Η ένταξη στο ΕΠ «Δυτική Ελλάδα 2021-2027» δίνει προοπτική επαναλειτουργίας στη δημοτική πολιτιστική υποδομή της Ακτής Δυμαίων -Η σιωπή του Δήμου Πατρέων και η ενόχληση για τον τρόπο με τον οποίο η Περιφέρεια επικοινώνησε την εξέλιξη
Νέα προοπτική αποκτά το «Εργοστάσιο Τέχνης – Θάνος Μικρούτσικος» στην Ακτή Δυμαίων, μετά την έγκριση χρηματοδότησης ύψους 2,7 εκατ. ευρώ για την αναβάθμισή του και τη λειτουργία του ως Κεντρική Θεατρική Σκηνή του Δήμου Πατρέων.
Η ένταξη της πράξης στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Δυτική Ελλάδα 2021-2027», με απόφαση του περιφερειάρχη Δυτικής Ελλάδας Νεκτάριου Φαρμάκη, αποτελεί καθοριστική εξέλιξη για έναν χώρο που παραμένει για χρόνια αναξιοποίητος, παρότι δημιουργήθηκε την περίοδο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας του 2006.
Πίσω όμως από τη θετική χρηματοδοτική απόφαση, αναπτύσσεται ήδη παρασκήνιο για το ποιος δικαιούται να πιστωθεί πολιτικά και θεσμικά την επανεκκίνηση του έργου. Το «Εργοστάσιο Τέχνης» είναι δημοτική υποδομή, ενώ οι διαδικασίες μελέτης, δημοπράτησης, συμβασιοποίησης, επίβλεψης και παραλαβής του έργου συνδέονται με τον Δήμο Πατρέων.
Μέχρι στιγμής, η δημοτική αρχή δεν έχει εκδώσει επίσημη ανακοίνωση για την ένταξη, ωστόσο σε δημοτικούς κύκλους καταγράφεται ενόχληση για τον τρόπο με τον οποίο η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας παρουσίασε την εξέλιξη, εμφανίζοντας τη χρηματοδότηση ως παρέμβαση που «δίνει νέα ζωή» στο Εργοστάσιο Τέχνης.
Η ένσταση που διατυπώνεται ανεπίσημα είναι ότι η χρηματοδότηση ενός έργου μέσω ΕΣΠΑ δεν μεταβάλλει τον φορέα υλοποίησης ούτε την αρμοδιότητα για την εκτέλεσή του. Με άλλα λόγια, η Περιφέρεια διασφαλίζει τον χρηματοδοτικό δρόμο, αλλά το έργο, από τη μελέτη έως την παραλαβή, παραμένει υπόθεση του Δήμου Πατρέων.
Το ζητούμενο πλέον είναι αν η εξασφάλιση των 2,7 εκατ. ευρώ θα οδηγήσει γρήγορα σε εργοτάξιο και, τελικά, στην επαναλειτουργία ενός χώρου που έχει ταυτιστεί με μεγάλες προσδοκίες αλλά και με πολυετή εγκατάλειψη.
Από το 2006 στην πολυετή εγκατάλειψη
Το «Εργοστάσιο Τέχνης» δημιουργήθηκε και λειτούργησε στο πλαίσιο του θεσμού «Πάτρα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2006».
Μόλις δύο χρόνια αργότερα, όμως, υπέστη σοβαρές ζημιές από τον σεισμό του 2008. Η στατική και λειτουργική επιβάρυνση του κτιρίου, σε συνδυασμό με τις καθυστερήσεις στην εξασφάλιση ολοκληρωμένης χρηματοδότησης, οδήγησαν σε μία μακρά περίοδο απαξίωσης.
Παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες και τις επιμέρους ενέργειες για την επισκευή του, το ακίνητο δεν κατέστη δυνατό να επιστρέψει σε πλήρη και σταθερή λειτουργία.
Η νέα απόφαση ένταξης επιχειρεί να δώσει οριστική χρηματοδοτική διέξοδο, καλύπτοντας όχι μόνο τις αναγκαίες στατικές παρεμβάσεις, αλλά και τον συνολικό εκσυγχρονισμό του θεάτρου.
