Η υπόθεση του 82χρονου συνταξιούχου μαιευτήρα – γυναικολόγου στην Πάτρα, ο οποίος συνελήφθη κατηγορούμενος για κατοχή και διακίνηση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, προκαλεί εύλογα αποτροπιασμό και βαθιά κοινωνική οργή. Πρόκειται για μια υπόθεση που, όπως ανακοινώθηκε από τις διωκτικές αρχές, αποκαλύφθηκε μετά από στοιχεία που διαβιβάστηκαν μέσω διεθνών μηχανισμών συνεργασίας, ενώ τα ψηφιακά ευρήματα που εντοπίστηκαν στην κατοχή του είναι ιδιαιτέρως σοβαρά.
Η διάσταση του εγκλήματος είναι τέτοια που δεν επιτρέπει καμία απολύτως επιείκεια στην κοινωνική και θεσμική αντιμετώπισή του. Πολύ περισσότερο όταν αφορά έναν άνθρωπο που υπηρέτησε ένα από τα πλέον ευαίσθητα και κοινωνικά φορτισμένα επαγγέλματα: εκείνο του γιατρού. Η ίδια η ιατρική κοινότητα της Πάτρας έσπευσε να εκφράσει τον αιφνιδιασμό και τον αποτροπιασμό της, επισημαίνοντας ότι τέτοιες πράξεις βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με τη φύση του ιατρικού λειτουργήματος.
Ωστόσο, πέρα από τη δικαστική διάσταση της υπόθεσης, υπάρχει και ένα δεύτερο επίπεδο προβληματισμού που οφείλουμε να αναδείξουμε ως κοινωνία και ιδιαίτερα ως τοπική κοινωνία.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα παράδοξο φαινόμενο. Μια σειρά ακραίων, σκοτεινών και βαθιά ανησυχητικών γεγονότων που συγκλονίζουν την κοινή γνώμη σε πανελλαδικό επίπεδο φαίνεται να έχουν ως επίκεντρο ή τουλάχιστον να συνδέονται επικοινωνιακά με την πόλη της Πάτρας. Υποθέσεις που κυριαρχούν για εβδομάδες στον δημόσιο διάλογο, κατακλύζουν τηλεοπτικά πάνελ πρωινών, μεσημεριανών και βραδινών εκπομπών, και συχνά μετατρέπονται σε αντικείμενο συνεχούς τηλεοπτικής αναπαραγωγής.
Κάθε φορά, η ίδια φράση επανέρχεται σχεδόν μηχανικά: «σοκ στην κοινωνία».
Όμως το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: πόσο μπορεί μια κοινωνία να σοκάρεται συνεχώς χωρίς να αναρωτηθεί βαθύτερα τι πραγματικά συμβαίνει γύρω της;
Η υπερβολική χρήση του όρου «σοκ» τείνει, τελικά, να λειτουργεί αντίστροφα. Αντί να αφυπνίζει, κινδυνεύει να οδηγήσει στον εθισμό της κοινής γνώμης απέναντι στην ίδια τη φρίκη των γεγονότων. Όταν η φρίκη γίνεται επαναλαμβανόμενη τηλεοπτική αφήγηση, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε ακόμη ένα επεισόδιο της καθημερινής ενημερωτικής ρουτίνας.
Και τότε η κοινωνία, αντί να ενεργοποιείται, απλώς παρακολουθεί.
Η υπόθεση αυτή, όπως και άλλες που προηγήθηκαν, αναδεικνύει και έναν ακόμη επικίνδυνο μύθο: τον μύθο των «καθώς πρέπει» προσώπων. Την πεποίθηση ότι η κοινωνική θέση, το επαγγελματικό κύρος ή η ηλικία λειτουργούν ως εγγύηση ηθικής ακεραιότητας. Η πραγματικότητα, δυστυχώς, δείχνει ότι ο μανδύας της κοινωνικής αποδοχής μπορεί να καλύπτει συμπεριφορές που παραμένουν αθέατες για χρόνια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κοινωνία πρέπει να διολισθήσει σε καχυποψία απέναντι στους θεσμούς ή τα επαγγέλματα. Σημαίνει όμως ότι οι κοινωνίες οφείλουν να διαθέτουν ισχυρούς μηχανισμούς εγρήγορσης, θεσμικής διαφάνειας και έγκαιρης παρέμβασης.
Η αποκάλυψη τέτοιων υποθέσεων, έστω και καθυστερημένα, δείχνει ότι οι διεθνείς και εθνικοί μηχανισμοί εντοπισμού εγκληματικών δικτύων λειτουργούν. Όμως η ουσιαστική πρόκληση δεν είναι μόνο η καταστολή. Είναι η πρόληψη, η κοινωνική ευαισθησία και η ικανότητα μιας κοινωνίας να αντιλαμβάνεται έγκαιρα τις παθογένειες που αναπτύσσονται στο εσωτερικό της.
Η Πάτρα δεν είναι -και δεν πρέπει να γίνει -το σύμβολο τέτοιων υποθέσεων. Είναι μια μεγάλη πόλη με ισχυρή πανεπιστημιακή, επιστημονική και κοινωνική παρουσία. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, ο δημόσιος διάλογος δεν μπορεί να εξαντλείται στην τηλεοπτική κατανάλωση του «σοκ».
Οφείλει να μετατρέπεται σε ουσιαστικό προβληματισμό.
Γιατί μια κοινωνία που περιορίζεται στο να εκπλήσσεται κάθε φορά που αποκαλύπτεται μια σκοτεινή υπόθεση, χωρίς να αναζητά τις βαθύτερες αιτίες και τα θεσμικά αντανακλαστικά που απαιτούνται, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με το ίδιο ερώτημα ξανά και ξανά.
Και τότε το «σοκ» δεν θα είναι πλέον αντίδραση. Θα είναι απλώς συνήθεια.
