Η φράση του σκίτσου που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο «δεν κάνει πολύ κρύο… κάνει πολύ φτώχεια» λειτουργεί ως μια καίρια κοινωνική διάγνωση. Δεν περιγράφει απλώς μια χαμηλή θερμοκρασία, αλλά αποκαλύπτει μια βαθύτερη, πιο οδυνηρή πραγματικότητα: ότι πίσω από πολλές καθημερινές δυσκολίες κρύβονται κοινωνικές ανισότητες, αδικίες και στερήσεις που ο άνθρωπος συχνά αδυνατεί- ή δεν τολμά-να ονομάσει ευθέως. Σε πολλές αντίστοιχες περιπτώσεις, η γλώσσα γίνεται φτωχή μπροστά στη φτώχεια της ζωής.
Στην καθημερινότητά μας συναντάμε ανθρώπους που λένε «δεν πειράζει», ενώ πονάνε. Λένε «τα βγάζουμε πέρα», ενώ στερούνται βασικά αγαθά. Λένε «είμαι καλά», ενώ βυθίζονται στη μοναξιά και την ανασφάλεια. Όπως στο σκίτσο, έτσι και στην πραγματικότητα, το πρόβλημα δεν είναι ο καιρός, αλλά οι συνθήκες ζωής. Δεν είναι η βροχή που πλημμυρίζει τα σπίτια, αλλά η έλλειψη υποδομών. Δεν είναι η ακρίβεια «γενικά», αλλά οι χαμηλοί μισθοί και οι συντάξεις που δεν επαρκούν. Ωστόσο, συχνά επιλέγουμε πιο ανώδυνες λέξεις για να περιγράψουμε επώδυνες αλήθειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εργασιακή ανασφάλεια. Πόσοι άνθρωποι δεν λένε «έχω δουλειά, άρα είμαι τυχερός», αποσιωπώντας το γεγονός ότι εργάζονται εξαντλητικά, με ελάχιστες απολαβές και χωρίς δικαιώματα;
Αντί να μιλήσουμε για εκμετάλλευση, μιλάμε για «ευελιξία». Αντί για φτώχεια, μιλάμε για «δυσκολίες». Έτσι, η γλώσσα μετατρέπεται σε εργαλείο συγκάλυψης της πραγματικότητας.
Το ίδιο συμβαίνει και σε κοινωνικό επίπεδο. Δεν λέμε ότι άνθρωποι αποκλείονται, αλλά ότι «δεν τα κατάφεραν».
Δεν λέμε ότι το σύστημα αποτυγχάνει, αλλά ότι «οι καιροί είναι δύσκολοι». Με αυτόν τον τρόπο, η ευθύνη μετατοπίζεται από τις δομές στον ίδιο τον άνθρωπο, ο οποίος καλείται να αντέξει σιωπηλά.
Το σκίτσο, με την απλότητά του, μας υπενθυμίζει ότι πίσω από τις λέξεις υπάρχουν ζωές. Και ότι κάποια στιγμή οφείλουμε να σταματήσουμε να ωραιοποιούμε την πραγματικότητα και να τη λέμε με το όνομά της. Γιατί μόνο όταν κατονομάζουμε το πρόβλημα- τη φτώχεια, την ανισότητα, την αδικία-μπορούμε και να το αντιμετωπίσουμε. Οι λέξεις δεν είναι απλώς περιγραφή, είναι πράξη ευθύνης.
























