Της Βασιλικής Πουλά*
Τα data centers υπάρχουν από τη δεκαετία του 1960, αλλά οι προδιαγραφές που απαιτεί σήμερα η AI είναι εντελώς διαφορετικές. Η ψηφιακή πληροφορία έχει πολλαπλασιαστεί 100 φορές από το 2010 έως το 2025.
Μόνο από το 2022 έως το 2025, παράγεται περισσότερη ψηφιακή πληροφορία απ’ ό,τι σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία. Οι ανάγκες υπολογιστικής ισχύος ακολουθούν αντίστοιχη τροχιά: 100πλάσια αύξηση από το 2016 έως το 2027. Οι κεφαλαιουχικές δαπάνες για AI – συμπεριλαμβανομένων των data centers – εκτοξεύθηκαν από 72 δισ. δολάρια το 2020 σε εκτιμώμενα 394 δισ. το 2026. Πρόκειται για ποσό μεγαλύτερο από ένα ολόκληρο ελληνικό ΑΕΠ.
Σήμερα, τα data centers καταναλώνουν το 1,5% της παγκόσμιας ενέργειας – ποσοστό που αυξήθηκε 12% σε πέντε χρόνια και αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2030. Για την Ευρώπη, εκτιμάται ότι οι ενεργειακές απαιτήσεις των data centers θα ισούνται με την κατανάλωση Πορτογαλίας, Ολλανδίας και Ελλάδας μαζί. Και παρόλο που η ενεργειακή αποδοτικότητα των μικροτσίπ των data centers βελτιώνεται, η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ αυξάνεται με διπλάσιο ρυθμό.
Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα 21 data centers, όλα της προ-AI εποχής, με συνολική ισχύ 44 MW – περίπου 0,1% της εθνικής κατανάλωσης. Έχουν ανακοινωθεί όμως 7 νέες επενδύσεις σε AI data centers, με συνολική εγκατεστημένη ισχύ 533 MW, δωδεκαπλάσια δηλαδή της υφιστάμενης. Αν αυτές οι επενδύσεις όντως υλοποιηθούν – και αξιοποιούν ένα σημαντικό ποσοστό της ισχύος τους, από το σημερινό 20% σε ένα δυναμικό 80% –, θα καταναλώνουν περίπου το 7% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Η νέα μελέτη της 1830 lab – στην οποία εκπονούμε ερευνητικά έργα για επιχειρήσεις στην Ελλάδα ως white-label think tank αλλά και δικές μας μελέτες για θέματα που θεωρούμε ότι αξίζουν βαθύτερη διερεύνηση στον ελληνικό δημόσιο λόγο – διερευνά τέσσερις βασικούς άξονες προκλήσεων και ευκαιριών αναφορικά με τα data centers και την ενέργεια.
Πρώτον, υπάρχει το ρίσκο αύξησης των λογαριασμών των μικρομεσαίων καταναλωτών – είτε λόγω επενδύσεων σε υποδομές δικτύου που επιμερίζονται σε όλους, είτε λόγω αυξημένης ζήτησης που ανεβάζει τις τιμές χονδρικής και ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ των παραγωγών ενέργειας. Στις ΗΠΑ, τα οικιακά τιμολόγια αυξήθηκαν έως 267% σε περιοχές με μεγάλα data centers. Η Ελλάδα χρειάζεται μηχανισμούς προστασίας: διάκριση κόστους επένδυσης και δικτύου, τιμολόγηση βάσει δεσμευμένης ενέργειας με ρήτρες «take or pay».
Δεύτερον, κινδυνεύει η σταθερότητα του δικτύου. Στο Τέξας καταγράφηκαν 30+ παρ’ ολίγον blackout, καθώς η απότομη ζήτηση των data centers ξεπέρασε την παραγωγική ικανότητα. Δύο σενάρια υπάρχουν για την Ελλάδα: η αυτοτροφοδότηση «behind the meter» – όπως σχεδιάζει η ΔΕΗ στην Κοζάνη –, παρακάμπτοντας το γενικό δίκτυο ή η ενεργή αξιοποίηση των data centers για την εξισορρόπηση του δικτύου, μειώνοντας την κατανάλωση σε ώρες αιχμής.
Τρίτον, υπάρχει το ζήτημα των ΑΠΕ: τα data centers απαιτούν τροφοδοσία 24/7, ενώ η πράσινη ενέργεια είναι μεταβλητή. Η Ελλάδα σπάει ρεκόρ παραγωγής και εξαγωγής ΑΠΕ, αλλά είναι 15η στην ΕΕ σε εγχώρια κατανάλωση. Τα data centers θα μπορούσαν να απορροφήσουν αυτό το πλεόνασμα με δύο τρόπους: είτε με φυσική τροφοδοσία μέσω αποθήκευσης ενέργειας, είτε με λογιστικό ισοσκελισμό μέσω συμβολαίων PPA όπου η πράσινη ενέργεια «αντισταθμίζεται» ετησίως, χωρίς απαραίτητα να τροφοδοτεί άμεσα το data center.
Τέταρτον, η χωροθέτηση των data centres είναι επίσης κρίσιμη για το ενεργειακό αποτύπωμά τους. Σήμερα γίνεται αποσπασματικά, μέσα από τρία παράλληλα συστήματα: γενικούς όρους δόμησης, πολεοδομικά σχέδια και ειδικά χωροταξικά σχέδια για στρατηγικές επενδύσεις. Η διαβούλευση είναι ελλιπής – προβλέπεται μόνο στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για επενδύσεις άνω των 20 MW, δεν είναι δεσμευτική και δεν περιλαμβάνει ενεργειακά κριτήρια.
Αυτές οι προκλήσεις επηρεάζουν άμεσα την κοινωνική αποδοχή των επενδυτικών έργων. Κι αυτό δεν είναι μόνο θέμα δημοκρατικής νομιμοποίησης αλλά και επενδυτικής ελκυστικότητας. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: γενικά, 4 στους 10 Αμερικανούς υποστηρίζουν την κατασκευή data center. Αλλά όταν πρόκειται για τη δική τους περιοχή, 4 στους 10 αντιτίθενται. Και το 40% των data centers που αντιμετωπίζουν παρατεταμένη τοπική εναντίωση τελικά ακυρώνονται.
Η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί από τις επενδύσεις σε υποδομές AI – αλλά πρέπει να τις δρομολογήσει με σύνεση και διαφάνεια. Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι πεπερασμένος πόρος και πρέπει να διοχετεύεται εκεί όπου αποφέρει τα μεγαλύτερα οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία.
* Η Βασιλική Πουλά είναι editorial director στη 1830 lab. Είναι νομικός και υποψήφια διδάκτωρ σε θέματα υποδομών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.






















