μειωμένους συντελεστές, που κατά κανόνα δεν μπορεί να είναι χαμηλότεροι από 5%, καθώς και έναν υπερμειωμένο και έναν μηδενικό συντελεστή για επιλεγμένες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών. Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνονται βασικά αγαθά, προϊόντα και υπηρεσίες κοινωνικής σημασίας, πράσινες τεχνολογίες, ενεργειακά αποδοτικός εξοπλισμός και ορισμένες ψηφιακές υπηρεσίες. Ο ΦΠΑ μπορεί, επομένως, να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο ως εισπρακτικός μηχανισμός, αλλά και ως εργαλείο κοινωνικής πολιτικής, πράσινης μετάβασης και ενίσχυσης συγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Η Ελλάδα έχει αξιοποιήσει αυτές τις δυνατότητες επιλεκτικά, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στη δημοσιονομική σταθερότητα και στη διατήρηση των φορολογικών εσόδων. Πότε η μείωση φθάνει στις τιμές Η μελέτη του Νικόλαου Λιωνή επανέρχεται στο ζήτημα της μετακύλισης, το οποίο είχε βρεθεί στο επίκεντρο και της προηγούμενης έρευνας του Γιώργου Ιωαννίδη. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η μετακύλιση του ΦΠΑ δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε ίδια σε όλους τους κλάδους. Εξαρτάται από τη δομή της αγοράς, τον βαθμό ανταγωνισμού, τη διαφάνεια των τιμών, τη ζήτηση, τα περιθώρια κέρδους και τη γενικότερη οικονομική συγκυρία. Η προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι στις μεγάλες ευρωπαϊκές παρεμβάσεις της πληθωριστικής περιόδου 2022-2023 η μείωση του ΦΠΑ μεταφέρθηκε σε πολλές περιπτώσεις σχεδόν ολόκληρη στις τιμές. Παράλληλα, είχε επισημάνει ότι οι περισσότερο ανταγωνιστικές αγορές εμφανίζουν υψηλότερη... Read More

Επιχειρηματικά Νέα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ημερήσιο Πρωτοσέλιδο, Προτεινόμενα

ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΛΙΟΝΗΣ, Μείωση ΦΠΑ

26 Ιουνίου 2026

Πόλεμος και Ειρήνη στην ΕΕ – Μέρος 1

Του Γιώργου Μαρκατάτου Τελευταία διατυπώνονται κριτικές ότι το θέμα της άμυνας της ΕΕ δεν είναι υπόθεση της ΕΕ, αλλά των κρατών μελών της. Στην τελευταία σύνοδο κορυφής 18 και 19 Ιουνίου 2026, μεταξύ άλλων, πολλά κράτη μέλη υποστήριξαν ότι πρέπει να πάρει πρωτοβουλίες ο πρόεδρος του Συμβουλίου και να προκληθούν συζητήσεις με τον Πούτιν, για τον τερματισμό της ρωσοουκρανικής κρίσης. Αντέδρασαν οι Μακρόν και Μερτζ αντίστοιχα πρόεδρος της Γαλλίας και καγκελάριος της Γερμανίας. Το θέμα αυτό προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις. Είναι σωστό λοιπόν να διερευνήσουμε τα ακόλουθα ερωτήματα: Αν η δημιουργία της ΕΕ με όλες τις μέχρι σήμερα μεταλλάξεις της αντικατέστησε τα πεδία των μαχών με διαπραγματεύσεις. Στις διάφορες φάσεις των συνθηκών, μέχρι αυτήν που είναι σε ισχύ, πρέπει να δούμε αν υπάρχουν άρθρα που αναπέμπουν κατευθείαν σε ανάμιξη της ΕΕ σε θέματα άμυνας και μάλιστα στη βάση ισχυρών εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η επίτευξη μιας ευημερούσας ΕΕ με ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα για θέματα όπως επισιτιστική ασφάλεια, κοινωνική συνοχή, τομεακές προσεγγίσεις με ισχυρές πολιτικές όπως είναι αυτής του τομέα της γεωργίας, του περιβάλλοντος, της βιομηχανίας και της έρευνας και ανάπτυξης, της περιφερειακής πολιτικής και της απασχόλησης, διατρέχουν κίνδυνο συρρίκνωσης λόγω ανάδυσης νέας ανάγκης για την κάλυψη επιθετικότητας από τρίτες χώρες, όπως η Ρωσία στο στρατιωτικό τομέα ή η Κίνα και οι ΗΠΑ στον εμπορικό τομέα; Όλα αυτά πώς μπαίνουν στο πάνελ των συζητήσεων και διαπραγματεύσεων για το επερχόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2028–2034; Μια πρώτη και βασική προσέγγιση πρέπει να απαντήσει στον ίδιο τον χαρακτήρα της ΕΕ: είναι η Ένωση κυρίως ένα πολιτικό–οικονομικό εγχείρημα ειρήνης και ευημερίας ή μετατρέπεται σταδιακά και σε δημοσιονομικό–βιομηχανικό