Τι προβλέπει η επένδυση
Το κτίριο αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα, συνολικής επιφάνειας περίπου 2.240 τετραγωνικών μέτρων. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών προβλέπεται να λειτουργήσει ως Κεντρική Θεατρική Σκηνή του Δήμου Πατρέων, με συνολική χωρητικότητα 785 θεατών.
Το μέγεθος της αίθουσας θα επιτρέπει τη φιλοξενία θεατρικών, μουσικών και άλλων πολιτιστικών παραγωγών μεγάλης κλίμακας, καλύπτοντας ένα διαχρονικό κενό στις υποδομές της πόλης.
Στο φυσικό αντικείμενο του έργου περιλαμβάνονται:
– Η στατική ενίσχυση του κτιρίου και η αποκατάσταση των ζημιών που προκλήθηκαν από τον σεισμό του 2008.
– Η συνολική λειτουργική αναβάθμιση της θεατρικής αίθουσας.
– Η ριζική βελτίωση της ακουστικής, ώστε ο χώρος να μπορεί να υποστηρίζει απαιτητικές θεατρικές και μουσικές παραγωγές.
– Η ενίσχυση της θερμομονωτικής επάρκειας του κτιρίου.
– Η ανανέωση των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων.
– Η εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος πυρασφάλειας, σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές.
– Η κατασκευή και αναβάθμιση βοηθητικών χώρων, καμαρινιών, φουαγιέ και θαλάμου ελέγχου ήχου και φωτισμού.
– Η τοποθέτηση νέων καθισμάτων και σύγχρονου θεατρικού εξοπλισμού.
Από τα 1,8 στα 2,7 εκατ. ευρώ
Η χρηματοδοτική διαδρομή του έργου αποτυπώνει και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η προσπάθεια αποκατάστασης του κτιρίου.
Το 2022 ο Δήμος Πατρέων είχε ανακοινώσει την υπογραφή σύμβασης για εργασίες επισκευής και ενίσχυσης, αρχικού προϋπολογισμού 1,8 εκατ. ευρώ. Η δημοτική αρχή παρουσίαζε τότε το έργο ως μία από τις σημαντικότερες νέες υποδομές πολιτισμού της πόλης, με στόχο τη δημιουργία μεγάλης κεντρικής σκηνής περίπου 800 θέσεων.
Στην πορεία, ωστόσο, το οικονομικό αντικείμενο αναθεωρήθηκε. Οι αυξήσεις στις τιμές των κατασκευαστικών υλικών και του ενεργειακού και ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού, καθώς και η ανάγκη να συμπεριληφθούν πρόσθετες εργασίες, ανέβασαν τον εκτιμώμενο προϋπολογισμό στα 2,7 εκατ. ευρώ.
Η εξασφάλιση των επιπλέον 900.000 ευρώ θεωρούνταν καθοριστική για να ξεπεραστεί το χρηματοδοτικό αδιέξοδο και να επανασχεδιαστεί το έργο ως μία ολοκληρωμένη παρέμβαση.
Το οικονομικό αποτύπωμα
Η επένδυση δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση ενός δημοτικού ακινήτου. Η λειτουργία μίας κεντρικής θεατρικής σκηνής μπορεί να δημιουργήσει πολλαπλασιαστικά οφέλη για την τοπική οικονομία.
Η δυνατότητα φιλοξενίας μεγαλύτερων θεατρικών και μουσικών παραγωγών αναμένεται να ενισχύσει την πολιτιστική επισκεψιμότητα και να αυξήσει τη ζήτηση σε εστίαση, ξενοδοχεία, μεταφορές και εμπορικές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, τόσο κατά την κατασκευαστική περίοδο όσο και κατά τη λειτουργία του θεάτρου, θα δημιουργηθεί αντικείμενο για τεχνικά επαγγέλματα, εταιρείες οπτικοακουστικού εξοπλισμού, υπηρεσίες φύλαξης και καθαριότητας, πολιτιστικούς παραγωγούς και καλλιτεχνικό προσωπικό.
