Η προσωρινή συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, που ανακοινώθηκε ανήμερα των ογδοηκοστών γενεθλίων του Ντόναλντ Τραμπ, μοιάζει από την πρώτη στιγμή να έχει κάτι από προσεκτικά οργανωμένη πολιτική παράσταση. Η κατάπαυση του πυρός για εξήντα ημέρες, η προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και η υπόσχεση ότι θα αρχίσει μια σοβαρή συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης δημιουργούν την εικόνα μιας μεγάλης διπλωματικής επιτυχίας. Πίσω όμως από τους πανηγυρισμούς, πολλές κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς και το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί. Ο θρίαμβος, επομένως, φαίνεται να προηγείται της ουσίας και η επικοινωνία της πραγματικής ειρήνης.
Η σύνδεση της συμφωνίας με τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου δεν αποτελεί αποδεδειγμένο γεγονός, είναι όμως μια απολύτως εύλογη πολιτική ανάγνωση. Ένας πόλεμος τεσσάρων μηνών, η άνοδος των τιμών της ενέργειας, η αναστάτωση στις αγορές και η κόπωση της αμερικανικής κοινωνίας ασκούν πίεση σε κάθε κυβέρνηση. Ο Τραμπ χρειάζεται ένα άμεσο, ορατό αποτέλεσμα, κάτι που να μπορεί να παρουσιαστεί ως απόδειξη αποφασιστικότητας, ακόμη κι αν οι δυσκολότερες αποφάσεις μετατεθούν για αργότερα.
Εδώ επιστρέφει ένα από τα πιο επίμονα μαθήματα της Ιστορίας. Οι μεγάλες δυνάμεις συνηθίζουν να μετρούν στρατούς, πυραύλους, στόλους και οικονομικά μεγέθη, αλλά συχνά υποτιμούν την αντοχή των κοινωνιών. Η Γαλλία πίστεψε ότι η στρατιωτική υπεροχή θα αρκούσε για να κρατήσει την Αλγερία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεώρησαν ότι η τεχνολογία και η ισχύς πυρός θα λύγιζαν το Βιετνάμ. Η Σοβιετική Ένωση μπήκε στο Αφγανιστάν ως αυτοκρατορία και αποχώρησε βαθιά τραυματισμένη.
Η ισχύς δεν παύει να έχει σημασία. Χάνει όμως την αποτελεσματικότητά της όταν μετατρέπεται σε αλαζονεία και όταν ο ισχυρός πιστεύει ότι ο αντίπαλος θα καταρρεύσει επειδή διαθέτει λιγότερα μέσα. Ένας λαός δεν πολεμά μόνο με όπλα. Πολεμά με τον χρόνο, τη μνήμη, την ταυτότητα και την πεποίθηση ότι υπερασπίζεται το σπίτι του.
Το ίδιο λάθος διακρίνεται και στον πόλεμο Ρωσία-Ουκρανίας. Η Μόσχα υπολόγισε τη στρατιωτική της υπεροχή, όχι όμως σωστά την ουκρανική αντίσταση, την εθνική συσπείρωση και την ικανότητα προσαρμογής μιας κοινωνίας που αισθάνεται ότι μάχεται για την ύπαρξή της. Η εύκολη νίκη δεν ήρθε. Στη θέση της υπάρχουν φθορά, απώλειες, κατεστραμμένες πόλεις και μια διπλωματία παγιδευμένη σε αδιέξοδα.
Η συμφωνία με το Ιράν μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας πορείας προς την ειρήνη. Μπορεί όμως να αποδειχθεί και μια προεκλογική ανακωχή με ημερομηνία λήξης. Η εκεχειρία δεν είναι ακόμη ειρήνη, όπως και μια ανακοίνωση δεν ισοδυναμεί με εφαρμογή. Οι εξήντα ημέρες είναι, στην πραγματικότητα, μια δοκιμασία προθέσεων. Αν αξιοποιηθούν για εγγυήσεις, ελέγχους και αμοιβαίες υποχωρήσεις, ίσως ανοίξει ένα πραγματικό παράθυρο ειρήνης. Αν χαθούν σε τηλεοπτικές τελετές, εκλογικά συνθήματα και ανασύνταξη δυνάμεων, τότε η επόμενη έκρηξη δεν θα έχει αποτραπεί. Θα έχει απλώς αναβληθεί. Και τότε, όπως συχνά συμβαίνει, το τίμημα θα πληρώσουν ξανά οι λαοί.
