Του Γιώργου Ηλιόπουλου
Σε πλήρη εφαρμογή τέθηκε τη Δευτέρα 31/08 η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών, μια ευρεία κυβερνητική παρέμβαση που σχεδιάστηκε από το Υπουργείο Ανάπτυξης σε συνεργασία με τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ και τους προμηθευτές.
Στόχος της δράσης είναι η ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις. Το μέτρο φέρνει μόνιμες μειώσεις στην αρχική τιμή ραφιού σε περισσότερους από 1.700 κωδικούς προϊόντων πρώτης ανάγκης.
Η ειδοποιός διαφορά της συγκεκριμένης δράσης σε σχέση με τις περιστασιακές προσφορές του παρελθόντος έγκειται στον χαρακτήρα των ελαφρύνσεων: πρόκειται για δεσμευτικές μειώσεις στην αρχική τιμή ραφιού, οι οποίες μεσοσταθμικά κυμαίνονται από 6,5- 12%, ενώ σε ορισμένες κατηγορίες αγγίζουν ακόμα και το 40%.
Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκονται βασικά είδη διατροφής, καθαριστικά, είδη προσωπικής υγιεινής, νωπά κρέατα, αλλά και σχολικά είδη, διευκολύνοντας τα νοικοκυριά στις καθημερινές τους αγορές.
Τα συμμετέχοντα προϊόντα φέρουν ειδική, εμφανή σήμανση στα ράφια των καταστημάτων.
Επώνυμα προϊόντα: Εκπτώσεις έως 44%
Στη λίστα των επωνύμων αγαθών, η μέση δηλωθείσα μείωση των προμηθευτών διαμορφώνεται στο 6,6%, ενώ με τη συνεισφορά του λιανεμπορίου η τελική έκπτωση φτάνει μεσοσταθμικά στο 9%. Αξιοσημείωτο είναι ότι πάνω από 1 στους 5 κωδικούς (συνολικά 191) καταγράφει διψήφια υποχώρηση τιμής:
• 76 κωδικοί σημειώνουν πτώση άνω του 15%.
• 40 κωδικοί ξεπερνούν το 20%.
• 11 κωδικοί υποχωρούν κατά 30% και άνω, με τη μεγαλύτερη μείωση να αγγίζει το 44% .
Τον μεγαλύτερο όγκο κωδικών συγκεντρώνουν η προσωπική υγιεινή (146), τα γαλακτοκομικά και αυγά (143 κωδικοί με μέση πτώση 8,7%), τα ζυμαρικά, ρύζι και όσπρια (100), τα καθαριστικά (77) και τα αλλαντικά (72). Τις υψηλότερες μέσες μειώσεις καταγράφουν οι σάλτσες, μουστάρδες και μαγιονέζες (17,2%), καθώς και τα σοκολατοειδή (12,5%).
Σχολικά Είδη: Ευρεία ελάφρυνση για τους γονείς
Εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία για τα σχολικά είδη, καθώς περισσότεροι από 9 στους 10 κωδικούς (373 από τους 403) εμφανίζουν διψήφια πτώση τιμής, με τη μέση μείωση να διαμορφώνεται στο 12%:
• 43 κωδικοί έχουν μείωση άνω του 20%.
• 21 κωδικοί υποχωρούν κατά 25% και άνω, με τη μέγιστη μείωση να φτάνει το 36% .
Την μερίδα του λέοντος κατέχουν οι σχολικές τσάντες και κασετίνες (211 κωδικοί), ενώ τη μεγαλύτερη μέση πτώση καταγράφουν τα τετράδια, μπλοκ και χαρτικά (17%), όπου σχεδόν τα μισά προϊόντα είναι φθηνότερα κατά 20% και άνω.
Στη γραφική ύλη και τα χρώματα (55 κωδικοί), η μέση μείωση αγγίζει το 14,6%.
Νωπά κρέατα και ιδιωτική ετικέτα
Στα νωπά κρέατα, πάνω από το 25% των κωδικών (28 συνολικά) καταγράφει διψήφια μείωση, η οποία φτάνει έως και το 28% . Η πλειονότητα των επιλογών αφορά το κοτόπουλο και τα πουλερικά (56 κωδικοί), ενώ ισχυρή είναι η παρουσία στο μοσχάρι (19), το χοιρινό (16) και τα κρεατοσκευάσματα (9).
Τέλος, στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας η μέση μείωση διαμορφώνεται στο 8%, με 94 από τους 360 κωδικούς να κινούνται διψήφια και τη μεγαλύτερη έκπτωση να φτάνει το 33%. Πρωταγωνιστικό ρόλο κατέχει η κατηγορία προσωπικής και οικογενειακής φροντίδας (72 κωδικοί, μειώσεις έως 22%), ενώ ακολουθούν τα γλυκά/snacks (9,3%), τα χαρτικά (9,2%) και τα καθαριστικά οικιακής χρήσης (9%).
