Του Γιώργου Ηλιόπουλου
Σε ανοιχτή σύγκρουση με το Υπουργείο Εσωτερικών περνά η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Δυτικής Ελλάδος, η οποία εξαπολύει σφοδρή επίθεση στη β’ έκδοση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κάνοντας λόγο για σχέδιο που όχι μόνο δεν ενισχύει την Αυτοδιοίκηση, αλλά οδηγεί σε θεσμική οπισθοδρόμηση και ασφυκτικό κρατικό έλεγχο.
Το ζήτημα απασχόλησε την ΠΕΔΔΕ στην τελευταία συνεδρίασή της και ο «Σ.Ε.» εξασφάλισε το σχέδιο παρατηρήσεων της Ένωσης επί του νέου Κώδικα που θα βρίσκεται σε διαβούλευση μέχρι τις 30 Ιουνίου.
Τι εισηγείται η κυβέρνηση
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τον τρόπο εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών. Από τις προσεχείς εκλογές του 2028 οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα επιλογής και δεύτερου συνδυασμού. Σε κάθε ψηφοδέλτιο κάτω από το έμβλημα του συνδυασμού, το όνομα του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη και τα ονόματα των υποψηφίων δημοτικών/περιφερειακών συμβούλων, θα υπάρχει η ένδειξη «Εναλλακτική Ψήφος» και από κάτω τα ονόματα των υπόλοιπων συνδυασμών και σε παρένθεση το ονοματεπώνυμο του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη.
*Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 50% + 1 ψήφο επί των έγκυρων ψήφων της πρώτης επιλογής, οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί προκρίνονται στη δεύτερη φάση καταμέτρησης. Οι δεύτερες ψήφοι (δεύτερη επιλογή) των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που μένουν εκτός της δεύτερης φάσης προστίθενται στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών.
Επιτυχών συνδυασμός θα ανακηρύσσεται όποιος έχει συγκεντρώσει α) κατά την πρώτη φάση, το 50% + 1 ψήφο επί των εγκύρων της πρώτης επιλογής ή β) κατά τη δεύτερη φάση, τις περισσότερες ψήφους μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι δεύτερες ψήφοι των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που αποκλείστηκαν από τη δεύτερη φάση.
*Δήμαρχος/περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του 42%.
*Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί αυτό το όριο τότε το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης: στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών αθροίζονται, ανά συνδυασμό, οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών, οι οποίοι δεν μετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης.
*Επιτυχών συνδυασμός ανακηρύσσεται ο συνδυασμός, που έλαβε στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία.
*Η θητεία της κάθε δημοτικής/περιφερειακής αρχής είναι πενταετής και οι εκλογές θα διεξάγονται κάθε φορά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
*Επιπλέον, εισάγεται η δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Τα βασικά σημεία διαφωνίας της Π.Ε.Δ.Δ.Ε
Κωδικοποιώντας το ογκοδέστατο σχέδιο παρατηρήσεων της ΠΕΔΔΕ, εκείνο που διαπιστώνει κανείς είναι ότι μεγάλο μέτωπο αποτελεί η εισαγωγή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στις αυτοδιοικητικές εκλογές και όχι η γενικότερη φιλοσοφία.
Η Π.Ε.Δ.Δ.Ε δεν απορρίπτει την τεχνολογία, αλλά θεωρεί ότι το σχέδιο:
• δεν διασφαλίζει πλήρως τη μυστικότητα της ψήφου
• δεν εγγυάται καθολική και ισότιμη συμμετοχή
• μεταθέτει κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας σε υπουργικές αποφάσεις
• αφήνει ανοιχτά θέματα ελέγχου ακεραιότητας του συστήματος
Οι Δήμοι ζητούν είτε πλήρη θεσμική θωράκιση είτε απόσυρση των σχετικών διατάξεων.
«Δήμαρχοι από την πρώτη Κυριακή»
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται και η πρόβλεψη για εκλογή δημάρχου από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό 42%+1, χωρίς δεύτερο γύρο.
Αυτοδιοικητικά στελέχη, στο σχέδιο παρατηρήσεων, μιλούν για «ριζική αλλοίωση της λαϊκής εντολής», εκφράζοντας φόβους ότι το νέο σύστημα μπορεί να δημιουργήσει δημάρχους χωρίς καθαρή κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία.
Η Π.Ε.Δ.Δ.Ε θεωρεί ότι το νέο μοντέλο:
• αλλάζει ριζικά τον τρόπο δημοκρατικής νομιμοποίησης των αιρετών
• εγείρει ζητήματα ισότητας ψήφου
• δημιουργεί ασάφεια στη λαϊκή εντολή
• απαιτεί θεσμική και επιστημονική αξιολόγηση πριν εφαρμοστεί
Παράλληλα ζητείται ειδική μελέτη από τα αρμόδια ινστιτούτα της Αυτοδιοίκησης.
