Του Γιώργου Ηλιόπουλου
Η μικρή επιχείρηση παρότι αποτελεί «ραχοκοκαλιά της οικονομίας» πιέζεται καθημερινά από την ακρίβεια, το αυξημένο λειτουργικό κόστος, τη δυσκολία πρόσβασης στη χρηματοδότηση και την εντεινόμενη συγκέντρωση της αγοράς. Αυτό ήταν το βασικό συμπέρασμα της ημερίδας με θέμα «Η μικρή επιχείρηση στο στόχαστρο: Κίνδυνοι, απειλές, προοπτικές και ευκαιρίες».
Την εκδήλωση διοργάνωσαν την Τετάρτη 17 Ιουνίου το Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου και η Ομοσπονδία Επαγγελματικών Βιοτεχνικών Εμπορικών Σωματείων Νομού Αχαΐας.
Γ. Παπανδρέου: «Τι μοντέλο θέλουμε για τη χώρα»
Σε υψηλούς τόνους κινήθηκε η παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού και προέδρου του Ιδρύματος Ανδρέα Παπανδρέου, Γιώργου Παπανδρέου, ο οποίος έθεσε το θέμα της μικρής επιχειρηματικότητας μέσα στο συνολικό πλαίσιο του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.
Ο κ. Παπανδρέου μίλησε για «έναν βάρβαρο πόλεμο που υπονομεύει την επιχειρηματικότητα» και επέμεινε ότι η κρίσιμη συζήτηση δεν εξαντλείται στη διάσωση της μικρής επιχείρησης με όρους διαχείρισης μιας δύσκολης συγκυρίας. «Δεν είναι μόνο πώς θα σωθεί η μικρή επιχείρηση, αλλά ποιο μοντέλο θέλουμε σε αυτή τη χώρα», ανέφερε, περιγράφοντας ουσιαστικά δύο αντίπαλες λογικές: από τη μια, μια οικονομία συγκέντρωσης, στην οποία η ιδιοκτησία, η πρόσβαση και οι δυνατότητες συσσωρεύονται στα χέρια όλο και λιγότερων, και από την άλλη, μια οικονομία «συμπεριληπτική, αποκεντρωμένη», με ευρύτερη διασπορά ευκαιριών και ισχύος.
Στο ίδιο πλαίσιο, χαρακτήρισε τη μικρή επιχείρηση «πυλώνα απασχόλησης, φορέα κοινωνικής συνοχής, εθνικής επιβίωσης και άνθησης πολιτισμού», δίνοντας στη συζήτηση σαφώς ευρύτερη διάσταση από τα στενά οικονομικά μεγέθη. Η μικρή επιχειρηματικότητα, σύμφωνα με την προσέγγισή του, δεν είναι απλώς ένας ακόμη τομέας της αγοράς, αλλά οργανικό στοιχείο της δημοκρατικής και κοινωνικής αρχιτεκτονικής της χώρας.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σημασία των συνεργιών και των συλλογικών σχημάτων. Όπως σημείωσε, μέσα από συνεργασίες οι μικρές επιχειρήσεις μπορούν να περιορίσουν το κόστος λειτουργίας τους, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ενέργεια και ταυτόχρονα να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους ισχύ απέναντι σε ένα ολοένα πιο δύσκολο περιβάλλον.
«Η υπερσυγκέντρωση της αγοράς απειλεί τη δημοκρατία», τόνισε, προειδοποιώντας ότι όταν η οικονομική δύναμη, η πολιτική ισχύς και η επιρροή συμπλέκονται, το πρόβλημα παύει να είναι μόνο αναπτυξιακό και γίνεται βαθιά θεσμικό.
Δ. Νικολακόπουλος: «Η αγορά εκπέμπει σήμα κινδύνου»
Ο πρόεδρος της ΟΕΒΕΣΝΑ, Δημήτρης Νικολακόπουλος, σκιαγράφησε ένα τοπίο πιεστικό και ασταθές, για τις επιχειρήσεις.