Η οικονομική αποτελεσματικότητα της παρέμβασης θα εξαρτηθεί, πάντως, από τον τρόπο διαχείρισης του χώρου μετά την ολοκλήρωση του έργου. Η ύπαρξη ενός σύγχρονου κτιρίου δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδευτεί από σταθερό πρόγραμμα εκδηλώσεων, επαρκή λειτουργικό προϋπολογισμό και συνεργασίες με πολιτιστικούς οργανισμούς και παραγωγούς.
Κρίσιμος κόμβος η Ακτή Δυμαίων
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η χωροθέτηση του έργου. Η Ακτή Δυμαίων και το πρώην βιομηχανικό συγκρότημα Λαδόπουλου βρίσκονται στο επίκεντρο σχεδιασμών που αφορούν την ανάπλαση του παραλιακού μετώπου και την αξιοποίηση παλαιών βιομηχανικών εγκαταστάσεων.
Η επαναλειτουργία του «Εργοστασίου Τέχνης» μπορεί να λειτουργήσει ως εστία δραστηριότητας σε μία περιοχή που επί χρόνια χαρακτηρίζεται από μεγάλες αναξιοποίητες εκτάσεις και κτιριακά συγκροτήματα.
Η σύνδεσή του με άλλες παρεμβάσεις στην Ακτή Δυμαίων, στο παραλιακό μέτωπο και στον χώρο Λαδόπουλου θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία ενός ευρύτερου πολιτιστικού και αναπτυξιακού πόλου στη νότια είσοδο της πόλης.
Το έργο εντάσσεται στη Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης του Δήμου Πατρέων, γεγονός που υπογραμμίζει ότι δεν αντιμετωπίζεται ως μία μεμονωμένη κτιριακή παρέμβαση, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού αστικής αναζωογόνησης.
Η σιωπή του Δήμου και η ενόχληση για την «πατρότητα» του έργου
Μέχρι στιγμής, ο Δήμος Πατρέων δεν έχει τοποθετηθεί επισήμως για την απόφαση ένταξης του έργου στο Πρόγραμμα «Δυτική Ελλάδα 2021-2027», παρότι το «Εργοστάσιο Τέχνης» αποτελεί δημοτική υποδομή και η υλοποίηση των κρίσιμων διαδικασιών ανήκει, κατά βάση, στη δική του αρμοδιότητα.
Η απουσία επίσημης ανακοίνωσης από τη Μαιζώνος δεν σημαίνει, πάντως, ότι η εξέλιξη περνά απαρατήρητη. Αντιθέτως, σύμφωνα με πληροφορίες, στο περιβάλλον του Δήμου καταγράφεται ενόχληση για τον τρόπο με τον οποίο η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας επικοινωνεί την ένταξη του έργου, εμφανίζοντας την εξασφάλιση της χρηματοδότησης ως δική της παρέμβαση για την «αναγέννηση» του χώρου.
Το βασικό επιχείρημα όσων αντιμετωπίζουν κριτικά την περιφερειακή ανακοίνωση είναι ότι άλλο πράγμα είναι η ένταξη και χρηματοδότηση μιας πράξης από το ΕΣΠΑ και άλλο η ιδιοκτησία, η μελέτη, η δημοπράτηση, η συμβασιοποίηση, η επίβλεψη και η παραλαβή του έργου.
Κατά την ίδια ανάγνωση, ο Δήμος Πατρέων είναι ο φορέας που έχει την ευθύνη για τις τεχνικές και διοικητικές διαδικασίες: τις μελέτες, την προκήρυξη του διαγωνισμού, την υπογραφή της σύμβασης με τον ανάδοχο, την εποπτεία των εργασιών και την παραλαβή του έργου μετά την ολοκλήρωσή του.