μηχανισμό άμυνας; Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Η άμυνα παραμένει θεμελιωδώς υπόθεση των κρατών μελών, αλλά οι Συνθήκες έχουν πλέον ανοίξει σαφές πεδίο ευρωπαϊκής δράσης στην ασφάλεια, την άμυνα, τη βιομηχανία άμυνας και την κοινή προμήθεια εξοπλισμών. Θα δούμε στη συνέχεια αν και ποια είναι αυτά τα άρθρα των Συνθηκών που επέτρεψαν τη στρέβλωση και από την εθνική υπόθεση της άμυνας περάσαμε ξαφνικά στην ευρωπαϊκή της διάσταση. Η ΕΕ πράγματι αντικατέστησε τα πεδία μαχών με διαπραγματεύσεις; Ναι, αυτός είναι ο ιστορικός πυρήνας της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η Διακήρυξη Σουμάν της 9ης Μαΐου 1950 πρότεινε την κοινή διαχείριση άνθρακα και χάλυβα, δηλαδή των βασικών υλικών της πολεμικής βιομηχανίας της εποχής, ώστε ο πόλεμος μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας να καταστεί όχι μόνο αδιανόητος αλλά και υλικά αδύνατος. Η ίδια η ΕΕ παρουσιάζει τη Διακήρυξη Σουμάν ως την αφετηρία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα, του πρώτου υπερεθνικού θεσμού που οδήγησε στη σημερινή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ γεννήθηκε ως μηχανισμός αποπολεμοποίησης των σχέσεων μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών. Οι διαφορές θα λύνονταν με θεσμούς, κανόνες, συμβούλια, κοινές αγορές, δικαστήρια και προϋπολογισμό — όχι με στρατούς. Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Ένωση τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 2012 για τη συμβολή της στην ειρήνη, τη συμφιλίωση, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη. Η σημερινή δυσκολία είναι ότι η ΕΕ καλείται να υπερασπιστεί αυτό το ειρηνικό κεκτημένο μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η Ρωσία χρησιμοποιεί στρατιωτική ισχύ, ενώ οι ΗΠΑ και η Κίνα ασκούν πίεση κυρίως μέσω εμπορίου, τεχνολογίας, βιομηχανικής πολιτικής και γεωοικονομικής ισχύος. Άρα, το ερώτημα δεν είναι αν η ΕΕ εγκαταλείπει πλήρως την ιδέα της ειρήνης, αλλά αν κινδυνεύει να μετατοπίσει το βάρος της από την ευημερία μέσω συνεργασίας στην ασφάλεια μέσω εξοπλισμών. Τι προβλέπουν οι Συνθήκες για άμυνα και εξοπλισμούς; Η θέση ότι «η άμυνα δεν είναι υπόθεση της ΕΕ αλλά των κρατών μελών» έχει ισχυρή νομική βάση, αλλά δεν είναι πλέον πλήρης. Το άρθρο 4 παρ. 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση λέει ρητά ότι η εθνική ασφάλεια παραμένει αποκλειστική ευθύνη κάθε κράτους μέλους. Όμως, η ίδια Συνθήκη περιλαμβάνει πλέον την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ). Το άρθρο 42 ΣΕΕ αναφέρει ότι η ΚΠΑΑ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ΚΠΑΑ, παρέχει στην Ένωση επιχειρησιακή ικανότητα με πολιτικά και στρατιωτικά μέσα, και μπορεί να χρησιμοποιείται για αποστολές εκτός ΕΕ, όπως διατήρηση ειρήνης, πρόληψη συγκρούσεων και ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας. Στο ίδιο άρθρο προβλέπεται κάτι ακόμη σημαντικό: η «σταδιακή διαμόρφωση κοινής αμυντικής πολιτικής της Ένωσης», η οποία μπορεί να οδηγήσει σε κοινή άμυνα εφόσον το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφασίσει ομόφωνα και τα κράτη μέλη το εγκρίνουν σύμφωνα με τις συνταγματικές τους απαιτήσεις. Η μεγάλη μετατόπιση είναι ακριβώς εδώ: η ΕΕ δεν γίνεται κλασικό στρατιωτικό κράτος, αλλά χρησιμοποιεί βιομηχανικά, χρηματοδοτικά και ερευνητικά εργαλεία για να στηρίξει την ευρωπαϊκή άμυνα. Στο επόμενο σημείωμά μας θα αναφερθούμε στη σύνοδο κορυφής 18ης και 19ης Ιουνίου 2026 και στους κινδύνους συρρίκνωσης κοινωνικών και αναπτυξιακών πολιτικών λόγω άμυνας. Επίσης θα σχεδιάσουμε και έναν πίνακα με όλα τα στοιχεία που θέτουμε στην κρίση των αναγνωστών για περαιτέρω διερεύνηση του σημαντικού αυτού θέματος, που μεταξύ άλλων επηρεάζει σημαντικά και την εξέλιξη του βίου μας. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