«Καμία αρμοδιότητα χωρίς πόρους»
Η Π.Ε.Δ.Δ.Ε. διαφωνεί με τη μεταφορά νέων αρμοδιοτήτων χωρίς δεσμευτικό μηχανισμό χρηματοδότησης.
Σύμφωνα με την Π.Ε.Δ.Δ.Ε: δεν υπάρχει αυτόματη κοστολόγηση νέων αρμοδιοτήτων, δεν διασφαλίζεται επαρκές προσωπικό, δεν προβλέπεται σταθερός μηχανισμός απόδοσης πόρων και το πραγματικό κόστος λειτουργίας των Δήμων αγνοείται.
Έντονες αντιδράσεις προκαλεί και το «Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης», το οποίο χαρακτηρίζεται ως έμμεση μεταφορά φορολογικού βάρους στους πολίτες.
Η Αυτοδιοίκηση ζητά:
• επιστροφή παρακρατηθέντων ΚΑΠ
• υποχρεωτική κοστολόγηση κάθε αρμοδιότητας
• ρήτρα προσωπικού και χρηματοδότησης
Υπερσυγκεντρωτική εποπτεία των ΟΤΑ
Κριτική επίσης ασκείται στο νέο μοντέλο εποπτείας, το οποίο χαρακτηρίζεται από πολλούς δημάρχους ως «ψηφιακός κηδεμόνας» της Αυτοδιοίκησης. Το μεγαλύτερο σημείο σύγκρουσης αφορά τη διάταξη που προβλέπει ότι οι αποφάσεις των ΟΤΑ θα ισχύουν μόνο εφόσον λάβουν μοναδικό αριθμό από το πληροφοριακό σύστημα εποπτείας. Η Π.Ε.Δ.Δ.Ε. υποστηρίζει ότι:
• επανέρχεται καθεστώς προληπτικού κρατικού ελέγχου
• περιορίζεται η αυτοτέλεια των Δήμων
• αυξάνεται υπέρμετρα η γραφειοκρατία
• δημιουργείται «διοικητικός φόβος» στους αιρετούς
• το μοντέλο είναι πιο συγκεντρωτικό ακόμη και από παλαιότερα συστήματα κρατικής εποπτείας
Τα νέα σημεία που προκαλούν ανησυχία
Πέρα από τις βασικές ενστάσεις, η Π.Ε.Δ.Δ.Ε. εκφράζει προβληματισμό και για νέες ρυθμίσεις της β’ έκδοσης.
• Δείκτες αξιολόγησης
Η Ένωση θεωρεί ότι οι δείκτες δεν λαμβάνουν υπόψη ορεινότητα και νησιωτικότητα, αγνοούν τις διαφορές στελέχωσης μεταξύ Δήμων, μπορεί να λειτουργήσουν τιμωρητικά και δημιουργούν άδικες συγκρίσεις μεταξύ άνισων δήμων.
• Σχέδια Δράσης και διοίκηση μέσω στόχων
Η Π.Ε.Δ. προειδοποιεί ότι έτσι αυξάνεται το διοικητικό βάρος, μικροί και ορεινοί δήμοι αδυνατούν να ανταποκριθούν, απαιτείται τεχνική και οικονομική υποστήριξη και υπάρχει κίνδυνος μετατροπής των νέων υποχρεώσεων σε απλή γραφειοκρατική διαδικασία.
• Νομικά πρόσωπα ΟΤΑ
Αντιδράσεις υπάρχουν και για το νέο ενιαίο πλαίσιο που αφορά ΔΕΥΑ, ΦΟΔΣΑ, Αναπτυξιακούς Οργανισμούς, ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ. Η Π.Ε.Δ. θεωρεί προβληματικό τον περιορισμό δημιουργίας νέων ΝΠΔΔ, υποστηρίζοντας ότι πλήττεται η οργανωτική αυτονομία των Δήμων.
• Πολιτική προστασία χωρίς μέσα
Οι Δήμοι αποκτούν αυξημένο ρόλο σε πυροπροστασία, διαχείριση κρίσεων και πολιτική προστασία. Ωστόσο η Π.Ε.Δ. επισημαίνει ότι δεν προβλέπονται επαρκείς πόροι, δεν εξασφαλίζεται μόνιμο προσωπικό, μεταφέρονται ευθύνες χωρίς επιχειρησιακή στήριξη και αυξάνεται ο κίνδυνος ποινικών ευθυνών για αιρετούς.
