Η ελληνική οικονομία έχει επιστρέψει τα τελευταία χρόνια σε θετικές καθαρές επενδύσεις, χωρίς όμως να έχει καλύψει ακόμη το έδαφος που χάθηκε στη διάρκεια της πολυετούς κρίσης. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση που καλούνται να διανύσουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες, παρά την ανάγκη τεχνολογικού εκσυγχρονισμού, εξακολουθούν να συναντούν ένα πλέγμα εμποδίων: από τη χρηματοδότηση και το ενεργειακό κόστος μέχρι τις υποδομές, τη γραφειοκρατία και την έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού.
Αυτή είναι η βασική εικόνα που προκύπτει από το νέο Ενημερωτικό Σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, με τίτλο «Εμπόδια στην υλοποίηση επενδύσεων από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα», του Λεωνίδα Βατικιώτη. Η μελέτη συνδυάζει διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία με ποιοτική έρευνα σε ιδιοκτήτες και στελέχη μεταποιητικών επιχειρήσεων. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 2026 και αφορούσαν επιχειρήσεις σε Αθήνα, Πάτρα, Ιωάννινα, Θεσσαλονίκη και Άργος, από ένα ευρύ φάσμα παραγωγικών δραστηριοτήτων.
Η ανάκαμψη δεν έχει κλείσει το επενδυτικό κενό
Η εικόνα των συνολικών επενδύσεων είναι σαφώς βελτιωμένη σε σχέση με τη δεκαετία της κρίσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που αξιοποιεί η μελέτη, την περίοδο 2005-2010 ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου αντιστοιχούσε κατά μέσο όρο στο 22% του ΑΕΠ. Τη δεκαετία 2011-2020 ο αντίστοιχος δείκτης υποχώρησε περίπου στο 12%, ενώ την περίοδο 2021-2024 ανέκαμψε στο 16%. Για το 2026 προβλέπεται να φθάσει στο 18% του ΑΕΠ, το υψηλότερο επίπεδο μετά το 2009, χωρίς όμως να επιστρέφει ακόμη στις επιδόσεις πριν από την κρίση.
Σημασία έχει και η σύνθεση των επενδύσεων. Το 2025 ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου έφθασε τα 41,66 δισ. ευρώ, με κατοικίες και άλλες κατασκευές να απορροφούν περίπου το 43% και τον μηχανολογικό και μεταφορικό εξοπλισμό περίπου το 40%. Η μελέτη επισημαίνει ότι η ενίσχυση του παραγωγικού και τεχνολογικού εξοπλισμού αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη μετάβαση σε δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Οι μικρές επιχειρήσεις
Η απόσταση ανάμεσα στη συνολική επενδυτική ανάκαμψη και στην καθημερινότητα των ΜμΕ είναι μεγάλη. Από την έρευνα οικονομικής συγκυρίας του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το δεύτερο εξάμηνο του 2025 προκύπτει ότι μόλις το 29% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων πραγματοποίησε επένδυση σε τεχνολογικό εξοπλισμό και ψηφιακές τεχνολογίες. Μόνο το 20% επένδυσε σε μηχανολογικό εξοπλισμό, το 12% σε κτιριακές εγκαταστάσεις και λοιπό εξοπλισμό και το 9% στην κατάρτιση του προσωπικού.
Εξίσου χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος χρηματοδότησης. Περίπου το 89% των επιχειρήσεων που επένδυσαν κάλυψαν την επένδυσή τους με ίδια κεφάλαια, ενώ μόλις 5% χρησιμοποίησε προγράμματα όπως το ΕΣΠΑ και περίπου 3% τραπεζικό δανεισμό. Το εύρημα γίνεται ακόμη σημαντικότερο επειδή, σύμφωνα με την έρευνα, το μερίδιο των ίδιων πόρων έχει αυξηθεί από το 2022, παρά τη μεγέθυνση της οικονομίας.
Η δυνατότητα επένδυσης συνδέεται άμεσα και με το μέγεθος. Η έρευνα καταγράφει ότι όσο αυξάνονται ο τζίρος και η απασχόληση τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα πραγματοποίησης επένδυσης. Πρόκειται για μια διαφορά που κινδυνεύει να διευρύνει το παραγωγικό χάσμα ανάμεσα στις πολύ μικρές μονάδες και στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις.
Χρηματοδότηση: το μεγαλύτερο εμπόδιο
Στις συνεντεύξεις με επιχειρηματίες, η έλλειψη χρηματοδότησης αναδεικνύεται ως το σημαντικότερο εμπόδιο. Οι συμμετέχοντες περιγράφουν δυσκολία πρόσβασης στον τραπεζικό δανεισμό, υψηλό κόστος χρήματος και προβλήματα ακόμη και στη χρηματοδότηση κεφαλαίου κίνησης. Παράλληλα, εκφράζουν ενστάσεις για τον τρόπο λειτουργίας των προγραμμάτων ΕΣΠΑ: πολύπλοκες διαδικασίες, ανάγκη προχρηματοδότησης σημαντικού τμήματος της επένδυσης και περιορισμούς στις επιλέξιμες δαπάνες.