19 Ιουνίου 2026

Απειλή για τους παραγωγούς η απάτη στις επιδοτήσεις

Του Γιώργου Μαρκατάτου* Νέες πρακτικές και κανόνες επηρεάζουν τη ζωή μας, ως πολίτες μιας ενωμένης Ευρώπης. Ένας τέτοιος κανόνας και έννοια είναι η «αιρεσιμότητα», που έφτασε κοντά μας με την ευκαιρία της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ. Πρόκειται για τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνδέει τη χρηματοδότηση ενός κράτους μέλους με την ύπαρξη πραγματικών εγγυήσεων ότι τα ευρωπαϊκά χρήματα προστατεύονται. Θα αναλύσουμε στη συνέχεια τι σηματοδοτούν οι μηχανισμοί προστασίας του κοινοτικού χρήματος, ώστε να γνωρίζουμε, έστω και σε μικρό βαθμό προς τα πού κατευθύνεται συνολικά η όλη αυτή υπόθεση. Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αφορά μόνο μία ακόμη έρευνα για αθέμιτες πληρωμές ή παράνομη αξιοποίηση δημόσιου χρήματος. Εφόσον επιβεβαιωθούν όσα διερευνούν οι ευρωπαϊκές αρχές, αφορά τον ίδιο τον μηχανισμό μέσω του οποίου οι κοινοτικοί πόροι φθάνουν στον Έλληνα γεωργό και κτηνοτρόφο. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ανακοινώσει ότι ερευνά φερόμενο οργανωμένο σύστημα απάτης με αγροτικά κονδύλια, στο οποίο πρόσωπα φέρονται να εμφανίσθηκαν ως νέοι ή νεοεισερχόμενοι αγρότες και να εξασφάλισαν δικαιώματα πληρωμής από το εθνικό απόθεμα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής μέσω ψευδών δηλώσεων για βοσκοτόπους και κτηνοτροφική δραστηριότητα1. Η σημασία της υπόθεσης για την ελληνική κτηνοτροφία είναι ιδιαίτερη. Κατά την επίσημη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), οι βοσκότοποι που δηλώθηκαν σε πολλές περιπτώσεις ήταν δημόσιες εκτάσεις, οι οποίες προορίζονταν για χρήση από κτηνοτρόφους που δεν διέθεταν ιδιωτική γεωργική γη. Εάν τέτοιες εκτάσεις χρησιμοποιήθηκαν για την ενεργοποίηση δικαιωμάτων από μη πραγματικούς παραγωγούς, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη ζημία του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: ενδέχεται να έχει αφαιρέσει χρηματοδοτικές δυνατότητες, γη ή δικαιώματα από νόμιμους κτηνοτρόφους. Πρόκειται για συμπέρασμα που πρέπει να επιβεβαιωθεί από την έρευνα, αλλά εξηγεί γιατί το ζήτημα υπερβαίνει την ποινική του διάσταση. Η έρευνα πήρε ακόμη σοβαρότερη τροπή όταν, την 1η Απριλίου 2026, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι ζήτησε από την Ελληνική Βουλή την άρση ασυλίας έντεκα εν ενεργεία βουλευτών, ενώ η EPPO ανακοίνωσε ότι ερευνώνται και πέντε πρώην βουλευτές. Παράλληλα, διαβιβάσθηκαν στη Βουλή στοιχεία που αφορούν πιθανή εμπλοκή πρώην υπουργού και πρώην υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η έρευνα, όπως διευκρίνισε η EPPO, αφορά πιθανά κακουργήματα και πλημμελήματα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων απιστία, ηλεκτρονική απάτη και ψευδής βεβαίωση με σκοπό παράνομο όφελος τρίτου2. Το τεκμήριο αθωότητας ισχύει απολύτως για όλα τα πρόσωπα που αναφέρονται στις έρευνες. Ωστόσο, για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν τελικά θα υπάρξουν καταδίκες. Είναι εάν το ελληνικό σύστημα πληρωμών, ελέγχων και δικαστικής διερεύνησης είναι ικανό να αποτρέπει, να εντοπίζει και να ανακτά παρανόμως καταβληθείσες ενισχύσεις. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ συναντά τον ευρωπαϊκό μηχανισμό της αιρεσιμότητας, που προβλέπεται με τον κανονισμό 2020/2092. Το νομοθέτημα αυτό, που υπενθυμίζουμε ότι έχει μεγαλύτερη ισχύ από εθνικούς νόμους, έχει στόχο την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης. Αποτελεί ένα νομικό εργαλείο ώστε η ΕΕ να αναστέλλει, να μειώνει ή να περιορίζει χρηματοδοτήσεις προς κράτη μέλη όταν παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου θίγουν ή θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο τα οικονομικά της συμφέροντα3. Και τούτο διότι τα κράτη μέλη δικαιούνται να διαχειρίζονται και να λαμβάνουν ευρωπαϊκούς πόρους, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν θεσμούς ικανούς να προστατεύσουν τα χρήματα αυτά από απάτη, διαφθορά, σύγκρουση συμφερόντων ή παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη. Με άλλα λόγια η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα όταν μία παραβίαση του κράτους δικαίου επηρεάζει ή απειλεί σοβαρά να επηρεάσει τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της και φυσικά δεν αποτελεί γενικό όπλο πολιτικής τιμωρίας. Το θέμα της αιρεσιμότητας προσλαμβάνει σάρκα και οστά από τις 29 αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού 2020/2092, όπου περιγράφεται η φιλοσοφία του. Η ΕΕ βασίζεται στο κράτος δικαίου, στην ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, στην ασφάλεια δικαίου και στην απαγόρευση αυθαιρεσίας της εκτελεστικής εξουσίας. Στην ελληνική περίπτωση η αιρεσιμότητα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η ερευνώμενη υπόθεση αφορά ακριβώς ευρωπαϊκές αγροτικές ενισχύσεις. Δεν πρόκειται δηλαδή για μία γενική διαφωνία περί κράτους δικαίου, αλλά για πιθανή απάτη στον πυρήνα της ΚΓΠ, για την οποία η αρμόδια ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή δηλώνει ότι αντιμετωπίζει προβλήματα αποτελεσματικής λειτουργίας στην Ελλάδα. Αυτή η σύνδεση δεν σημαίνει ότι έχουν ήδη αποφασισθεί περικοπές, αλλά σημαίνει ότι οι νομικές προϋποθέσεις του ευρωπαϊκού ελέγχου είναι πλέον ορατές. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αποστολή της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου — CONT στην Ελλάδα. Στο δελτίο τύπου της 28ης Μαΐου 2026 το αντικείμενό της επίσκεψης των ευρωβουλευτών, μελών της επιτροπής προστασίας προϋπολογισμού της ΕΕ, ήταν να εξετάσει εάν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ προστατεύονται επαρκώς, εάν τα συστήματα ελέγχου είναι ισχυρά και εάν τα διορθωτικά μέτρα είναι αξιόπιστα και αποτελεσματικά4. Και τονίζουμε ότι κάθε ευρώ που χρησιμοποιείται καταχρηστικά είναι ένα ευρώ που δεν φθάνει στους πραγματικούς αγρότες. Ο κίνδυνος για την ελληνική κτηνοτροφία δεν είναι επομένως μόνο ότι κάποιοι ενδέχεται να οδηγηθούν ενώπιον της Δικαιοσύνης. Είναι ότι η δυσπιστία απέναντι στο σύστημα πληρωμών μπορεί να οδηγήσει σε αυστηρότερους ελέγχους, καθυστερήσεις, δημοσιονομικές διορθώσεις ή στη δυσμενέστερη περίπτωση σε μέτρα αναστολής ευρωπαϊκών πόρων που το ελληνικό Δημόσιο θα πρέπει να καλύψει για να προστατεύσει τους νόμιμους δικαιούχους. Η προστασία των πραγματικών γεωργών και κτηνοτρόφων περνά συνεπώς από την πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης και από ένα αξιόπιστο, ψηφιοποιημένο και ελέγξιμο σύστημα πληρωμών. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