Τα μεγάλα κενά που εντοπίζει η Αυτοδιοίκηση
Η Π.Ε.Δ.Δ.Ε. υποστηρίζει ότι το σχέδιο παραμένει «σιωπηλό» σε κρίσιμα ζητήματα όπως:
• ειδικό καθεστώς για ορεινούς και νησιωτικούς δήμους
• στελέχωση υπηρεσιών
• λειτουργία ΥΔΟΜ
• συντήρηση δημοτικών υποδομών
• καθολικές δημόσιες υπηρεσίες στην ύπαιθρο
• δημογραφικό πρόβλημα
• περιφερειακή ανθεκτικότητα
• θεσμικός ρόλος ΚΕΔΕ και ΠΕΔ
Κώστας Πελετίδης: «Όπου θέλουν μας «κουνούν το δάχτυλο» για την τήρηση των νόμων»
Σκληρή ήταν η κριτική που άσκησε ο Δήμαρχος Πατρέων Κώστας Πελετίδης, για το συγκεκριμένο ζήτημα, στη συνεδρίαση της ΚΕΔΕ στην Αθήνα:
«Δεν έχουμε την αναγκαία χρηματοδότηση και σε κάθε μας συνεδρίαση, το λέμε και το ξαναλέμε. Γιατί δεν υπάρχει η αναγκαία χρηματοδότηση που προβλέπει η νομοθεσία, οι επεξεργασίες που έγιναν καθορίζουν τα χρήματα που παίρνουν οι Δήμοι. Όπου θέλουν μας «κουνούν το δάχτυλο» για την τήρηση των νόμων. Εδώ δεν υπάρχει νόμος να εφαρμοστεί από την εκάστοτε κυβέρνηση;
Λένε είναι πολλά τα 2,8 δισ. που παίρνουμε. Ναι αλλά τα 2,8 δισ., τι είναι σε σχέση με τα 8 δισ. που μαζεύονται για τους Δήμους; Λέμε παίρνουμε από το Πράσινο Ταμείο το 3%, το 97% που πάει; Ποιος παίρνει το 97%;
Με το 3% κάνουμε καμιά ανάπλαση, πλατείες, με το 97% τι θα κάναμε; Ποιοι παίρνουν τα χρήματα του λαού; Δίνει απάντηση ο κώδικας σε αυτά;», ανέφερε μεταξύ άλλων.
Και ακολούθως σημείωσε ότι οι Δήμοι λειτουργούν πλέον ως «αμορτισέρ» κοινωνικών αντιδράσεων και ως φοροεισπρακτικοί μηχανισμοί, ενώ τα υπερπλεονάσματα και οι πόροι του κράτους κατευθύνονται προς την ενίσχυση του κεφαλαίου και όχι στις λαϊκές ανάγκες.
Ο δήμαρχος ζήτησε την κατάργηση του θεσμικού πλαισίου που, όπως αναφέρει, μετατρέπει τους Δήμους σε «τροχονόμους εργολάβων και συμφερόντων», επισημαίνοντας ότι ο νέος Κώδικας δεν αντιμετωπίζει βασικά ζητήματα της καθημερινότητας, όπως η στελέχωση υπηρεσιών, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί, τα σχολεία, οι κοινωνικές δομές, οι μεταφορές, οι αθλητικές εγκαταστάσεις και οι δημόσιες υποδομές.
Κεντρικό σημείο της κριτικής αποτέλεσε ακόμη η μεταφορά νέων αρμοδιοτήτων στους Δήμους χωρίς επαρκή κρατική χρηματοδότηση, γεγονός που κατά τον ίδιο οδηγεί σε νέα τοπικά τέλη και πρόσθετη φορολόγηση των πολιτών. Παράλληλα, κατήγγειλε την ενίσχυση της αξιολόγησης, της στοχοθεσίας και των «ψηφιακών εργαλείων» του επιτελικού κράτους, τα οποία χαρακτηρίζονται μηχανισμοί ελέγχου και συμμόρφωσης.
Έντονες αντιδράσεις εξέφρασε και για το νέο εκλογικό σύστημα, την ηλεκτρονική ψηφοφορία και την κατάργηση της απλής αναλογικής, με τη Λαϊκή Συσπείρωση να κάνει λόγο για ακόμη πιο «καλπονοθευτικό» μοντέλο που δημιουργεί ερωτήματα για τη μυστικότητα και τη γνησιότητα της ψήφου.
