Η εύθραυστη εκεχειρία στη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν δεν συνιστά νίκη της διπλωματίας, αλλά ομολογία των ορίων της ωμής ισχύος. Ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά για «μεγάλη μέρα για την ειρήνη» και η Τεχεράνη επίσης παρουσιάζει τη συμφωνία ως επιτυχία. Όταν όμως και οι δύο πλευρές αυτοανακηρύσσονται νικητές, η πραγματικότητα είναι συνήθως πολύ πιο πεζή: πρόκειται για μια αναγκαστική αναδίπλωση, μια παύση που επιβλήθηκε όχι από στρατηγική υπεροχή αλλά από τον φόβο της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Η σύγκρουση έφτασε επικίνδυνα κοντά σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή, όπου ένα κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ή μια γενικευμένη περιφερειακή ανάφλεξη θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιο ενεργειακό σοκ και βαθιά οικονομική αποσταθεροποίηση. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αγορές έσπευσαν να πανηγυρίσουν, με πτώση στις τιμές του πετρελαίου και άνοδο σε μετοχές και ομόλογα. Ωστόσο, αυτή η αντίδραση δεν αντανακλά πραγματική σταθερότητα, αλλά έναν επικίνδυνο εθισμό στην ιδέα ότι κάθε κρίση μπορεί να «παγώσει» εγκαίρως. Στην πραγματικότητα, τίποτα δεν έχει λυθεί. Οι βασικές αιτίες της σύγκρουσης παραμένουν ενεργές, η ένταση συνεχίζεται ακόμη και υπό καθεστώς εκεχειρίας και το ενδεχόμενο νέας κλιμάκωσης δεν έχει απομακρυνθεί.
Η ρητορική που συνόδευσε τη σύγκρουση αποκαλύπτει μια βαθύτερη και πιο ανησυχητική μετατόπιση. Οι αναφορές σε «επιστροφή στη λίθινη εποχή» δεν αποτελούν απλώς υπερβολές της στιγμής, αλλά ενδείξεις μιας λογικής που επανέρχεται δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο: της τιμωρητικής καταστροφής ως αποδεκτού εργαλείου πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου περιγράφει έναν κόσμο όπου η ισχύς μπορεί να επιβάλει το αποτέλεσμα ανεξαρτήτως ηθικών ή νομικών περιορισμών. Δεν πρόκειται απλώς για κυνισμό, αλλά για παραδοχή ότι οι κανόνες που συγκροτούσαν τη διεθνή τάξη μεταπολεμικά έχουν αρχίσει να καταρρέουν.
Η κρίση αξιοπιστίας είναι εξίσου κρίσιμη. Η εμπειρία προηγούμενων συμφωνιών που εγκαταλείφθηκαν μονομερώς έχει διαβρώσει κάθε έννοια εμπιστοσύνης, μετατρέποντας τη διπλωματία σε παιχνίδι υπολογισμών και καχυποψίας. Σε αυτό το περιβάλλον, καμία εκεχειρία δεν μπορεί να θεωρηθεί σταθερή, γιατί καμία πλευρά δεν πιστεύει πραγματικά στις δεσμεύσεις της άλλης. Η συμφωνία δεν είναι προϊόν σύγκλισης, αλλά προσωρινής εξισορρόπησης φόβου.
Πέρα όμως από τη γεωπολιτική, υπάρχει και μια βαθύτερη διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Το Ιράν δεν είναι απλώς ένα πολιτικό καθεστώς, αλλά φορέας ενός πολυχιλιετούς πολιτισμού. Η ιδέα ότι ένας τέτοιος ιστορικός και πολιτισμικός χώρος μπορεί να «διαγραφεί» στρατιωτικά δεν είναι μόνο επικίνδυνη, αλλά και ενδεικτική μιας αλαζονείας που η Ιστορία έχει επανειλημμένα τιμωρήσει. Οι μεγάλες δυνάμεις που επιχείρησαν να επιβληθούν μέσω της καταστροφής δεν άφησαν μόνο ερείπια πίσω τους, αλλά τελικά υπονόμευσαν και τη δική τους βιωσιμότητα.
Στο τέλος, το ερώτημα για το ποιος κερδίζει αποδεικνύεται παραπλανητικό. Καμία πλευρά δεν εξασφαλίζει μια καθαρή στρατηγική νίκη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν την αξιοπιστία τους να φθείρεται, το Ιράν παραμένει υπό πίεση αλλά όχι ηττημένο, το Ισραήλ εγκλωβίζεται σε έναν κύκλο διαρκούς σύγκρουσης και η παγκόσμια οικονομία καθίσταται όλο και πιο ευάλωτη σε γεωπολιτικά σοκ. Το μόνο που φαίνεται να κερδίζει προσωρινά είναι η ίδια η αβεβαιότητα, που μετατρέπεται σε ευκαιρία για τις αγορές και σε εργαλείο πίεσης για τα κράτη.
Η εκεχειρία αυτή δεν είναι τέλος, αλλά σύμπτωμα μιας ευρύτερης μετάβασης. Μιας εποχής όπου η ισχύς επιχειρεί να αντικαταστήσει το δίκαιο και όπου η απειλή καταστροφής επανέρχεται ως κανονικοποιημένο μέσο πολιτικής. Αν αυτή η τάση παγιωθεί, τότε δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια κρίση που εκτονώνεται, αλλά σε μια ιστορική οπισθοδρόμηση. Σε έναν κόσμο όπου η βαρβαρότητα δεν κρύβεται πλέον πίσω από προσχήματα, αλλά εμφανίζεται ως αποδεκτή επιλογή.
ΛΕΖΑΝΤΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ
Στον πίνακα The Triumph of Death «Θρίαμβο του Θανάτου» του Pieter Bruegel the Elder,( Museo del Prado, Madrid) η βαρβαρότητα δεν είναι εξαίρεση αλλά καθεστώς: ένας κόσμος όπου η ισχύς σαρώνει τα πάντα, χωρίς διάκριση, θυμίζοντας ότι όταν ο πόλεμος ξεφεύγει από κάθε όριο, δεν αφήνει πίσω του νικητές,μόνο ερείπια πολιτισμού.