14 Ιουνίου 2026

Η κρίση των ευρωπαϊκών αξιών – ΜΕΡΟΣ 1

Του Γιώργου Μαρκατάτου Όταν οι Συνθήκες συγκρούονται με την πολιτική πρακτική, τότε είναι αναμενόμενη η δήλωση της Ευρωπαίας αντιπροέδρου της Κομισιόν Τερέζα Ριμπέρα(Teresa Ribera). Η δήλωση πριν από λίγες μέρες ήταν ότι το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα «προδίδει τις αξίες της ΕΕ»[1]. Η αξιολόγηση αυτή δεν πρέπει να διαβαστεί μόνο ως κομματική αντιπαράθεση μεταξύ Σοσιαλιστών και Χριστιανοδημοκρατών. Αγγίζει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αυξανόμενη αμφιβολία για το αν οι ευρωπαϊκές αξίες παραμένουν πραγματικός κανόνας πολιτικής συμπεριφοράς ή αν μετατρέπονται σταδιακά σε ρητορικό σχήμα, το οποίο επικαλείται η Ένωση κατά περίπτωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει οικοδομηθεί πάνω σε ένα πυκνό αξιακό πλαίσιο. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ελευθερία, δημοκρατία, ισότητα, κράτος δικαίου, σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προστασία των μειονοτήτων αποτελούν ιδρυτικές αξίες. Οι αρχές της ΕΕ δεν είναι απλώς πολιτικά συνθήματα. Στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπεται ότι η Ένωση θεμελιώνεται στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περιλαμβανομένων των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Η ίδια διάταξη μιλά για κοινωνία πλουραλισμού, μη διάκρισης, ανοχής, δικαιοσύνης, αλληλεγγύης και ισότητας γυναικών και ανδρών[2]. Το άρθρο 7 ΣΕΕ είναι ο θεσμικός μηχανισμός προστασίας αυτών των αξιών: επιτρέπει την παρέμβαση όταν υπάρχει «σαφής κίνδυνος σοβαρής παραβίασης» ή «σοβαρή και διαρκής παραβίαση» των αξιών της Ένωσης, με πιθανές κυρώσεις όπως η αναστολή δικαιωμάτων ψήφου στο Συμβούλιο[3]. Στο πεδίο κριτικής υποστηρίζεται ότι η παραδοσιακή «υγειονομική ζώνη» απέναντι στην άκρα δεξιά αποδυναμώνεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων προσθέτει την ηθική διάσταση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, μιλώντας για πνευματική και ηθική κληρονομιά, για αλληλεγγύη, δημοκρατία και κράτος δικαίου. Επομένως, όταν σήμερα τίθεται θέμα παραβίασης ή εγκατάλειψης των ευρωπαϊκών αρχών, δεν πρόκειται για αφηρημένη πολιτική διαφωνία. Πρόκειται για ερώτημα που αγγίζει την ίδια τη νομιμοποίηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος[4]. Τι σημαίνουν οι παραπάνω γραμμές απαντάται από την ίδια την Κομισιόν στην Έκθεση για το κράτος δικαίου 2025, όπου ορίζει τέσσερις βασικούς τομείς ελέγχου: δικαστικό σύστημα, πλαίσιο κατά της διαφθοράς, πολυφωνία και ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικά αντίβαρα. Δηλαδή, η αξιολόγηση των αξιών της ΕΕ δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά μετριέται σε συγκεκριμένες λειτουργίες του κράτους και της δημοκρατίας. Η πρώτη μεγάλη εστία κριτικής αφορά τη σταδιακή κανονικοποίηση της άκρας δεξιάς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η πολιτική παράδοση των προηγούμενων δεκαετιών στηριζόταν στην ιδέα ότι οι βασικές φιλοευρωπαϊκές ομάδες, παρά τις ιδεολογικές διαφορές τους, διατηρούσαν έναν κοινό πυρήνα απέναντι σε αντιφιλελεύθερες, εθνικιστικές ή ξενοφοβικές δυνάμεις. Η σημερινή πραγματικότητα φαίνεται πιο ρευστή. Η ενίσχυση της άκρας δεξιάς μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024 και η αυξανόμενη προθυμία τμημάτων της κεντροδεξιάς να συμπράξουν μαζί της σε συγκεκριμένες ψηφοφορίες δημιουργούν την εντύπωση ότι η «υγειονομική ζώνη» έχει ραγίσει. Η κριτική δεν περιορίζεται στο ποιος ψηφίζει με ποιον. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν τέτοιες συμμαχίες μεταβάλλουν τον ίδιο τον πολιτικό χαρακτήρα της ΕΕ: από ένωση φιλελεύθερης δημοκρατίας σε χώρο όπου οι αξίες γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η δεύτερη εστία αφορά την απορρύθμιση. Για το θέμα αυτό έχουμε δημοσιεύσει προσφάτως ένα σημείωμα που δείχνει το βαθμό ανωριμότητας των εργασιών που βασίζονται στην απορρύθμιση. Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα και την απλούστευση των κανόνων είναι θεμιτή. Η Ευρώπη έχει πράγματι πρόβλημα παραγωγικότητας, βιομηχανικής υστέρησης και υπερβολικής γραφειοκρατίας. Για να μην προσθέσουμε ότι βασικό ελάττωμα της Ευρώπης είναι η μη επαρκής ύπαρξη σπάνιων γαιών και άλλων πρώτων υλών πάνω στις οποίες στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό και η σύγχρονη ανταγωνιστικότητα και η ανάπτυξη. Όμως η κριτική που αναπτύσσεται στον ευρωπαϊκό τύπο είναι ότι η «απλούστευση» δεν πρέπει να γίνει πρόσχημα για υποχώρηση από την Πράσινη Συμφωνία, από την προστασία του περιβάλλοντος, από την εταιρική λογοδοσία και από τις υποχρεώσεις σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις αλυσίδες εφοδιασμού. Όταν η απλούστευση καταλήγει σε αποδυνάμωση κανόνων, τίθεται το ερώτημα αν η ΕΕ εξακολουθεί να θέτει όρια στην αγορά ή αν υποχωρεί μπροστά στην πίεση των ισχυρών οικονομικών συμφερόντων. Η τρίτη εστία είναι το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη. Η Ουγγαρία και η Πολωνία της προηγούμενης περιόδου υπήρξαν τα πιο γνωστά παραδείγματα, όμως οι πρόσφατες αναλύσεις δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται εκεί. Η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, η καταπολέμηση της διαφθοράς και η λειτουργία θεσμικών αντίβαρων εμφανίζονται ως ευρωπαϊκά προβλήματα και όχι ως εξαιρέσεις ορισμένων «δύσκολων» κυβερνήσεων. Η ίδια η Κομισιόν παρακολουθεί πλέον ετησίως όλα τα κράτη μέλη μέσα από την Έκθεση για το κράτος δικαίου. Ωστόσο, οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών και δημοσιογραφικές αναλύσεις υποστηρίζουν ότι οι συστάσεις επαναλαμβάνονται χωρίς επαρκή αποτελέσματα[5]. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο συμπέρασμα: η ΕΕ διαθέτει εργαλεία διάγνωσης, αλλά συχνά δεν διαθέτει ή δεν χρησιμοποιεί αποτελεσματικά εργαλεία θεραπείας. Στο επόμενο σημείωμα θα αναφερθούμε σε θέματα που σχετίζονται με τη διαφάνεια και τη λογοδοσία των ευρωπαϊκών θεσμών, το μεταναστευτικό και την εξωτερική πολιτική που είναι εστίες για εφαρμογή πολιτικών με δυο μέτρα και δυο σταθμά. [1] https://newsletter.euractiv.com/mail/5b6acd43-1130-44f5-9333-4935eeaa0108/index.html?s=639166702693176177 [2] https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/teu_2012/art_2/oj?locale=el [3] https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/glossary/suspension-clause-article-7-of-the-treaty-on-european-union.html [4] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012P/TXT [5] https://greece.representation.ec.europa.eu/news/ekthesi-toy-2025-gia-kratos-dikaioy-i-simasia-toy-kratoys-dikaioy-gia-ti-dimokratia-tin-asfaleia-kai-2025-07-08_el

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

22 Μαΐου 2026

Πρόβλημα το «κεραμίδι» στις χώρες της ΕΕ (Μέρος 2)

Του Γιώργου Μαρκατάτου Μεταξύ των χωρών που πλήττονται σε μεγάλο βαθμό στην ΕΕ είναι και η Ελλάδα. Η απουσία μιας συνεκτικής πολιτικής δυσχεραίνει τη ζωή σημαντικών τμημάτων του πληθυσμού και προκαλεί ρήγματα τεκτονικής μορφής, χωρίς να έχει μελετηθεί το γίγνεσθαι σε περίπτωση έκρηξης. Η Κομισιόν είδαμε ότι παραπαίει για το θέμα αυτό, αλλά δεν παραπαίει όταν πρόκειται να γίνουν επενδύσεις σε οπλικά συστήματα που καταβροχθίζουν τεράστια κονδύλια. Οι κοινωνικές αξίες στην ΕΕ βρίσκονται υπό ιδιότυπο διωγμό και αναμένονται δυσχερή κοινωνικά συμπεράσματα από τη διαιώνιση λήψεως λανθασμένων αποφάσεων. Η κατάληξη είναι γνωστή. Η στέγη είναι σε κρίση και η Ελλάδα είναι στην πρώτη γραμμή του ευρωπαϊκού προβλήματος. Η χαμένη προσιτή κατοικία αποτελεί πλέον το νέο κοινωνικό μέτωπο της Ευρώπης μεταξύ άλλων κρατών μελών και της Ελλάδας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το πρόβλημα είναι πλέον κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό. Το Συμβούλιο της ΕΕ το περιγράφει ως πανευρωπαϊκή κρίση με διαφορετικές εθνικές και τοπικές εκφάνσεις: αλλού κυριαρχεί η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών, αλλού η υπερβολική επιβάρυνση των νοικοκυριών, αλλού η παλαιότητα και ενεργειακή ανεπάρκεια του αποθέματος, αλλού η πίεση από βραχυχρόνιες μισθώσεις και επενδυτική κερδοσκοπία. Ειδικότερα για την Ελλάδα, το μέτρο που δείχνει καλύτερα το βάρος για τα νοικοκυριά είναι το ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης στεγαστικού κόστους, δηλαδή οι Έλληνες που δαπανούν πάνω από 40% του διαθέσιμου εισοδήματος για στέγη. Το 2024 στην ΕΕ το ποσοστό αυτό ήταν 8,2%. Η Ελλάδα όμως είχε το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ: 28,9%. Ακολουθούσαν με μεγάλη απόσταση η Δανία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Τσεχία. Η Ελλάδα είναι ειδική περίπτωση: ενώ σε μακροχρόνια σύγκριση τα ενοίκια εμφανίζονται στη Eurostat μειωμένα σε σχέση με το 2010 λόγω της βαθιάς μνημονιακής πτώσης, το σημερινό πρόβλημα είναι ότι τα ενοίκια και οι τιμές ανακάμπτουν ταχύτερα από τα πραγματικά διαθέσιμα εισοδήματα. Έτσι, η στατιστική σύγκριση 2010-2024 δεν αποτυπώνει πλήρως την τρέχουσα πίεση στον ενοικιαστή του 2025-2026. Η πίεση αυτή είναι αφόρητη! Η Eurostat καταγράφει ότι τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούσαν κατά μέσο όρο 36% του διαθέσιμου εισοδήματος για στέγη το 2024, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, έναντι 19% του μέσου όρου της Ένωσης. Αυτό το ποσοστό οξύνεται για τα διαμερίσματα στην Αθήνα όπου καταντούν απρόσιτα σε σχέση με τους μέσους μισθούς, αφού φθάνουν κατά μέσο όρο το 57% των μισθών αυτών! Επιπλέον, η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει ότι το 2024 το 28,9% του πληθυσμού είχε υπερβολική επιβάρυνση στεγαστικού κόστους, ενώ το 2025/2026 η αντίστοιχη πρόσφατη δημοσίευση δίνει 26,4% για το σύνολο, 82,6% για τον φτωχό πληθυσμό και 12,7% για τον μη φτωχό πληθυσμό. Δηλαδή το πρόβλημα ξεκινά από τους ευάλωτους, αλλά δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε αυτούς. Στη χώρα μας το πρόβλημα συγκεντρώνεται κυρίως σε τέσσερις κατηγορίες περιοχών. Στο λεκανοπέδιο Αττικής, ιδίως το κέντρο της Αθήνας, τα νότια προάστια, τα βόρεια προάστια και ο Πειραιάς. Τα στοιχεία αγοράς μεσιτικών γραφείων για το γ΄ τρίμηνο 2025 δείχνουν ότι τα υψηλότερα ζητούμενα ενοίκια εντοπίζονταν στα νότια προάστια της Αθήνας, στις Κυκλάδες, στα βόρεια προάστια, στο κέντρο της Αθήνας και στον Πειραιά. Για τη Θεσσαλονίκη η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ότι το δ΄ τρίμηνο 2025 οι τιμές διαμερισμάτων αυξήθηκαν ετησίως κατά 5,9% στην Αθήνα, 8% στη Θεσσαλονίκη, 10,5% στις άλλες πόλεις και 8,6% στις λοιπές περιοχές. Για το σύνολο του 2025 η αύξηση ήταν 6,2% στην Αθήνα, 9,6% στη Θεσσαλονίκη, 9,8% στις άλλες πόλεις και 8,8% στις λοιπές περιοχές. Στις τουριστικές περιοχές και ιδίως στις Κυκλάδες και την Κρήτη, τα νησιά με ισχυρή εποχική ζήτηση και περιοχές με υψηλή συγκέντρωση βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει μειωθεί η διαθεσιμότητα κατοικιών. Στις φοιτητικές πόλεις και στις πόλεις με συγκέντρωση νέων εργαζομένων, όπως Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο, Ιωάννινα και άλλες πανεπιστημιακές έδρες, μεταξύ άλλων το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος του ενοικίου αλλά και η έλλειψη μικρών διαμερισμάτων, η εποχική τουριστική χρήση και η αύξηση ζητούμενων τιμών σε περιοχές κοντά σε συγκοινωνίες και πανεπιστήμια. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι δεν υπάρχει σχεδιασμός στην Ελλάδα, αλλά ίσως υπάρχει δέσμη μέτρων, αντί για ένα ολοκληρωμένο σύστημα κοινωνικής κατοικίας δυτικοευρωπαϊκού τύπου. Μελέτη του ευρωπαϊκού οργανισμού «Housing Europe» για την Ελλάδα επισημαίνει ότι η χώρα αποτελεί εξαίρεση επειδή ουσιαστικά δεν διαθέτει κοινωνική ενοικιαζόμενη κατοικία, πέρα από περιορισμένα πιλοτικά προγράμματα. Τα βασικά ελληνικά εργαλεία σήμερα, όπως είναι τα προγράμματα «Σπίτι μου ΙΙ», «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», Κοινωνική αντιπαροχή και αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων, περιορισμός βραχυχρόνιων μισθώσεων σε επιβαρυμένες ζώνες, πιλοτικές κοινωνικές κατοικίες και ανακαινίσεις συνιστούν αυτό που είπαμε «δέσμη μέτρων». Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι αν αυτά τα μέτρα αρκούν. Η απάντηση είναι μάλλον όχι ακόμη. Το ελληνικό πρόβλημα έχει τρεις βαθιές αιτίες: χαμηλά εισοδήματα σε σχέση με τα ενοίκια, περιορισμένη νέα προσφορά κατοικιών μετά από δεκαετή κρίση και μεγάλη πίεση από τουρισμό, βραχυχρόνιες μισθώσεις και επενδυτική ζήτηση. Επομένως, ο σχεδιασμός θα κριθεί από το αν θα αυξήσει πραγματικά τη μακροχρόνια προσφορά κατοικιών και όχι μόνο τη ζήτηση μέσω επιδοτούμενων δανείων. Στη χώρα μας το πρόβλημα επικεντρώνεται στο υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης στην ΕΕ. Η βραχυχρόνια μίσθωση είναι σοβαρός επιταχυντής της κρίσης σε συγκεκριμένες περιοχές, αλλά δεν είναι η μόνη αιτία. Η ρίζα είναι η ανισορροπία ανάμεσα σε προσφορά, εισόδημα, τουριστική/επενδυτική ζήτηση και θεσμική αδυναμία παραγωγής προσιτής κατοικίας. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA ** Δείτε το Μέρος Ι.

