Ένα σημαντικό βήμα προς την ολοκληρωμένη και βιώσιμη διαχείριση του θαλάσσιου χώρου της χώρας πραγματοποιήθηκε με την έκδοση της Πράξης Συγκρότησης της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ). Η πρωτοβουλία ανήκει στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών και τα συναρμόδια υπουργεία.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που η Ελλάδα χαράσσει κανόνες για τη χρήση και διαχείριση του θαλάσσιου χώρου της, ενσωματώνοντας τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2014/89/ΕΕ και τις προβλέψεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Ολιστική στρατηγική για γαλάζια και κυκλική οικονομία

Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) χαρτογραφεί τις ανθρώπινες δραστηριότητες που μπορούν να αναπτυχθούν στις θαλάσσιες ζώνες της χώρας, με σεβασμό στο περιβάλλον και στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ΕΧΣΘΧ συνθέτει συχνά αντικρουόμενες παραμέτρους – κοινωνικές, οικονομικές, ενεργειακές και περιβαλλοντικές – και προωθεί στόχους όπως:
- Κλιματική ανθεκτικότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος
- Βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη
- Προστασία πολιτιστικής κληρονομιάς και ενάλιων αρχαιοτήτων
- Θαλάσσιες μεταφορές και ενεργειακή εκμετάλλευση
- Ανάπτυξη ιχθυοκαλλιεργειών
- Ενίσχυση διασυνοριακών έργων κοινού ενδιαφέροντος
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη διαβούλευση ανά περιφέρεια και στη συγκρότηση Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων.
Αποτύπωση των απώτατων δυνητικών ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας
Μία από τις πιο κρίσιμες διαστάσεις του ΘΧΣ είναι ότι για πρώτη φορά αποτυπώνονται σε επίσημο κείμενο της Ε.Ε. τα απώτατα δυνητικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Αυτό σημαίνει ότι καταγράφεται η πλήρης επήρεια της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών της σε θαλάσσιες ζώνες, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Ωστόσο, επισημαίνεται ρητά ότι ο χάρτης του ΘΧΣ δεν συνιστά οριοθέτηση ΑΟΖ, αλλά αποτελεί ρυθμιστικό εργαλείο για τη διαχείριση ανθρώπινων δραστηριοτήτων και όχι για την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν.μ. παραμένει αναφαίρετο δικαίωμα της χώρας, το οποίο διατηρείται και δεν περιορίζεται από τον σχεδιασμό.
Οι συμφωνίες που ελήφθησαν υπόψη
Ο σχεδιασμός εναρμονίζεται απόλυτα με το Διεθνές Δίκαιο και κάνει προσεκτική χρήση λεκτικών όρων, ιδιαίτερα για τις μη οριοθετημένες περιοχές, όπου αποτυπώνεται η μέση γραμμή έως ότου υπάρξουν σχετικές συμφωνίες με γειτονικά κράτη. Ο ΘΧΣ λαμβάνει υπόψη τις συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο, καθώς και τις προβλέψεις του Ν. 4001/2011.
Διπλωματικές και γεωπολιτικές προεκτάσεις
Η έκδοση της ΕΧΣΘΧ αποτέλεσε πολύμηνη προετοιμασία και επισημοποιήθηκε με τηλεφωνική ενημέρωση όλων των Υπουργών από τον Γ. Γεραπετρίτη.
Να σημειώθεί ότι η Τουρκία εξέδωσε ανακοίνωση μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών σχετικά με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) που υπέβαλε η Ελλάδα. Σύμφωνα με την Άγκυρα, ο ελληνικός σχεδιασμός παραβιάζει περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Τονίζεται ότι οι μονομερείς ενέργειες της Ελλάδας δεν έχουν νομική ισχύ για την Τουρκία.
Η ανακοίνωση επισημαίνει ότι σε ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες και να ενθαρρύνεται η συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών, όπως ορίζει το διεθνές ναυτικό δίκαιο. Η Τουρκία δηλώνει ότι θα καταθέσει δικό της Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό στην UNESCO και στα Ηνωμένα Έθνη και καλεί σε επίλυση των διαφορών με βάση το διεθνές δίκαιο, την ισότητα και τις σχέσεις καλής γειτονίας, στο πνεύμα της Διακήρυξης της Αθήνας του Δεκεμβρίου 2023.
Η Ελλάδα, ωστόσο, δεν εγκαταλείπει τον ελληνοτουρκικό διάλογο, με το ΥΠΕΞ να επισημαίνει ότι η διαχείριση εκκρεμοτήτων δεν σημαίνει υποχώρηση ή ρήξη. Ο διάλογος συνεχίζεται, με επόμενη συνάντηση Γεραπετρίτη – Φιντάν να έχει οριστεί στο περιθώριο της Συνόδου ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ (14-15 Μαΐου).
Υποχρέωση και ευκαιρία για την Ελλάδα
Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός αποτελεί θεσμική υποχρέωση της Ελλάδας απέναντι στην Ε.Ε., εντασσόμενος σε στρατηγικές όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και η Στρατηγική για τη Θαλάσσια Ασφάλεια. Παράλληλα, προσφέρει στρατηγικό πλεονέκτημα στη χώρα, καθώς ενισχύει τη θέση της ως παράγοντα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ
Οι Δημήτρης Μάντζος και Μανώλης Χριστοδουλάκης, υπεύθυνοι ΚΤΕ Εξωτερικών και Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, ασκούν σκληρή κριτική στην κυβέρνηση για την πολυετή καθυστέρηση στην υποβολή του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού της χώρας. Επισημαίνουν ότι η κυβέρνηση αδιαφόρησε για προηγούμενες προειδοποιήσεις, τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με αποτέλεσμα την παραπομπή και καταδίκη της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Κατηγορούν τη Νέα Δημοκρατία για ολιγωρία και φοβική στάση, καθώς καθυστέρησε τον σχεδιασμό εξαιτίας της εξάρτησής του από τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ με Τουρκία και Αίγυπτο. Τονίζουν ότι η κυβέρνηση προχώρησε τελικά στην υποβολή του σχεδιασμού μόνο αφού δημοσιεύτηκε τουρκικός χάρτης που καλύπτει το μισό Αιγαίο, καταγγέλλοντας ότι πρόκειται για πολιτική επιλογή που απειλεί τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών Natura 2000.






