Χρ. Ανδρικόπουλος: «Ο κόσμος κουράστηκε»
Μιλώντας στον «Σ.Ε.» ο Χάρης Ανδρικόπουλος, της ομώνυμης αλυσίδας σούπερ μάρκετ στην Πάτρα, τονίζει ότι ο όμιλος συμμετέχει και αυτός στο συγκεκριμένο πρόγραμμα. «Υπάρχει η συμφωνία να μειωθουν οι τιμές για τουλάχιστον δύο μήνες. Στη λίστα θα προστεθούν στη λίστα κάποια προϊόντα και ακολούθως μετά τους δύο μήνες να αφαιρεθούν. Υπάρχει μια συμφωνία η τιμή αυτή να είναι μόνιμη στα προϊόντα που επιλέγονται. Η μείωση είναι από 5 έως 30%. και στα περισσότερα προϊόντα έχουν μειωθεί στο κάτω όριο της συμφωνίας που έχει γίνει και μεσοσταθμικά βγαίνει περίπου στο 9% για τα προϊόντα που αναφερόμαστε», αναφέρει ο κ. Ανδρικόπουλος.
Επιπρόσθετα ο ίδιος εξηγεί ότι έχουν αναληφθεί εδώ και τρία χρόνια κάποιες αντίστοιχες ενέργειες με άλλο τρόπο από το Υπουργείο για μείωση των τιμών και ουσιαστικά «ο κόσμος έχει κουραστεί από όλες αυτές τις εξαγγελίες, όπως αντιλαμβανόμαστε και εμείς ως επιχειρηματίες». Κατά τον ίδιο, είναι ένα μέτρο που επαναλαμβάνεται με διάφορα μέσα και «θα πρέπει να δούμε ποια δομικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας και της παραγωγικής βάσης της περιοχής πρέπει να αλλάξουμε για να υπάρχει ένα σωστό επίπεδο τιμών χωρίς να επιβαρύνονται οι επιχειρήσεις υπέρμετρα».
Τελικά αυξήθηκαν οι τιμές;
Στο ερώτημα του «Σ.Ε.», ότι έχουν υπάρξει αναφορές ότι το προηγούμενο διάστημα οι τιμές σε όλα τα προϊόντα αυξήθηκαν, οπότε οι σημερινές μειώσεις δεν είναι πραγματικές, αλλά επί των ήδη αυξημένων ποσοστών κέρδους, ο κ. Ανδρικόπουλος αναφέρει ότι: «Τα τελευταία δύο με τρία χρόνια έχουν αυξηθεί οι τιμές. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αυξήθηκαν οι τιμές στα σούπερ μάρκετ το καλοκαίρι για να μειωθούν το Σεπτέμβρη. Οι τιμές αυξήθηκαν λόγω του κόστους ενέργειας αλλά και των γεοπολιτικών εξελίξεων. Γι’ αυτό το λόγο πάρθηκε η πρωτοβουλία. Αν έχουμε κάποια συγκεκριμένη αναφορά που πρέπει να εξεταστεί για ηθελημένη αύξηση τιμών, είναι κάτι που δεν το γνωρίζω. Σημειώστε ότι ο πληθωρισμός των σούπερ μάρκετ το τρίμηνο Ιούνιο μέχρι Αύγουστο καταγράφει οριακή μείωση 0,08%. Είναι λογικό πάντως να υπάρχει μια τέτοια φήμη, έστω και ανυπόστατα, διότι το επίπεδο τιμών είναι υψηλό και αυτή η αίσθηση μεταφράζεται με μια δυσπιστία προς την ενέργεια που ανέλαβε το Υπουργείο για μείωση των τιμών».
Για τη γενικότερη κατάσταση στην αγορά ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι τα σούπερ μάρκετ είναι ο μεσάζοντας μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών με ένα συγκεκριμένο περιθώριο κέρδους. «Οι προμηθευτές που παράγουν ή εισάγουν τα προϊόντα και τις πρώτες ύλες έχουν ένα κόστος το οποίο δυστυχώς τους δυσκολεύει να το μετακυλήσουν στους καταναλωτές και εκείνοι με την σειρά τους να αγοράσουν ένα προϊόν που ακριβαίνει. Οπότε το πρόβλημα είναι δομικό: Δεν είναι η τιμή που πουλάει ο παραγωγός, αλλά ότι τα χρήματα από τους φόρους δεν πάνε στον παραγωγό για να μειώσει το κόστος του, δηλαδή να μειωθεί ο ΦΠΑ, το κόστος πετρελαίου του ή το κόστος ενέργειας. Και αυτά δυσκολεύουν τις επιχειρήσεις να λειτουργήσουν», καταλήγει ο κ. Ανδρικόπουλος.