«Ας ξεκινήσουμε κοιτάζοντας την ίδια την πραγματικότητα κατάματα, χωρίς ωραιοποιήσεις. Οι αριθμοί και τα δεδομένα είναι αμείλικτα», ανέφερε, παραπέμποντας στις πρόσφατες έρευνες οικονομικού κλίματος του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ. Όπως είπε, η υποχώρηση του σχετικού δείκτη αποτυπώνει τη διευρυνόμενη αβεβαιότητα στην αγορά, αλλά και την αίσθηση ότι οι μικρές επιχειρήσεις λειτουργούν πια σε ένα περιβάλλον διαρκούς πίεσης.
Κορυφαία απειλή, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένουν ο επίμονος πληθωρισμός και η ακρίβεια, που έχουν οδηγήσει σε δραματική αύξηση του λειτουργικού κόστους. Ο κ. Νικολακόπουλος έκανε λόγο για άνοδο σχεδόν 37% στο μεσοσταθμικό λειτουργικό κόστος τα τελευταία χρόνια, εξηγώντας ότι η επιβάρυνση αυτή οφείλεται κυρίως στην ενέργεια, στις πρώτες ύλες και στα εμπορεύματα. Η συνέπεια είναι άμεση: τα περιθώρια κέρδους συμπιέζονται, ο σχεδιασμός γίνεται δυσκολότερος και η βιωσιμότητα πολλών επιχειρήσεων τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στα στοιχεία που αφορούν τη ρευστότητα. Όπως σημείωσε, μία στις δύο μικρές επιχειρήσεις δηλώνει σήμερα ότι τα ταμειακά της διαθέσιμα είτε έχουν μηδενιστεί είτε επαρκούν μόλις για έναν μήνα. Πρόκειται για μια εικόνα που, όπως εξήγησε, δεν συνάδει με έναν επιχειρηματικό ιστό που μπορεί να επενδύσει, να εκσυγχρονιστεί ή να σχεδιάσει μεσοπρόθεσμα.
Στο ίδιο πνεύμα αναφέρθηκε και στη χρηματοδότηση, επιμένοντας ότι η πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό εξακολουθεί να αφορά ελάχιστους. Επισήμανε ότι πάνω από το 83% των μικρών επιχειρήσεων που κατόρθωσαν να πραγματοποιήσουν κάποια επένδυση το έκαναν με ίδια κεφάλαια και όχι με τραπεζική υποστήριξη. Με αυτόν τον τρόπο, όπως είπε, «η μικρή επιχείρηση στερείται τα απαραίτητα καύσιμα για να εκσυγχρονιστεί», παραμένοντας συχνά εγκλωβισμένη σε μια άμυνα επιβίωσης αντί για μια τροχιά ανάπτυξης.
Γ. Καββαθάς: «Η ακρίβεια είναι κερδοσκοπική»
Αιχμηρός ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ, Γιώργος Καββαθάς, ο οποίος συνέδεσε τις πιέσεις που δέχεται η μικρή επιχειρηματικότητα με την απουσία της από τον πυρήνα του δημόσιου σχεδιασμού. Κατά την τοποθέτησή του, οι μικρές επιχειρήσεις και η αυτοαπασχόληση δεν βρίσκονται στο επίκεντρο των πολιτικών επιλογών, παρά το γεγονός ότι αποτελούν κρίσιμο τμήμα της οικονομικής δραστηριότητας.