Καταλήγοντας, ο κ. Πελετίδης υποστήριξε ότι ο νέος Κώδικας εξυπηρετεί τις στρατηγικές προτεραιότητες του κράτους και των οικονομικών ελίτ και όχι τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, καλώντας σε πολιτική και κοινωνική ανατροπή υπέρ των λαϊκών συμφερόντων.
Θεόδωρος Μπαρής: «Θέλουμε πόρους και αυτονομία»
Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Δυτικής Ελλάδας, Θεόδωρος Μπαρής, ο οποίος προήδρευσε στη συγκεκριμένη συνεδρίαση κατά την οποία συζητήθηκαν οι αλλαγές στους ΟΤΑ, μιλώντας στον «Σ.Ε.» τονίζει ότι:
«Δεν είναι μια γενναία αλλαγή. Θέλαμε να συνοδεύεται και από τους αντίστοιχους πόρους, ώστε η Τοπική Αυτοδιοίκηση να λειτουργεί πραγματικά ως Αυτοδιοίκηση και να μην εξαρτάται από το κεντρικό κράτος».
Το σημείο στο οποίο οι δήμαρχοι αντίκεινται σθεναρά είναι η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής των εκλογών.
«Η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής των εκλογών και η θέσπιση δεύτερης ψήφου μάς βρίσκει ξεκάθαρα αντίθετους. Θεωρούμε ότι υπάρχει σοβαρό ζήτημα επιλογής και δεύτερου συνδυασμού, ένα ζήτημα που θεωρώ ότι πάσχει και συνταγματικά. Έπρεπε να μελετηθεί πολύ περισσότερο και να μην πηγαίναμε σε αυτή τη λογική», αναφέρει ο κ. Μπαρής.
Για την ηλεκτρονική ψήφο, ο αντιπρόεδρος της ΠΕΔΔΕ επισημαίνει:
«Θα πρέπει να διασφαλιστεί το απόρρητο. Όμως το ζήτημα είναι ότι, εφόσον μιλάμε για ενίσχυση της υπαίθρου, επιβάλλεται η φυσική παρουσία στα χωριά. Για την ηλεκτρονική ψήφο, εάν τελικά εφαρμοστεί, θα πρέπει να διασφαλιστούν το αδιάβλητο και η μυστικότητα της ψηφοφορίας».
Καταλήγοντας, ο κ. Μπαρής τονίζει ότι υπάρχουν και κάποιες εξομαλύνσεις σε ορισμένα νομοθετήματα, καθώς και ότι γίνονται προσπάθειες να διασαφηνιστούν οι αρμοδιότητες μεταξύ πρώτου και δεύτερου βαθμού. «Υπάρχουν όμως και πολλά αρνητικά. Εμείς, οι άνθρωποι της Αυτοδιοίκησης, θέλουμε περισσότερη Αυτοδιοίκηση. Θέλουμε περισσότερες αρμοδιότητες με περισσότερους πόρους, ώστε να λύνουμε τα προβλήματα εκεί που δημιουργούνται. Αυτό δεν το κάνει το νομοθέτημα στον βαθμό που το θέλουμε».
Ο ίδιος εμφανίζεται επιφυλακτικός για το αν με τις υπάρχουσες διατάξεις θα μπορέσει να περάσει ο νέος Κώδικας ή αν θα χρειαστεί να γίνουν βελτιώσεις. «Είναι κρίσιμο, και αυτό θα έπρεπε να ισχύει τόσο στις εθνικές όσο και στις αυτοδιοικητικές εκλογές, να υπάρχει μια συναίνεση εκ των προτέρων. Θα έπρεπε να γίνει ό,τι ισχύει και στις εθνικές εκλογές, δηλαδή οι αλλαγές να ισχύσουν από τη μεθεπόμενη αναμέτρηση και όχι από την επόμενη», εξηγεί ο κ. Μπαρής.
Παράλληλα, ο κ. Μπαρής επεσήμανε την ανάγκη να υπάρξει ένας ειλικρινής και θεσμικός διάλογος ανάμεσα στο Υπουργείο και τα όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης πριν την οριστική κατάθεση του νομοσχεδίου. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι δήμοι δεν αποτελούν απλούς θεατές των εξελίξεων, αλλά τον βασικότερο πυλώνα της καθημερινότητας των πολιτών. Η βιαστική προώθηση μεταρρυθμίσεων, χωρίς την απαραίτητη συναίνεση εκείνων που καλούνται να τις εφαρμόσουν στην πράξη, εγκυμονεί κινδύνους για τη διοικητική σταθερότητα της χώρας. Το ζητούμενο παραμένει μια ισχυρή, οικονομικά ανεξάρτητη Αυτοδιοίκηση, ικανή να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις, μακριά από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό και τις σκοπιμότητες της κεντρικής εξουσίας.