Εύη Βεργοπούλου: «Οι προσωρινές εκπτώσεις δεν αντιμετωπίζουν το υψηλό κόστος αγοράς»
Έντονη κριτική στην κυβερνητική «Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών» ασκεί η αντιπρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Δυτικής Ελλάδας Εύη Βεργοπούλου, υποστηρίζοντας ότι οι προσωρινές και εθελοντικές μειώσεις σε συγκεκριμένους κωδικούς προϊόντων δεν μπορούν να αποτελέσουν ολοκληρωμένη απάντηση στο πρόβλημα της ακρίβειας.
Όπως επισημαίνει, οι ανατιμήσεις των τελευταίων ετών έχουν ήδη περιορίσει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και, ως εκ τούτου, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να καταγράφονται μειώσεις στις τιμές ορισμένων προϊόντων, αλλά να υπάρξει ουσιαστική και μόνιμη ελάφρυνση για τον καταναλωτή.
«Η αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής δεν κρίνεται από τον αριθμό των ειδικών σημάνσεων στα ράφια, αλλά από το τελικό ποσό που πληρώνει η οικογένεια στο ταμείο», τονίζει στον «Σ.Ε.» χαρακτηριστικά η κ. Βεργοπούλου. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί ότι μια μέση έκπτωση της τάξης του 9,5%, όταν αυτή υπολογίζεται πάνω σε ήδη υψηλές τιμές και έχει προσωρινό χαρακτήρα, δεν μπορεί να θεωρηθεί μόνιμη λύση για την αντιμετώπιση της ακρίβειας.
Παράλληλα, ασκεί κριτική στην επιλογή της κυβέρνησης να στηριχθεί εκ νέου σε εθελοντικές δεσμεύσεις της αγοράς, επισημαίνοντας την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους. Κατά την ίδια, απαιτείται ένα διαφορετικό και περισσότερο συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής, το οποίο θα αντιμετωπίζει τις αιτίες που διατηρούν υψηλό το κόστος για τα νοικοκυριά.
«Η αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής δεν κρίνεται από τον αριθμό των ειδικών σημάνσεων στα ράφια, αλλά από το τελικό ποσό που πληρώνει η οικογένεια στο ταμείο. Μια μέση έκπτωση 9,5%, η οποία υπολογίζεται πάνω σε ήδη υψηλές τιμές και έχει ημερομηνία λήξης, δεν αποτελεί μόνιμη λύση. Πολύ περισσότερο όταν η κυβέρνηση κατήργησε το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους και επέλεξε εκ νέου τη λογική των εθελοντικών δεσμεύσεων της αγοράς» αναφέρει.
Στις βασικές προτάσεις της περιλαμβάνεται η στοχευμένη μείωση του ΦΠΑ στα βασικά αγαθά, υπό την προϋπόθεση αυστηρής εποπτείας ώστε η μείωση να μετακυλίεται πραγματικά στις τελικές τιμές. Ζητά επίσης μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και συστηματικούς ελέγχους σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης της Επιτροπής Ανταγωνισμού, μεγαλύτερης διαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών και επιβολής αυστηρών προστίμων σε περιπτώσεις αισχροκέρδειας. Παράλληλα, προτείνει τη δημιουργία μόνιμου μηχανισμού εντοπισμού και φορολόγησης των υπερκερδών, ώστε να περιορίζονται φαινόμενα που, όπως υποστηρίζει, επιβαρύνουν περαιτέρω τους καταναλωτές.
«Χρειάζονται, επίσης, πλήρης διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών, αυστηρά πρόστιμα για φαινόμενα αισχροκέρδειας και ένας μόνιμος μηχανισμός εντοπισμού και φορολόγησης των υπερκερδών», εξηγεί.
Η κ. Βεργοπούλου συνδέει, τέλος, την ακρίβεια με το διαθέσιμο εισόδημα και τη φορολογία. Θεωρεί αναγκαία τη σταδιακή τιμαριθμική αναπροσαρμογή της φορολογικής κλίμακας, ώστε οι εργαζόμενοι να μην οδηγούνται σε υψηλότερη φορολογική επιβάρυνση μόνο και μόνο επειδή αυξάνεται ονομαστικά το εισόδημά τους, ενώ η πραγματική αγοραστική τους δύναμη υποχωρεί.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την αντιπρόεδρο του Οικονομικού Επιμελητηρίου Δυτικής Ελλάδας, είναι ακόμη εντονότερο στην περιφέρεια. Ειδικά στη Δυτική Ελλάδα «όπου το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τα νοικοκυριά, τους επαγγελματίες και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι πρόσκαιρες εκπτώσεις δεν αρκούν. Οι πολίτες χρειάζονται μόνιμες μειώσεις τιμών, αποτελεσματικούς ελέγχους και ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματός τους, όχι ακόμη μία κυβερνητική πρωτοβουλία με ημερομηνία λήξης», τονίζει η κ. Βεργοπούλου.