Ο κ. Καββαθάς περιέγραψε μια αγορά όπου, όπως υποστήριξε, η οικονομική δημοκρατία υποχωρεί, καθώς η ισχύς συγκεντρώνεται σε λίγους μεγάλους παίκτες. «Η ακρίβεια είναι αδικαιολόγητη, γιατί είναι κερδοσκοπική και μόνο», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η εικόνα σε βασικούς κλάδους, όπως τα καύσιμα, τα τρόφιμα και η τηλεφωνία, δεν μπορεί να εξηγηθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη η συγκέντρωση της αγοράς «σε λίγους και ισχυρούς».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη ψηφιακής προσαρμογής των μικρών επιχειρήσεων, περιγράφοντάς την όχι ως μια προαιρετική και μελλοντική εξέλιξη, αλλά ως άμεση προϋπόθεση για την επιβίωση και την ανάπτυξή τους. «Η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι επιλογή, είναι προϋπόθεση επιβίωσης και ανάπτυξης», ανέφερε, εξηγώντας ότι για τις μικρές επιχειρήσεις αυτή η διαδικασία δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με θεαματικά άλματα, αλλά με μικρά, εφικτά βήματα.
Στα βήματα αυτά ενέταξε τις ηλεκτρονικές πληρωμές, την οργανωμένη παρουσία στο διαδίκτυο και την αξιοποίηση δεδομένων για καλύτερες επιχειρηματικές αποφάσεις. Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε ότι τρία είναι τα βασικά εμπόδια που ανακόπτουν αυτή τη μετάβαση: το κόστος, ο χρόνος και οι δεξιότητες. «Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η τεχνολογία αλλά η προσαρμογή», σημείωσε, καταλήγοντας ότι ακόμη και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει υπέρ της μικρής επιχείρησης «σε όλα τα επίπεδα», αρκεί να υπάρχουν απλούστερες διαδικασίες και ουσιαστική στήριξη από την Πολιτεία.
Εύη Χατζοπούλου: «Η μικρή επιχείρηση έχει αυθεντικότητα»
Στην πλευρά της επικοινωνίας, του ψηφιακού μάρκετινγκ και της αλλαγής νοοτροπίας στάθηκε η επίκουρη καθηγήτρια Μάρκετινγκ του Τμήματος Διοίκησης Τουρισμού του Πανεπιστημίου Πατρών, Εύη Χατζοπούλου, η οποία περιέγραψε τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή ως μονόδρομο για τη μικρή επιχειρηματικότητα.
«Στο πλαίσιο του ψηφιακού μάρκετινγκ η μετάβαση δεν είναι επιλογή», υπογράμμισε, επισημαίνοντας ότι καμία επιχείρηση δεν μπορεί πια να αντιμετωπίζει την ψηφιακή παρουσία ως δευτερεύον ή προαιρετικό ζήτημα. Η αγορά, όπως εξήγησε, απαιτεί ορατότητα, αμεσότητα, διαθεσιμότητα και δυνατότητα μέτρησης της απήχησης.
Σύμφωνα με την ίδια, τα ψηφιακά εργαλεία προσφέρουν στις μικρές επιχειρήσεις μια σημαντική δυνατότητα: να προσεγγίσουν νέους πελάτες και νέες αγορές με τρόπο στοχευμένο και μετρήσιμο. Όπως είπε, πλέον μια μικρή επιχείρηση μπορεί να γνωρίζει «πώς ήρθε η συγκεκριμένη αγορά, ποιος μας αναζήτησε στη Google και τι τον οδήγησε στην ιστοσελίδα της», κάτι που μετατρέπει το μάρκετινγκ από μια γενική προβολή σε διαδικασία στρατηγικής κατανόησης του κοινού.
Η κ. Χατζοπούλου ανέδειξε, ωστόσο, και ένα στοιχείο που θεωρεί καθοριστικό για τη μικρή επιχείρηση: την αυθεντικότητα. «Οι μικρές επιχειρήσεις έχουν ανθρώπινο παράγοντα, έχουν υπόσταση, έχουν ιστορία», ανέφερε, σημειώνοντας ότι αυτό ακριβώς αναζητά όλο και περισσότερο ο σύγχρονος καταναλωτής. Η ιστορία πίσω από ένα προϊόν, το πρόσωπο πίσω από την υπηρεσία, η προσωπική επαφή και η δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας συνθέτουν, κατά την ανάλυσή της, ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που οι μεγάλες επιχειρήσεις συχνά αδυνατούν να μιμηθούν πειστικά.