Ευρωπαϊκή Ένωση

15 Μαΐου 2026

Πρόβλημα το «κεραμίδι» στις χώρες της ΕΕ (Μέρος 1)

Του Γιώργου Μαρκατάτου* Τα προβλήματα στέγασης και η κοινωνική πολιτική έχουν πάρει θηριώδεις διαστάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ! Η στέγαση έχει λάβει χαρακτήρα νέας κοινωνικής πληγής στην Ευρώπη. Το σπίτι έγινε είδος πολυτελείας και η στέγαση στην Ευρώπη καταβροχθίζει το εισόδημα μεσαίων και μικρών νοικοκυριών. Το ύψος των ενοικίων προσθέτει πλήγμα και στην κοινωνική συνοχή και πιέζει τα εισοδήματα. Η νέα μεγάλη δοκιμασία της Ευρώπης απειλεί πλέον τη μεσαία τάξη. Από την Αθήνα έως τη Λισαβόνα η στέγη γίνεται πολιτικό πρόβλημα και πλέον ανήκει στα είδη πολυτελείας. Η φτωχοποίηση των Ευρωπαίων πολιτών είναι αυταπόδεικτη και ανακοινώσεις για τη μείωση της φτώχειας είναι άνευ αντικειμένου! Η προσιτή κατοικία αποτελεί το νέο κοινωνικό μέτωπο της Ευρώπης. Η πίεση για εύρεση στέγης εντείνεται και από τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, την ακρίβεια και τη μειωμένη κοινωνική πολιτική. Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη δεν γεννήθηκε το 2024-2026. Ήδη μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια, αφού η κατασκευή νέων κατοικιών δεν επανήλθε πλήρως στα προ κρίσης επίπεδα. Ένα ερευνητικό κείμενο του Συμβουλίου της ΕΕ επισημαίνει ότι η οικιστική κατασκευή στην ΕΕ υστερεί έναντι της ζήτησης σχεδόν επί δύο δεκαετίες: η κρίση του 2008 μείωσε τις επενδύσεις σε νέες κατοικίες, η πανδημία επιδείνωσε τις καθυστερήσεις σε άδειες, υλικά και εργασία, ενώ μετά το 2022 η άνοδος επιτοκίων και ενεργειακού κόστους συμπίεσε ακόμη περισσότερο την προσφορά1. Η δεύτερη φάση επιδείνωσης φαίνεται μετά το 2013-2015, όταν οι τιμές κατοικιών άρχισαν να ανεβαίνουν ταχύτερα από τα εισοδήματα. Η Eurostat δείχνει ότι στην ΕΕ οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 53% μεταξύ 2010 και 2024, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 25%. Ιδιαίτερα έντονη ήταν η άνοδος το 2021 και το 2022, με ετήσια αύξηση 8% στις τιμές κατοικιών, πριν από μικρή διόρθωση το 2023 και νέα άνοδο το 20242. Η τρίτη φάση είναι η μεταπανδημική και ενεργειακή περίοδος 2021-2026. Στο τέταρτο τρίμηνο του 2025, οι τιμές κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 5,5% και τα ενοίκια κατά 3,2% σε ετήσια βάση. Η Eurostat σημειώνει ότι την τελευταία δεκαετία, από το 2015 έως το γ΄ τρίμηνο του 2025, οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 64,9% και τα ενοίκια κατά 21,8%3. Συνεπώς, η κρίση έχει βάθος δεκαπενταετίας, αλλά μετατρέπεται σε πολιτικό θέμα πρώτης γραμμής από το 2021 και μετά. Η πανδημία, η ενεργειακή κρίση, η άνοδος επιτοκίων, η αύξηση του κόστους κατασκευής, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, η τουριστικοποίηση κέντρων πόλεων και η αδυναμία μισθών να ακολουθήσουν τις τιμές έκαναν το πρόβλημα εκρηκτικό. Η τιμή των κατοικιών αυξήθηκε με γοργότερο τρόπο απ’ ό,τι τα ενοίκια, αλλά και τα δύο μεγέθη είναι σε αδιάκοπη αύξηση, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat. Στο διάγραμμα της Eurostat (επίσημης στατιστικής υπηρεσίας της ΕΕ) παρατηρούμε τη διαρκή και σημαντική αύξηση των τιμών απόκτησης κατοικίας ή ενοικίασης. Ο σχεδιασμός που υπάρχει στην ΕΕ έχει ένα κρίσιμο όριο: η στέγαση παραμένει κυρίως εθνική, περιφερειακή και τοπική αρμοδιότητα. Η ΕΕ δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα κράτη μέλη, αλλά επιχειρεί πλέον να διαμορφώσει κοινό πλαίσιο, χρηματοδοτικά εργαλεία και κανόνες. Η Κομισιόν έχει παρουσιάσει το πρώτο Ευρωπαϊκό Σχέδιο για προσιτή στέγη. Το σχέδιο στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: αύξηση προσφοράς κατοικιών, κινητοποίηση επενδύσεων, άμεση στήριξη μαζί με μεταρρυθμίσεις και προστασία των περισσότερο πληττόμενων ομάδων4. Στα πρακτικά μέτρα της ΕΕ περιλαμβάνονται: ευρωπαϊκή στρατηγική για την κατασκευή κατοικιών, μείωση γραφειοκρατίας και ταχύτερες άδειες. Ετοιμάζεται έτσι μια πανευρωπαϊκή επενδυτική πλατφόρμα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλους φορείς. Επίσης αναμένεται η αναθεώρηση κανόνων κρατικών ενισχύσεων ώστε να διευκολύνεται η δημόσια στήριξη κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, νέα νομοθετική πρωτοβουλία για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές υπό στεγαστική πίεση και μέτρα κατά της κερδοσκοπίας στην αγορά κατοικίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει κινηθεί επιθετικά στην άσκηση πολιτικής. Στις 10 Μαρτίου 2026 ενέκρινε συστάσεις για τη στεγαστική κρίση, ζητώντας φορολογικά κίνητρα για χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, επενδύσεις σε κοινωνική, δημόσια, συνεταιριστική και προσιτή κατοικία, αξιοποίηση αχρησιμοποίητων πόρων των Ταμείων Ανάκαμψης, αναθεώρηση κρατικών ενισχύσεων και απλοποίηση αδειοδοτήσεων με στόχο μέγιστο χρόνο 60 ημερών για άδειες βιώσιμης και προσιτής κατοικίας5. Στο επόμενο σημείωμά μας θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στην ελληνική περίπτωση. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS SA. ** Δείτε το Μέρος ΙΙ.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