Γ. Λεχουρίτης: «Μειώσεις μετά από ράλι αυξήσεων είναι κοροϊδία!»
Ως «κοροϊδία» χαρακτηρίζει την Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Καταναλωτών Ελλάδος (ΙΝΚΑ) Γιώργος Λεχουρίτης, υποστηρίζοντας ότι οι μειώσεις που ανακοινώνονται δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική εικόνα που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι καταναλωτές. Μιλώντας στον «Σ.Ε.», υποστηρίζει ότι σε πολλές περιπτώσεις οι τιμές έχουν προηγουμένως αυξηθεί σημαντικά, με αποτέλεσμα η μεταγενέστερη μείωση να αφήνει τελικά τα προϊόντα ακριβότερα σε σχέση με λίγες εβδομάδες νωρίτερα.
«Είναι βαριές κουβέντες, όμως αυτές οι μειώσεις έρχονται μετά από σημαντικές αυξήσεις που είχαν προηγηθεί», σημειώνει, εκφράζοντας την άποψη ότι η χρονική ακολουθία των αυξήσεων και των μειώσεων δημιουργεί εύλογες αμφιβολίες για το πραγματικό όφελος του μέτρου. Όπως αναφέρει, οι τιμές σε αρκετά προϊόντα αυξήθηκαν τον Ιούλιο, υποχώρησαν προσωρινά τον Αύγουστο και στη συνέχεια εμφανίζονται μειωμένες στο πλαίσιο της νέας πρωτοβουλίας.
Ο κ. Λεχουρίτης αμφισβητεί παράλληλα και τον χαρακτήρα της λεγόμενης «Εθνικής Συμφωνίας», επισημαίνοντας ότι στην πράξη πρόκειται για μια συμφωνία που αφορά κυρίως τη βιομηχανία και τον κλάδο των σούπερ μάρκετ. Κατά την άποψή του «εφόσον πρόκειται για εθνική συμφωνία, θα έπρεπε να συμμετέχουν και άλλοι κλάδοι της οικονομίας, όπως οι αερομεταφορές, οι αλυσίδες ηλεκτρικών ειδών και άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες που επηρεάζουν το κόστος ζωής».
Για να τεκμηριώσει την κριτική του, παραθέτει ενδεικτικά παραδείγματα τιμών. Όπως αναφέρει, σαμπουάν που στις 8 Ιουλίου κόστιζε 2,43 ευρώ, στις 30 Αυγούστου είχε φτάσει στα 3,54 ευρώ και στις 31 Αυγούστου «μειώθηκε» στα 3,25 ευρώ. Παρά τη μείωση, δηλαδή, παρέμενε κατά 33,7% ακριβότερο από την τιμή του Ιουλίου. Αντίστοιχα, χυμός πορτοκαλιού από 3,14 ευρώ στις 10 Ιουλίου έφτασε στα 4,50 ευρώ στις 28 Αυγούστου και στη συνέχεια μειώθηκε στα 4,05 ευρώ, παραμένοντας 29% ακριβότερος. Ανάλογη εικόνα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, καταγράφεται στο γάλα χωρίς λακτόζη, το οποίο από 2,05 ευρώ στις 7 Ιουλίου έφτασε στα 2,73 ευρώ στις 29 Αυγούστου και στη συνέχεια υποχώρησε στα 2,57 ευρώ, παραμένοντας 25,4% ακριβότερο.
Ο πρόεδρος του ΙΝΚΑ υποστηρίζει ακόμη ότι ο καταναλωτής δεν έχει ουσιαστικό λόγο να παρακολουθεί τις ειδικές σημάνσεις της πρωτοβουλίας, καθώς τα σούπερ μάρκετ πραγματοποιούν διαρκώς προσφορές, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις είναι χαμηλότερες από τις τιμές των προϊόντων που εντάσσονται στο πρόγραμμα. Ενδεικτικά αναφέρει ότι μακαρόνια μπορούν να βρεθούν σε προσφορά ακόμη και στα 0,88-0,95 ευρώ, ενώ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας η τιμή σήμερα φτάνει το 1,45 ευρώ!
«Ποιος λόγος να παρακολουθήσει ο καταναλωτής την πρωτοβουλία μείωσης τιμών, την ώρα μάλιστα που δεν τον ενδιαφέρουν όλα τα προϊόντα;», διερωτάται, εκτιμώντας ότι τα νοικοκυριά δεν πρόκειται να πάρουν ουσιαστική ανάσα.
