Άρθρο της Άννας Μαστοράκου*
Η ΠΔΕ σε αγαστή συνεργασία με το Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του Τμήματος Φυσικής, ανέδειξε τα πρώτα επίσημα στοιχεία μετρήσεων: η ποιότητα αέρα τις ημέρες 12 και 13 Αυγούστου καταγράφηκε κακή ή και πολύ κακή κατά περιόδους, ενώ στις 14 Αυγούστου οι τιμές βελτιώθηκαν (έως 25 μg/m³ PM2.5), με την ποιότητα αέρα να χαρακτηρίζεται ως μέτρια.
Αν και οι μετρήσεις αυτές δεν αποτυπώνουν τη χημική σύσταση των σωματιδίων, είναι γνωστό ότι η έκθεση στα PM2.5 είναι βλαβερή για την υγεία ανεξάρτητα από τη σύστασή τους, γι’ αυτό και τονίζεται η ανάγκη τήρησης των οδηγιών των αρμοδίων αρχών. Η διάρκεια της έντονης έκθεσης ήταν ολιγοήμερα αλλά ή δράση τους είναι συσσωρευτική καθώς προσβάλλουν τους μικρούς αεραγωγούς των πνευμόνων, σε μακροχρόνια έκθεση. Για αυτό το λόγο η ΠΔΕ έχει δρομολογήσει ευρεία δράση δωρεάν σπιρομετρήσεων στον πληθυσμό των πυρόπληκτων περιοχών σε συνεργασία με το πνευμονολογικό τμήμα του ΠΓΝΠ και την αρωγή της 6ης ΥΠΕ. Ο σκοπός της δράσης είναι προληπτικός, ώστε να εντοπισθούν άτομα που δείχνουν ευαισθησία σε αυτή την μέτρια έκθεση ή να εντοπισθούν σημεία δυνητικού κινδύνου για αξιοσημείωτη συσσωρευτική έκθεση σε αυτά τα σωματίδια.
Υπάρχει κίνδυνος για υπόγεια ύδατα ή αγροτική παραγωγή;
Πόσιμο νερό: Μετά από μεγάλες πυρκαγιές που μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στο δίκτυο ύδρευσης, πάντα υπάρχει η αρχική σύσταση για αποφυγή λήψης πόσιμου νερού από τη βρύση των σπιτιών, μέχρις ότου ολοκληρωθούν οι έλεγχοι για πιθανούς φυσικούς, χημικούς ή βιολογικούς ρύπους: Μετά τον κύκλο των πρώτων ημερών και τους συνεχείς ελέγχους, υπάρχουν ανακοινώσεις ότι «το νερό παραμένει ασφαλές».
Αυτό είναι καθησυχαστικό αλλά η συνέχιση των τακτικών ελέγχων από την ΕΥΔΑΠ και τους Δήμους, κρίνεται απαραίτητη. Η ΠΔΕ ως επόπτρια αρχή θα επιτηρεί με αυστηρότητα, την ενδεικνυόμενη διαδικασία.
Υπόγεια ύδατα: Ο κίνδυνος προκύπτει κυρίως από απορροές κατάσβεσης που παρασύρουν τέφρα ή ρύπους προς τα ρέματα ή το έδαφος. Απαιτούνται αναχωματώσεις ή συλλογή απορροών και δειγματοληψίες όπου υπήρξαν έντονες ροές. Η στάχτη θεωρείται εξ’ ορισμού τοξική και απαγορεύεται η επαφή με γυμνά χέρια. Ο καθαρισμός των σπιτιών, των αυλών, των εγκαταστάσεων απαιτεί γάντια, μάσκα και ειδικό ρουχισμό. Το πλύσιμο γενικά των επιφανειών απαιτεί λίγο νερό με μικρή ροή, ώστε να αποφευχθεί η μόλυνση του υπόγειων υδάτων.
Αγροτική παραγωγή: Η επιφανειακή εναπόθεση τέφρας ή σωματιδίων μπορεί να φέρουν χημικές τοξικές ουσίες όπως είναι τα PAHs, διοξίνες, φουράνια, μέταλλα σε φύλλα, ζώα και έδαφος σε ζώνες έντονης επιρροής του καπνού.