Η μελέτη επισημαίνει ακόμη ότι δραστηριότητες όπως ο σχεδιασμός προϊόντων, το branding, το μάρκετινγκ ή η πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού δεν αντιμετωπίζονται πάντα ως επενδυτικές δαπάνες, παρότι μπορεί να αποτελούν βασικό τμήμα ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου ανάπτυξης.
Από τα μηχανήματα μέχρι τις μεταφορές
Δεύτερο ιδιαίτερο πρόβλημα είναι η εξάρτηση από εισαγόμενο μηχανολογικό εξοπλισμό. Όταν δεν υπάρχει εγχώριος αντιπρόσωπος, η εγκατάσταση, η προσαρμογή ή ακόμη και μια επισκευή μπορεί να συνεπάγονται υψηλό πρόσθετο κόστος. Οι μικρότερες επιχειρήσεις κινδυνεύουν έτσι να καθυστερήσουν την ανανέωση του εξοπλισμού τους σε μια περίοδο κατά την οποία οι τεχνολογικές αλλαγές επιταχύνονται.
Για επιχειρήσεις εκτός Αθήνας προστίθεται το πρόβλημα των υποδομών. Η έρευνα καταγράφει υψηλό μεταφορικό κόστος, ανεπαρκή δρομολόγια και την ανάγκη καλύτερων σιδηροδρομικών συνδέσεων για τη μεταφορά πρώτων υλών και προϊόντων. Αναφέρονται επίσης οι χαμηλές ταχύτητες διαδικτύου ως ανασταλτικός παράγοντας για επιχειρήσεις που χρειάζονται συστηματική διακίνηση μεγάλου όγκου δεδομένων.
Για μια παραγωγική περιοχή όπως η Πάτρα και συνολικότερα η Δυτική Ελλάδα, το συγκεκριμένο εύρημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η ποιότητα των μεταφορικών και ψηφιακών συνδέσεων επηρεάζει άμεσα το πραγματικό κόστος λειτουργίας και την πρόσβαση στις αγορές.
Ενέργεια, προσωπικό και κόστος εγκατάστασης
Ένα ακόμη ισχυρό εμπόδιο είναι το ενεργειακό κόστος. Επιχειρηματίες που συμμετείχαν στην έρευνα ανέφεραν ότι σε συγκεκριμένους κλάδους το κόστος παραγωγής λόγω ενέργειας έχει αυξηθεί ακόμη και τρεις έως τέσσερις φορές σε σχέση με το 2021. Η μελέτη περιγράφει έτσι μια παραγωγή «δύο ταχυτήτων»: επιχειρήσεις με διαθέσιμα κεφάλαια επενδύουν σε ενεργειακά αποδοτικότερο εξοπλισμό, ενώ όσες βρίσκονται σε οριακή οικονομική κατάσταση περιορίζουν ακόμη και τη χρήση μηχανών.
Στον κατάλογο προστίθενται η έλλειψη τεχνικού και πιστοποιημένου προσωπικού, η περιορισμένη κρατική συμβουλευτική υποστήριξη και η άνοδος του κόστους επαγγελματικής στέγης και γης. Η έρευνα υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δε βρίσκεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά στη συσσώρευση πολλών διαφορετικών επιβαρύνσεων.
Το στοίχημα του νέου επενδυτικού κύματος
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς διεθνώς βρίσκεται σε εξέλιξη ένας νέος επενδυτικός κύκλος με επίκεντρο την Τεχνητή Νοημοσύνη, την καθαρή ενέργεια και την αμυντική βιομηχανία. Στην Ευρώπη, πάντως, οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να δίνουν μεγαλύτερο βάρος στην αντικατάσταση υφιστάμενου εξοπλισμού παρά στην επέκταση της παραγωγικής δυναμικότητας, ενώ η ελληνική οικονομία εμφανίζει και υστέρηση στην υιοθέτηση προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών.
Το κεντρικό μήνυμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ είναι ότι η συμμετοχή των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων στις νέες τεχνολογικές και επενδυτικές εξελίξεις δεν εξαρτάται μόνο από τη διάθεση των ίδιων να επενδύσουν. Προϋποθέτει πρόσβαση σε χρηματοδότηση, σύγχρονες υποδομές, λειτουργικότερο θεσμικό πλαίσιο, διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό και ένα περιβάλλον που θα επιτρέπει στον παραγωγικό εκσυγχρονισμό να μετατραπεί από ανάγκη σε πραγματική δυνατότητα. Τα εννέα βασικά εμπόδια που καταγράφει η μελέτη συνοψίζονται στη χρηματοδότηση, τον μηχανολογικό εξοπλισμό, τη ζήτηση, τις υποδομές, το ρυθμιστικό πλαίσιο, την ενέργεια, την κρατική υποστήριξη, το ανθρώπινο δυναμικό και το κόστος γης και ενοικίων.
Πηγή – στοιχεία έρευνας: Λεωνίδας Βατικιώτης, «Εμπόδια στην υλοποίηση επενδύσεων από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα», Ενημερωτικά Σημειώματα ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, Νο 42, Αθήνα, Σεπτέμβριος 2026. Η μελέτη αξιοποιεί, μεταξύ άλλων, στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, της Τράπεζας της Ελλάδος, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της έρευνας οικονομικής συγκυρίας ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ–Marc.






