8 Μαΐου 2026

Μία Ευρώπη, Μία Αγορά

Άρθρο του Γιώργου Μαρκατάτου* Ο οδικός χάρτης για την επίτευξη «Μιας Ευρώπης, Μιας Αγοράς» που θα πρέπει να έχει υιοθετηθεί μέχρι το τέλος του 2027 παραπέμπει στην άμεση ανάγκη για λήψη σημαντικών αποφάσεων. Σημαντικές αποφάσεις που στηρίζονται στην αρχή του «κοινοτικού κεκτημένου». Οι συζητήσεις – προτάσεις που θα εισέρχονται σταδιακά στη θεσμική φαρέτρα της ΕΕ αφορούν σημαντικά θέματα, όπως: Απλούστευση των κανόνων, Επίτευξη μιας πιο ολοκληρωμένης ενιαίας αγοράς, Προώθηση του ισχυρού εμπορίου, Μείωση των τιμών της ενέργειας και απανθρακοποίηση και Προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού και του μετασχηματισμού στον τομέα της ΤΝ. Οι 5 τομείς που προαναφέρθηκαν αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του χάρτη πορείας που αναμένεται να ωθήσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Η προώθηση της εφαρμογής του δεν είναι απλώς μια ρυθμιστική άσκηση. Αποτελεί στρατηγική αναγκαιότητα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας και της μακροπρόθεσμης ευημερίας της Ευρώπης, όπως δήλωσε και ο Πρόεδρος της Κύπρου, μετά το πέρας των εργασιών της συνόδου κορυφής την περασμένη εβδομάδα. Εμείς θα αναλύουμε τις πληροφορίες και τις προτάσεις που καταλήγουν. Στο μεταξύ, με δημοσίευμα της Κομισιόν στις 21/5/2025 που τιτλοφορείται: «Η ενιαία αγορά: η ευρωπαϊκή εσωτερική μας αγορά σε έναν αβέβαιο κόσμο – Στρατηγική για μια απλή, απρόσκοπτη και ισχυρή ενιαία αγορά» αποτελεί τη βάση της συζήτησης για την ενιαία αγορά, «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά». Σε αυτό, η Κομισιόν περιγράφει την ανάγκη να γίνει η ενιαία αγορά «πιο απλή, πιο απρόσκοπτη και πιο ισχυρή», δίνοντας έμφαση στην άρση των βασικών εμποδίων, στην ενίσχυση των υπηρεσιών, στη μείωση της γραφειοκρατίας και στην καλύτερη εφαρμογή των κανόνων. Το επίσημο αυτό κείμενο, ωστόσο, δεν περιέχει αναφορά σε «ενισχυμένη συνεργασία». Η πολιτική ώθηση δόθηκε αργότερα, όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 19ης Μαρτίου 2026 εγκαινίασε την ατζέντα «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» (One Europe, One Market), ζητώντας να υλοποιηθεί μέσα στο 2026 όπου είναι δυνατόν και έως το τέλος του 2027 το αργότερο. Με αυτόν τον τρόπο, οι ηγέτες επιβεβαίωσαν ότι η ενιαία αγορά παραμένει κορυφαία προτεραιότητα, αλλά σε πιο προσεκτική και πολιτικά ισορροπημένη μορφή, όπως φαίνεται και από τους πέντε τομείς δράσης που προαναφέρθηκαν. Τι θα σήμαινε όμως η επίμαχη αναφορά στην ενισχυμένη συνεργασία; Νομικά, η ρήτρα αυτή επιτρέπει σε τουλάχιστον εννέα κράτη μέλη να προχωρήσουν ταχύτερα σε βαθύτερη ολοκλήρωση, όταν δεν είναι εφικτή συμφωνία από το σύνολο της ΕΕ. Όμως οι Συνθήκες θέτουν σαφή όρια: η ενισχυμένη συνεργασία δεν πρέπει να υπονομεύει την εσωτερική αγορά, ούτε να δημιουργεί φραγμούς ή στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Αν, λοιπόν, μια τέτοια αναφορά είχε παραμείνει στο πολιτικό κείμενο, θα αποτελούσε σαφές μήνυμα υπέρ μιας «Ευρώπης πολλών ταχυτήτων» και μέσα στην ενιαία αγορά. Η απάλειψή της δείχνει ότι οι Βρυξέλλες προτιμούν, τουλάχιστον προς το παρόν, τη συναίνεση των 27 από την πίεση μιας λέσχης προθύμων. Συνεπώς, η πιο καθαρή θέση είναι η εξής: το επίσημο κείμενο της Κομισιόν δεν μιλά για ενισχυμένη συνεργασία· μιλά για αφαίρεση φραγμών, απλοποίηση, ψηφιοποίηση, ενίσχυση εφαρμογής και συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις στην ενιαία αγορά. Αν όμως σε μεταγενέστερο σχέδιο συμπερασμάτων υπήρχε τέτοια φράση και αφαιρέθηκε, αυτό θα σήμαινε ότι οι κυβερνήσεις επέλεξαν μια πιο ήπια, λιγότερο συγκρουσιακή γραμμή. Υπάρχουν όμως σοβαρά αγκάθια που φαίνονται ξεκάθαρα στο προσκήνιο της ΕΕ και κυρίως το θέμα της απόφασης για τις πιστώσεις του προσεχούς μέλλοντος, ήτοι των ετών 2028 – 2034. Διότι δε φτάνει που καιροφυλακτούν πολλά εμπόδια για την πρόταση του συνόλου των πιστώσεων, αλλά προστίθενται και νέες υποχρεώσεις της ΕΕ, όπως η έναρξη αποπληρωμής με ποσό 25 δις ευρώ ετησίως (από το 2028) για το κοινό χρέος που εξέδωσε για να μετριάσει τις οικονομικές επιπτώσεις από την πανδημία του Covid. Εννέα μήνες μετά τις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, παραμένει ασαφές από πού θα προέλθουν αυτά τα χρήματα. Οι συνομιλίες για το κοινό ταμείο της ΕΕ για την περίοδο 2028 έως 2034 – το οποίο θα διέπει τις δαπάνες της ΕΕ για οτιδήποτε, από τις επιδοτήσεις των αγροτών και τις ανάγκες κάλυψης των υποδομών στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές (συνοχή) έως τις αμυντικές προμήθειες – είναι πολιτικά βασανιστικές. Οι πλουσιότερες κυβερνήσεις στη Βόρεια Ευρώπη είναι απρόθυμες να πληρώσουν περισσότερα στον προϋπολογισμό και παραμένουν δύσπιστες σχετικά με την εκχώρηση περισσότερων φορολογικών εξουσιών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης, αντίθετα, υποστηρίζουν έναν μεγαλύτερο προϋπολογισμό και αντιτίθενται ευρέως στις περικοπές των γεωργικών επιδοτήσεων και της περιφερειακής χρηματοδότησης, που μαζί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ του συνόλου. Και όλοι παραβλέπουν ότι ένας Αρμαγεδδών (τελική βιβλική μάχη ή επερχόμενη βιβλική καταστροφή) κόστους έρχεται από την «απληστία» κάλυψης σημαντικού μέρους των δαπανών της Ουκρανίας, πράγμα που θα σημάνει ξεκάθαρα μείωση των κονδυλίων για τις πλέον αδύναμες οικονομίες της ΕΕ. Δεν πέρασε βέβαια, μια εβδομάδα, όπως μας ενημερώνει και το ΠΟΛΙΤΙΚΟ3 και οι Γερμανοί συντηρητικοί ασκούν πίεση στη φον ντερ Λάιεν να διαλύσει τη «μηχανή» των Βρυξελλών. Δεν υποψιάζομαι άλλο λόγο παρά την περίεργη στάση τη ατμομηχανής της ΕΕ έναντι των δεδομένων για την ενιαία αγορά. Θα δούμε τα αποτελέσματα της συνάντησης την ερχόμενη Δευτέρα στο Βερολίνο μεταξύ των Γερμανών νομοθετών της ίδιας παράταξης, με την πρόεδρο της Κομισιόν. Το άλλο άκρο του άξονα Βερολίνο – Παρίσι ακούει τους χτύπους του εκλογικού ημερολογίου της φίλης χώρας που μάλλον μαύρα σύννεφα συσσωρεύουν για τη σημερινή εξουσία. * Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ELYROS S.A.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Γιώργος Μαρκατάτος