Συνήθη πρωτόκολλα προτείνουν σχολαστικό πλύσιμο φρούτων/λαχανικών ή απόρριψη εμφανώς ρυπασμένων προϊόντων, καθυστέρηση ή αναβολή συγκομιδής και στοχευμένες αναλύσεις, για να διαπιστωθεί εάν υπήρξε βαριά εναπόθεση τοξικών ουσιών.
Τι σημαίνει για τη δημόσια υγεία η καύση μικτών υλικών;
Η καύση μεικτών υλικών και η δημιουργία αποβλήτων σε ανοικτές εστίες μπορεί να παράγει:
PM2.5 / αιθάλη: μπορεί να δώσει οξείες παροξύνσεις άσθματος ή χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, αύξηση καρδιαγγειακών επεισοδίων.
PAHs, διοξίνες, φουράνια: είναι καρκινογόνοι, επίμονοι οργανικοί ρύποι. Υπάρχει δυνητικός κίνδυνος από συσσώρευση στο περιβάλλον ή είσοδος στην τροφική αλυσίδα, αν η εναπόθεση είναι εκτεταμένη.
VOCs – πτητικές οργανικές ενώσεις (π.χ. βενζόλιο) και μέταλλα (Pb, Hg κ.ά.), τα οποία μπορεί να προκαλέσουν οξείες ή χρόνιες τοξικότητες.
Μπορούν οι τοπικές βιομηχανίες να επηρεαστούν;
Ναι, κυρίως με δύο τρόπους:
Υπάρχει ανάγκη για προστασία της υγείας και της ασφάλειας του προσωπικού: Η έκθεση σε καπνό σε υπαίθριες εργασίες απαιτεί τη χρήση μάσκας (FFP2/N95), η καθαριότητα των εγκαταστάσεων απαιτεί πρωτόκολλο με γάντια, μάσκα και ειδικό ρουχισμό.
Ποιότητα προϊόντων & διεργασιών: Είναι πιθανή η εναπόθεση τέφρας σε ανοιχτές γραμμές παραγωγής ή σε πρώτες ύλες, εφόσον δεν παρθούν τα προβλεπόμενα μέτρα.
Για επιχειρήσεις τροφίμων ή ποτών είναι ενδεδειγμένη ο έλεγχος ροών του ατμοσφαιρικού αέρα, καθαρότητας δεξαμενών, και εναπόθεσης στάχτης με δειγματοληψίες σε προϊόντα και επιφάνειες πριν τη διάθεσή τους.
Ποια μέτρα χρειάζονται άμεσα;
Απαιτείται μία διεπιστημονική συνεργασία για την εκτίμηση κινδύνων και μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την έκθεση σε προϊόντα μεικτής καύσης λόγω της πυρκαγιάς.
Ήδη η ΠΔΕ δρομολογεί συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών για τη συνέχιση παρακολούθησης των σωματιδίων PM2.5 σε πραγματικό χρόνο και χαρτογράφηση «θερμών σημείων» από τους σταθερούς σταθμούς και κινητές μετρήσεις σε ανθρώπους που θα φορούν ατομικούς δέκτες.
Δρομολογούνται στοχευμένες δειγματοληψίες σε ζώνες εναπόθεσης για PAHs, διοξίνες, φουράνια, μέταλλα σε έδαφος, τέφρα, φυλλώδη δείγματα, ζώα, και νερό, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών και με ειδικό εργαστήριο μέτρησης του ΕΚΕΦΕ ‘Δημόκριτος».
Άμεση ενεργοποίηση του Δικτύου One Health της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας στο πλαίσιο της διαχείρισης κρίσεων της κλιματικής αλλαγής.
Άμεση επικοινωνία των κατευθυντήριων οδηγιών για την προστασία του πληθυσμού στις πυρόπληκτες περιοχές, μέσα από περιοδείες της ΠΔΕ και προσωπικές συνομιλίες με ομάδες πολιτών ανά περιοχή, με τη συνδρομή των Δήμων και των τοπικών κοινοτήτων.
* Η Άννα Μαστοράκου είναι Αντιπεριφερειάρχης Υγείας Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος























