Η μεσαία τάξη βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Ενόψει της 89ης Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, η ομιλία του πρωθυπουργού αναμένεται να στοχεύσει στη λεγόμενη «μεσαία τάξη» και στους μικρομεσαίους επιχειρηματίες, με παρεμβάσεις που θα επιχειρήσουν να ανακουφίσουν ένα στρώμα κοινωνικά και πολιτικά κρίσιμο. Η συγκυρία δεν είναι τυχαία: όλοι οι πολιτικοί σχηματισμοί διεκδικούν σήμερα την εμπιστοσύνη αυτού του κόσμου, που άλλοτε χαρακτηριζόταν «ραχοκοκαλιά της κοινωνίας» και σήμερα συχνά περιγράφεται ως «στριμωγμένος» και «ευάλωτος».
Ο σημερινός ορισμός της μεσαίας τάξης
Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς (ΕΒΕΠ) επιχειρεί να δώσει μια σαφή εικόνα. Με βάση τα διεθνή κριτήρια του ΟΟΣΑ και της Eurostat, μεσαία τάξη θεωρούνται τα νοικοκυριά με ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα από 75% έως 200% του μέσου εισοδήματος κάθε χώρας. Στην Ελλάδα του 2024, το όριο αυτό αντιστοιχεί σε 10.000–24.000 ευρώ ετησίως ανά άτομο ή 24.000–60.000 ευρώ για μια τετραμελή οικογένεια.
Παραδοσιακά, στην ελληνική μεσαία τάξη συγκαταλέγονται οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι επιστήμονες και τα στελέχη του ιδιωτικού τομέα. Η ταυτότητά της δεν περιορίζεται στο εισόδημα, αλλά περιλαμβάνει και στοιχεία όπως η κατοχή ιδιόκτητης κατοικίας, η δυνατότητα κάλυψης καταναλωτικών αναγκών και η κοινωνική κινητικότητα.
Παρά ταύτα, η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή: εννέα στους δέκα δηλώνουν δυσκολία κάλυψης βασικών αναγκών, ενώ το 70% δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε απρόσμενα έξοδα. Η ελληνική μεσαία τάξη αποδεικνύεται μικρότερη σε μέγεθος, φτωχότερη σε εισόδημα και υπό μεγαλύτερη φορολογική πίεση σε σχέση με την Ευρωζώνη.
Οι διεθνείς συγκρίσεις
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή αν δούμε τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Στη Βόρεια Ευρώπη, η μεσαία τάξη περιλαμβάνει υψηλά αμειβόμενους μισθωτούς και στελέχη εταιρειών με σταθερή αγοραστική δύναμη. Στην Ευρωζώνη, το 60% του πληθυσμού ανήκει στη μεσαία τάξη· στην ΕΕ-27 το ποσοστό είναι 58%. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 50%, ενώ η «ποιότητα» της μεσαίας τάξης είναι υποβαθμισμένη, λόγω χαμηλότερων εισοδημάτων και υψηλότερων βαρών.
Η σύγκριση με άλλες χώρες που πέρασαν από προγράμματα λιτότητας, όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, είναι ενδεικτική: εκεί το εύρος της μεσαίας τάξης είναι αισθητά υψηλότερο, επιβεβαιώνοντας ότι στην Ελλάδα οι πιέσεις ήταν εντονότερες και πιο μακροχρόνιες.
Η ιστορική διαδρομή
Η μεσαία τάξη δεν είναι νέο φαινόμενο. Στην Ευρώπη του 19ου αιώνα ταυτίστηκε με την ανερχόμενη αστική τάξη των εμπόρων και βιοτεχνών. Στην Ελλάδα του 20ού αιώνα συγκροτήθηκε γύρω από τον μικροϊδιοκτήτη, τον δημόσιο υπάλληλο, τον ελεύθερο επαγγελματία. Μετά τη Μεταπολίτευση, αποτέλεσε βασικό αποδέκτη κοινωνικών πολιτικών: από τη μαζική πρόσβαση στην εκπαίδευση και την απασχόληση στο Δημόσιο, μέχρι την πρόσβαση σε στεγαστικά δάνεια και καταναλωτική πίστη.
Ιδεολογικά, υπήρξε πάντα αντικείμενο διεκδίκησης. Για τις συντηρητικές δυνάμεις, στήριγμα σταθερότητας· για τις προοδευτικές, μοχλός κοινωνικής κινητικότητας και διεύρυνσης δικαιωμάτων.
Ένα ρευστό μωσαϊκό
Σήμερα η μεσαία τάξη δεν αποτελεί ενιαίο σώμα. Περιλαμβάνει από υπαλλήλους με μέτριους μισθούς έως αυτοαπασχολούμενους που δοκιμάζονται από την υπερφορολόγηση και μικρομεσαίους επιχειρηματίες που παλεύουν με υψηλό λειτουργικό κόστος. Η ανομοιογένειά της δυσκολεύει την πολιτική στόχευση, αλλά ταυτόχρονα την καθιστά το πιο περιζήτητο εκλογικό ακροατήριο.
Η στήριξη της μεσαίας τάξης δεν είναι απλώς κοινωνικό μέτρο. Συνδέεται άμεσα με την ευρωστία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες αποτελούν το 99,5% των ελληνικών επιχειρήσεων και απασχολούν το 83% των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Η μεσαία τάξη και οι ΜμΕ είναι συγκοινωνούντα δοχεία: η μία τροφοδοτεί την άλλη.
Το πολιτικό διακύβευμα
Η ανασυγκρότηση της μεσαίας τάξης θα κρίνει όχι μόνο την κατανάλωση και την ανάπτυξη, αλλά και τη σταθερότητα του πολιτικού συστήματος. Μειώσεις φόρων, αύξηση διαθέσιμου εισοδήματος, πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και υγεία είναι τα μέτρα που περιμένει.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό: μπορεί να ανασυσταθεί ως ενιαίος πυλώνας της κοινωνίας ή έχει μετατραπεί σε εύθραυστο μωσαϊκό συμφερόντων και προσδοκιών; Η απάντηση δεν αφορά μόνο τα κόμματα που προσπαθούν να την «κερδίσουν», αλλά την ίδια τη δυνατότητα της χώρας να χαράξει μια βιώσιμη πορεία ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.
EIKONA ΑΡΘΡΟΥ: Honoré Daumier – «Le Ventre législatif» (1834): σατιρική απεικόνιση της αστικής μεσαίας τάξης στη Γαλλία του 19ου αιώνα.

