14 Απριλίου 2026

Ουγγαρία: εκλογική αλλαγή ή αρχή θεσμικής και οικονομικής επανατοποθέτησης;

Η εκλογική ήττα του Viktor Orbán σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής για την Ουγγαρία. Ωστόσο, η ερμηνεία της ως πλήρους πολιτικής ανατροπής θα ήταν πρόωρη. Το εκλογικό αποτέλεσμα συνιστά πρωτίστως αποδοκιμασία ενός μοντέλου διακυβέρνησης και όχι ακόμη ολοκληρωμένη μετάβαση σε ένα νέο. Κατά την τελευταία δεκαετία, η ουγγρική οικονομία λειτούργησε μέσα σε ένα πλαίσιο έντονης συγκέντρωσης εξουσίας, όπου οι θεσμικές αδυναμίες επηρέασαν άμεσα την κατανομή πόρων, τις δημόσιες συμβάσεις και το επενδυτικό περιβάλλον. Η σύνδεση πολιτικής εξουσίας και επιχειρηματικών συμφερόντων δημιούργησε ένα μοντέλο ανάπτυξης με επιλεκτικά οφέλη και αυξημένο θεσμικό ρίσκο. Η ανάδειξη του Péter Magyar και του κόμματος Tisza αντανακλά τη συγκρότηση μιας ευρύτερης συμμαχίας με στόχο την αποκατάσταση της θεσμικής ισορροπίας. Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε οικονομικό επίπεδο, καθώς η επόμενη φάση θα καθοριστεί από την ικανότητα της χώρας να ανακτήσει αξιοπιστία. Πρώτον, το ζήτημα των ευρωπαϊκών πόρων. Τα τελευταία χρόνια, σημαντικά κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέμειναν παγωμένα λόγω ανησυχιών για το κράτος δικαίου. Η αποκατάσταση θεσμικών εγγυήσεων θα αποτελέσει προϋπόθεση για την πλήρη επανενεργοποίηση αυτών των χρηματοδοτήσεων, οι οποίες είναι κρίσιμες για δημόσιες επενδύσεις, υποδομές και κοινωνικές δαπάνες. Δεύτερον, το επενδυτικό περιβάλλον. Η αβεβαιότητα γύρω από τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και τη σταθερότητα των κανόνων αύξησε το λεγόμενο “country risk”. Μια αξιόπιστη μεταρρυθμιστική πορεία θα μπορούσε να μειώσει το κόστος δανεισμού και να ενισχύσει την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, ιδίως σε τομείς όπως η βιομηχανία και η τεχνολογία. Τρίτον, η ενεργειακή διάσταση. Η Ουγγαρία παραμένει σε σημαντικό βαθμό εξαρτημένη από ρωσικές ενεργειακές ροές, κυρίως φυσικού αερίου, στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας που είχε αναπτύξει η κυβέρνηση του Viktor Orbán με τη Ρωσία και τον Vladimir Putin. Η ενεργειακή αυτή εξάρτηση περιορίζει τα περιθώρια άμεσης γεωπολιτικής αναπροσαρμογής και καθιστά αναγκαία μια σταδιακή στρατηγική διαφοροποίησης. Η στάση απέναντι στην Ukraine αποτελεί επίσης κρίσιμο δείκτη. Η προηγούμενη κυβέρνηση είχε υιοθετήσει πιο επιφυλακτική στάση σε σχέση με την ευρωπαϊκή γραμμή, ιδιαίτερα ως προς τις κυρώσεις και τη στρατιωτική στήριξη μετά τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία . Μια πιθανή ευθυγράμμιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο θα επηρεάσει όχι μόνο τη γεωπολιτική θέση της χώρας, αλλά και την πρόσβασή της σε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς χρηματοδότησης και συνεργασίας. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή δεν θα είναι αυτόματη. Οι θεσμικές και οικονομικές δομές που διαμορφώθηκαν τα προηγούμενα χρόνια εξακολουθούν να υφίστανται. Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας δεν συνεπάγεται άμεση αλλαγή του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Ουγγαρία αλλάζει κατεύθυνση σε επίπεδο δηλώσεων, αλλά αν μπορεί να διαμορφώσει ένα νέο, αξιόπιστο πλαίσιο κανόνων. Ένα πλαίσιο που θα ενισχύει τη διαφάνεια, θα διασφαλίζει ίσους όρους ανταγωνισμού και θα αποκαθιστά την εμπιστοσύνη τόσο των πολιτών όσο και των αγορών. Η εκλογική αλλαγή αποτελεί την αφετηρία. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η μετατροπή της σε μετρήσιμη οικονομική και θεσμική πρόοδο. Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι η εναλλαγή προσώπων, αλλά η αναδιάρθρωση του ίδιου του συστήματος λειτουργίας της οικονομίας. Και αυτό είναι, διαχρονικά, η πιο απαιτητική μεταρρύθμιση.

Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Προτεινόμενα

Péter Magyar, Tisza, Viktor Orbán, ΟΥΓΓΑΡΙΑ