Σε αυτό το πλαίσιο, δημοτικοί σχολιαστές σημειώνουν με αιχμηρό τρόπο ότι η χρηματοδότηση μέσω του ΕΣΠΑ δεν μετατρέπει αυτομάτως ένα δημοτικό έργο σε έργο της Περιφέρειας. Όπως παρατηρούν, μεγάλο μέρος των έργων που εκτελούνται από τους δήμους χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς ή περιφερειακούς πόρους, χωρίς αυτό να αλλάζει τον φορέα υλοποίησης ή τη θεσμική αρμοδιότητα.
Η κριτική αυτή αποκτά και πολιτική διάσταση, καθώς στην Πάτρα υπάρχει διαχρονική ευαισθησία γύρω από το ποιος σχεδιάζει, ποιος διεκδικεί και ποιος τελικά πιστώνεται τα έργα που αφορούν βασικές αστικές και πολιτιστικές υποδομές.
Το «Εργοστάσιο Τέχνης – Θάνος Μικρούτσικος» δεν είναι μια νέα περιφερειακή ιδέα, αλλά έργο που έχει απασχολήσει επί χρόνια τον Δήμο Πατρέων και έχει ενταχθεί στον ευρύτερο σχεδιασμό του για την αναβάθμιση των πολιτιστικών χώρων της πόλης.
Ήδη από προηγούμενες ανακοινώσεις και τεχνικά προγράμματα του Δήμου, το έργο εμφανιζόταν ως παρέμβαση επισκευής, ενίσχυσης και λειτουργικής επαναφοράς του κτιρίου, με στόχο τη χρήση του ως κεντρικής θεατρικής σκηνής περίπου 800 θέσεων.
Με βάση τα παραπάνω, η σημερινή εικόνα έχει δύο όψεις. Από τη μία, η ένταξη στο ΕΠ «Δυτική Ελλάδα 2021-2027» αποτελεί καθοριστική χρηματοδοτική εξέλιξη, καθώς διασφαλίζει τους αναγκαίους πόρους για να προχωρήσει το έργο. Από την άλλη, η πραγματική δοκιμασία περνά πλέον στον Δήμο Πατρέων, ο οποίος καλείται να οδηγήσει την παρέμβαση από το στάδιο της χρηματοδοτικής έγκρισης στο εργοτάξιο και, τελικά, στη λειτουργία του χώρου.
Γι’ αυτό και η ουσία της υπόθεσης δεν εξαντλείται στο ποιος ανακοίνωσε τη χρηματοδότηση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος θα τρέξει το έργο, με ποιο χρονοδιάγραμμα και με ποια εγγύηση ότι το «Εργοστάσιο Τέχνης» δεν θα παραμείνει για ακόμη μία φορά στις εξαγγελίες.
Το επόμενο στοίχημα
Η ένταξη στο Πρόγραμμα «Δυτική Ελλάδα 2021-2027» αποτελεί καθοριστικό βήμα, δεν ταυτίζεται όμως αυτομάτως με την έναρξη των εργασιών.
Θα πρέπει να ακολουθήσουν ή να ολοκληρωθούν όλες οι απαιτούμενες διοικητικές και διαγωνιστικές διαδικασίες, η συμβασιοποίηση και η εγκατάσταση αναδόχου. Κρίσιμα στοιχεία θα είναι το ακριβές χρονοδιάγραμμα, οι προβλεπόμενες προθεσμίες και η αποφυγή νέων καθυστερήσεων ή ανατιμήσεων.
Για ένα έργο που μετρά σχεδόν δύο δεκαετίες προβλημάτων και αναβολών, η ουσιαστική επιτυχία θα κριθεί όταν το «Εργοστάσιο Τέχνης» ανοίξει ξανά τις πόρτες του στο κοινό.
Η χρηματοδότηση των 2,7 εκατ. ευρώ δημιουργεί πλέον τις προϋποθέσεις ώστε ένα σύμβολο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας του 2006 να πάψει να αποτελεί μνημείο εγκατάλειψης και να μετατραπεί σε ενεργό κύτταρο πολιτισμού, οικονομικής δραστηριότητας και αστικής αναζωογόνησης για την Πάτρα.





















