Με αφορμή μια ιστορική φωτογραφία που δημοσιεύτηκε στη σελίδα «Καλάβρυτα» και απεικονίζει συνεργείο της ΜΟΜΑ να εργάζεται σε δύσβατη ορεινή περιοχή της επαρχίας Καλαβρύτων τη δεκαετία του 1960.
Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν καταγράφουν απλώς μια στιγμή. Αποτυπώνουν μια ολόκληρη εποχή. Μια τέτοια είναι και η εικόνα των ανδρών της ΜΟΜΑ στα Καλάβρυτα, την ώρα που παλεύουν με την πέτρα, τη σκόνη και το βουνό για να ανοίξουν έναν δρόμο εκεί όπου μέχρι τότε υπήρχε μόνο απομόνωση.
Για τις νεότερες γενιές είναι δύσκολο να φανταστούν τι σήμαινε η κατασκευή ενός δρόμου στην Ελλάδα των δεκαετιών του 1950 και του 1960. Η χώρα προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές του πολέμου και του εμφυλίου. Εκατοντάδες χωριά ήταν αποκομμένα από τον υπόλοιπο κόσμο, ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές. Η πρόσβαση σε σχολεία, νοσοκομεία και δημόσιες υπηρεσίες αποτελούσε συχνά μια επίπονη και πολύωρη διαδικασία.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες γεννήθηκε το έργο της ΜΟΜΑ, των Μικτών Ομάδων Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως. Με περιορισμένα μέσα, αλλά με μεγάλη αποφασιστικότητα, οι άνθρωποί της κατασκεύασαν δρόμους, γέφυρες, αεροδρόμια, αντιπλημμυρικά και υδραυλικά έργα σε ολόκληρη τη χώρα. Από τα ορεινά χωριά της Πελοποννήσου μέχρι τα ακριτικά νησιά και από την Ήπειρο έως τη Θράκη, η συμβολή τους υπήρξε καθοριστική για τη σύνδεση της ελληνικής περιφέρειας με τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Πίσω όμως από τα μηχανήματα υπήρχαν άνθρωποι. Οι παππούδες και οι πατεράδες πολλών από εμάς. Άνθρωποι που γνώρισαν τη φτώχεια, τον πόλεμο, την προσφυγιά και τη σκληρή βιοπάλη. Ανάμεσά τους βρίσκονταν οικογένειες με ρίζες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, αλλά και χιλιάδες Έλληνες που αργότερα αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Αυστραλία και στην Αμερική. Ήταν η γενιά που δεν φοβόταν τον ιδρώτα και αναλάμβανε τις πιο δύσκολες εργασίες, είτε στην πατρίδα είτε στο εξωτερικό.
Η ιστορική αποτίμηση της ΜΟΜΑ δεν είναι απόλυτα ομόφωνη. Κατά καιρούς διατυπώθηκαν κριτικές για πολιτικές παρεμβάσεις, διοικητικές στρεβλώσεις και ζητήματα ανταγωνισμού με τον ιδιωτικό κατασκευαστικό τομέα. Από την άλλη πλευρά, πολλοί ιστορικοί, μηχανικοί και κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών υποστηρίζουν ότι χωρίς τη ΜΟΜΑ πολλά έργα δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί ποτέ, καθώς θεωρούνταν τεχνικά δύσκολα ή οικονομικά ασύμφορα για την εποχή. Όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, η πραγματικότητα βρίσκεται ανάμεσα στις διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις.
Σήμερα, κοιτάζοντας αυτή τη φωτογραφία από τα Καλάβρυτα, δεν βλέπουμε απλώς ένα συνεργείο να ανοίγει έναν δρόμο. Βλέπουμε μια ολόκληρη γενιά που εργάστηκε αθόρυβα για να βγει η Ελλάδα από την απομόνωση και να αποκτήσει τις υποδομές που σήμερα θεωρούμε αυτονόητες. Μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές κρίσεις για τον θεσμό της ΜΟΜΑ, όμως δύσκολα μπορεί να αμφισβητήσει κανείς τον κόπο εκείνων των ανθρώπων. Πάνω στον ιδρώτα τους, πάνω στις θυσίες και στην επιμονή τους, στηρίχθηκε ένα σημαντικό μέρος της μεταπολεμικής ανάπτυξης της χώρας. Και γι’ αυτό η μνήμη τους αξίζει όχι μόνο σεβασμό, αλλά και ευγνωμοσύνη.