Ν. Κουγιουμτζής: «Ασφυκτιά η μικρή επιχείρηση»
Το ευρύτερο οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα της μικρής επιχειρηματικότητας ανέδειξε ο αντιπρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών, Νίκος Κουγιουμτζής, ο οποίος χαρακτήρισε το ζήτημα βαθιά πολιτικό και κοινωνικό.
Ο κ. Κουγιουμτζής έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις συνθήκες ασφυξίας που αντιμετωπίζουν πολλοί επαγγελματικοί κλάδοι, επικαλούμενος ως ενδεικτικό παράδειγμα το κλείσιμο 1.500 φούρνων εξαιτίας του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Η αναφορά αυτή λειτούργησε ως χαρακτηριστική εικόνα της πίεσης που δέχονται οι πιο ευάλωτες επιχειρήσεις, ειδικά σε κλάδους με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση.
Στάθηκε, επίσης, στη μεγάλη δυσκολία πρόσβασης στη χρηματοδότηση, τονίζοντας ότι «μόνο το 10% των επιχειρήσεων φτάνει στο γκισέ των τραπεζών και λαμβάνει χρηματοδότηση».
Γ. Βαγενάς: «Η αγορά δεν λειτουργεί με ίσους όρους»
Με έμφαση στην άνιση εκκίνηση και στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού τοποθετήθηκε ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας Πελοποννήσου, Νοτιοδυτικής Ελλάδας και Ιονίων Νήσων, Γιώργος Βαγενάς.
«Δεν ξεκινάμε όλοι από την ίδια αφετηρία», ανέφερε, περιγράφοντας τον μικρό έμπορο που καλείται να επιβιώσει σε ένα πεδίο όπου ανταγωνίζεται επιχειρήσεις με πολύ μεγαλύτερη κεφαλαιακή επάρκεια, οργανωτική υποστήριξη και διαπραγματευτική δύναμη. Κατά την προσέγγισή του, η αγορά δεν είναι ουδέτερη, αλλά λειτουργεί με τρόπους που διευρύνουν τις αποστάσεις ανάμεσα στους ισχυρούς και τους πιο αδύναμους παίκτες.
Ο κ. Βαγενάς μίλησε για «άνισο» παιχνίδι και ζήτησε ίσους όρους ανταγωνισμού, καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, δικαιότερο φορολογικό καθεστώς και ουσιαστική θεσμική στήριξη για τους μικρούς επαγγελματίες.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε ειδικά στο τεκμαρτό εισόδημα, ασκώντας κριτική στην εφαρμογή του.
Όπως υποστήριξε, σε μια εποχή όπου οι συναλλαγές καταγράφονται ψηφιακά, οι ταμειακές είναι διασυνδεδεμένες και υπάρχουν τεχνολογικά εργαλεία ελέγχου, η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής θα έπρεπε να γίνεται με στοχευμένο και αποτελεσματικό τρόπο. Αντί γι’ αυτό, όπως ανέφερε, εφαρμόζονται οριζόντιες λογικές που επιβαρύνουν κυρίως τους συνεπείς επαγγελματίες, χωρίς να λύνουν στον πυρήνα του το πρόβλημα.
Π. Σταυρόπουλος: «Η γνώση πρέπει να φτάσει στην επιχείρηση»
Στην απόσταση που συχνά χωρίζει την ιδέα από την εφαρμογή εστίασε ο αναπληρωτής πρόεδρος του Τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών, Παναγιώτης Σταυρόπουλος, αναδεικνύοντας τη σημασία της σύνδεσης της πανεπιστημιακής γνώσης με την παραγωγική διαδικασία.
Όπως σημείωσε, η τοπική επιχείρηση «δεν υστερεί σε ιδέες», όμως συχνά αδυνατεί να αποκτήσει πρόσβαση στη γνώση, στα ερευνητικά εργαλεία και στους μηχανισμούς που θα της επέτρεπαν να μετατρέψει μια καλή ιδέα σε εφαρμόσιμη λύση.
