Στην Ελλάδα των 50.000+ κατοίκων πόλεων που λειτουργούν με μόλις ένα τραπεζικό κατάστημα και δύο ΑΤΜ, η εξυπηρέτηση του πελάτη έχει πάψει να είναι στόχος. Αντίθετα, έχει γίνει ακριβοπληρωμένη υπόθεση για τους ίδιους τους πολίτες, ενώ οι ίδιες οι τράπεζες επενδύουν στην ψευδαίσθηση της «ευκολίας» μέσω τεχνολογίας. Το αφήγημα είναι γνώριμο: μείωση κόστους λειτουργίας, προσαρμογή στις νέες ψηφιακές συνήθειες, «εξυπνότερες» συναλλαγές. Η πραγματικότητα όμως είναι λιγότερο φιλόδοξη και περισσότερο κυνική. Η συστηματική αποδόμηση του φυσικού τραπεζικού δικτύου ξεκίνησε σχεδιασμένα. Πρώτα με το κλείσιμο υποκαταστημάτων – δεκάδες πόλεις και χωριά έμειναν χωρίς καμία φυσική πρόσβαση σε τραπεζική εξυπηρέτηση. Μετά ήρθε η «μετατροπή» των υπολοίπων καταστημάτων σε σιωπηλές μπουτίκ χωρίς ταμεία, με ραντεβού και υποχρεωτική διαμεσολάβηση μέσω app. Ακολούθησε η μείωση των ΑΤΜ, ακόμη και σε βασικά σημεία των πόλεων, και τέλος, η πώληση μέρους του δικτύου ΑΤΜ σε εξειδικευμένα funds του εξωτερικού – με αποτέλεσμα κάθε ανάληψη, ακόμα και από το δικό σου λογαριασμό στην ίδια σου την τράπεζα, να συνοδεύεται από χρέωση 3,60 ευρώ. Σήμερα βρισκόμαστε στο επόμενο βήμα: η κατάργηση των φυσικών καρτών ανάληψης και η υποχρεωτική χρήση του κινητού τηλεφώνου για κάθε συναλλαγή. Πρακτικά, η πρόσβαση στα χρήματά σου εξαρτάται από μια συσκευή που διαρκώς αλλάζει, κοστίζει και εξαρτάται από λογισμικό, σύνδεση στο διαδίκτυο και μπαταρία. Κάθε εμπόδιο —τεχνικό ή ανθρώπινο— γίνεται νέα ευκαιρία για τραπεζική προμήθεια. Όλα αυτά θα μπορούσαν να αποτελούν σημεία προόδου σε μια ιδανική κοινωνία απόλυτης ψηφιακής ετοιμότητας. Όμως, όταν το 34% των πολιτών άνω των 65 δηλώνουν ελάχιστη έως μηδενική εξοικείωση με ψηφιακές εφαρμογές (Eurostat 2024), η μαζική μετάβαση γίνεται άσκηση αποκλεισμού. Πέρα από την κοινωνική ανισότητα, πρόκειται και για μια επιχειρηματική πρακτική χαμηλού ή και μηδενικού ρίσκου για τους ιδιώτες μετόχους των τραπεζών. Διότι ενώ οι τράπεζες λειτουργούν ως ιδιωτικές επιχειρήσεις με πλήρη αυτονομία στις αποφάσεις και στις χρεώσεις τους, στις περιόδους κρίσης δεν φέρουν το κόστος. Οι διοικήσεις και οι βασικοί μέτοχοι προστατεύουν νομίμως τις προσωπικές και οικογενειακές τους περιουσίες μέσω δομών holding, trust και άλλων νομικών ασπίδων, ενώ το δημόσιο αναλαμβάνει τη διάσωση μέσω ανακεφαλαιοποιήσεων με χρήματα των φορολογουμένων. Η «σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος» –ορθώς σημαντική– προβάλλεται κάθε φορά ως το άλλοθι. Όμως, το ερώτημα παραμένει: σταθερότητα για ποιους και με ποιο τίμημα; Δυστυχώς, σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές όπως αυτές των μνημονίων και των τραπεζικών capital controls, οι πολίτες βρέθηκαν απροστάτευτοι και εκχωρημένοι σε τραπεζικά συμφέροντα, από πολιτικές ηγεσίες που δεν τόλμησαν να θέσουν όρια ή ρυθμίσεις. Το τραπεζικό σύστημα έγινε έτσι μια ιδιωτική δύναμη με δημόσια εγγύηση και χωρίς ουσιαστικό αντίβαρο. Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι μονοκαλλιέργεια εφαρμογών και κατάργηση του φυσικού χρήματος. Οφείλει να έχει σχεδιασμό, μεταβατικότητα και κυρίως κοινωνική ευαισθησία. Οι τράπεζες οφείλουν να θυμηθούν ότι δεν είναι απλώς ιδιωτικές επιχειρήσεις: είναι θεσμοί με ρυθμιστικό ρόλο στην οικονομία, διαχειριστές καταθέσεων και εμπιστοσύνης. Αν συνεχιστεί αυτή η μονομερής απομάκρυνση από τον πολίτη, το έλλειμμα εμπιστοσύνης θα μετατραπεί σε πολιτικό ζήτημα πρώτης γραμμής. Και όχι άδικα