Ο κ. Σταυρόπουλος επεσήμανε ότι η επιχειρηματικότητα κινείται μέσα σε μία από τις μεγαλύτερες μεταβάσεις των τελευταίων δεκαετιών και εκτίμησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα ενισχύσει κυρίως εκείνες τις επιχειρήσεις που θα προσαρμοστούν έγκαιρα.
Το ζητούμενο, κατά τον ίδιο, είναι να χτιστούν γέφυρες ανάμεσα στο πανεπιστήμιο, την έρευνα και την τοπική οικονομία, ώστε η καινοτομία να μην μένει θεωρητική, αλλά να παράγει απτό αποτέλεσμα.
Π. Σατολιάς: «Ο σύγχρονος συνεταιρισμός είναι πυλώνας συνοχής»
Ο πρόεδρος της ΕΘΕΑΣ και του Αγροτικού Γαλακτοκομικού Συνεταιρισμού Καλαβρύτων, Παύλος Σατολιάς τόνισε ότι: «Ο συνεταιρισμός αποτελεί μια παρεξηγημένη έννοια», υποστηρίζοντας ότι ο σύγχρονος αγροτικός συνεταιρισμός μπορεί να λειτουργήσει ως «πρότυπο καινοτομίας απέναντι στις προκλήσεις της εποχής μας».
Επικαλέστηκε το παράδειγμα του Συνεταιρισμού Καλαβρύτων, ο οποίος, όπως ανέφερε, έχει οικοδομήσει ισχυρό brand, εμφανίζει κερδοφόρες επιδόσεις και έχει αναπτύξει συμφωνίες με έξι χώρες του εξωτερικού. Μάλιστα είναι ο πρώτος συνεταιρισμος στη χώρα σε πώληση φέτας με ετήσιο τζίρο 5 εκατομμύρια ευρώ με στόχο τον πολλαπλασιασμό του κάθε χρόνο.
Για τον κ. Σατολιά, οι αγροτικοί συνεταιρισμοί παραμένουν πυλώνες συνοχής για τις τοπικές κοινωνίες. «Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί κρατούν όρθιες τις τοπικές κοινωνίες», τόνισε, συνδέοντας το μοντέλο αυτό με τη βιωσιμότητα, την περιφερειακή ανάπτυξη και την προοπτική της επόμενης γενιάς.
Αναφέρθηκε στο ενεργειακό κόστος, στις στρεβλώσεις της αγοράς, στις καθυστερήσεις πληρωμών, στην έλλειψη εργατικών χεριών και στην ανεπαρκή αντιμετώπιση των ζωονόσων, σκιαγραφώντας μια πραγματικότητα στην οποία ακόμη και τα επιτυχημένα σχήματα καλούνται να δίνουν καθημερινή μάχη για να διατηρήσουν την ανθεκτικότητά τους.
Θ. Λουλούδης: «Να ακουστούν προτάσεις»
Για ανάγκη υποβολής προτάσεων μίλησε από την πλευρά του ο Θεόδωρος Λουλούδης, Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Αχαΐας τονίζοντας ότι οι προτάσεις αυτές θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στις πραγματικές ανάγκες της μικρής και μεσαίας επιχειρηματικότητας.
Όπως σημείωσε, η δυνατότητα χρηματοδότησης μιας μικρομεσαίας επιχείρησης επηρεάζεται άμεσα από τον τόπο στον οποίο δραστηριοποιείται. Η απόσταση από τα αστικά κέντρα, από τα τραπεζικά εργαλεία, από τις δομές υποστήριξης και από τις βασικές αγορές επιβαρύνει επιπλέον τις επιχειρήσεις της περιφέρειας, που συχνά καλούνται να λειτουργήσουν με λιγότερες επιλογές και υψηλότερο σχετικό κόστος.
