Της Μάχης Γεωργακοπούλου*
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τρεις πρώτες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τον αριθμό ερευνών για απάτη σε κοινοτικά κονδύλια, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO Annual Report 2023). Η εντυπωσιακή αυτή διάκριση δεν αποτελεί απλώς μία στατιστική, συνιστά σήμα κινδύνου για το μέλλον της χώρας μας στην ευρωπαϊκή οικογένεια και πλήγμα στη θεσμική μας αξιοπιστία.Οι επιπτώσεις της κατάστασης αυτής είναι τριπλές:
1. Χρηματοδοτικός κίνδυνος: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προειδοποιήσει για ενδεχόμενη αναστολή πληρωμών από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων.
2. Θεσμική απαξίωση: Η δημόσια παρέμβαση της επικεφαλής της EPPO, Laura Kövesi, για απόπειρα παρεμπόδισης ερευνών από ελληνικές αρχές, εκθέτει διεθνώς τη χώρα.
3. Κοινωνική δυσπιστία: Οι συνεπείς αγρότες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο σύστημα, ενώ οι επιτήδειοι συνεχίζουν ανενόχλητοι να το εκμεταλλεύονται.
Αυτή η πραγματικότητα δεν επιδέχεται ημίμετρα ή επικοινωνιακές ασκήσεις. Απαιτείται ένα νέο κοινωνικό και θεσμικό συμβόλαιο με επίκεντρο τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και τη θεσμική εντιμότητα.Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, με εικονικές επιδοτήσεις και ανύπαρκτα βοσκοτόπια, δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο διοικητικό παράπτωμα. Πρόκειται για δομικό πρόβλημα που υπονομεύει τη δημοκρατική νομιμοποίηση του κράτους. Η κυβερνητική επιλογή να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα με απλή μεταφορά αρμοδιοτήτων συνιστά υποτίμηση της πρόκλησης αλλά και της ευκαιρίας. Χρειαζόμαστε ένα νέο θεσμικό υπόδειγμα διαχείρισης δημόσιων πόρων.
Η αλλαγή δεν μπορεί να στηριχθεί σε ευχολόγια. Οφείλουμε να κινηθούμε σε τρεις βασικούς άξονες:
1. Ψηφιακή και θεσμική θωράκιση
• Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα πληρωμών.
• Διαλειτουργικότητα μεταξύ ΟΠΕΚΕΠΕ, ΑΑΔΕ, ΕΛΓΑ, Κτηματολογίου και ΟΠΕΚΑ.
• Ενιαία πλατφόρμα ορατότητας, κατά τα πρότυπα της Εσθονίας Open Payments Register
2. Ανεξάρτητη εποπτεία
• Δημιουργία ανεξάρτητου φορέα για τη διαχείριση αγροτικών επιδοτήσεων, στα πρότυπα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας ή του UK National Audit Office.
• Στελέχωση μέσω ΑΣΕΠ με ειδικά κριτήρια για ευρωπαϊκή εμπειρία.
3. Ανοιχτά δεδομένα και δημόσια λογοδοσία
• Δημιουργία Dashboard ανά Περιφέρεια για πλήρη εικόνα επιδοτήσεων και ελέγχων.
• Υποχρεωτική δημοσίευση όλων των απολογιστικών στοιχείων ετησίως.
Τι κάνουν οι άλλοι : Διεθνείς καλές πρακτικές
Νορβηγία: Το Υπουργείο Γεωργίας δημοσιεύει κάθε επιδότηση με όνομα, περιοχή, ποσό και σκοπό. Η πρόσβαση είναι ελεύθερη μέσω ψηφιακής πύλης. Αποτέλεσμα: σχεδόν μηδενικές παρατυπίες με ισχυρό κοινωνικό συμβόλαιο διαχείρισης δημόσιων πόρων.
Εσθονία: Η αγροτική υπηρεσία χρησιμοποιεί δορυφορικά δεδομένα, GIS και machine learning για να διασταυρώνει δηλώσεις με πραγματικές πρακτικές. Ακρίβεια ελέγχων: >95%.
Ηνωμένο Βασίλειο: Η Rural Payments Agency εποπτεύεται από ανεξάρτητο ελεγκτικό φορέα και υποβάλλει ετήσιες εκθέσεις στο Κοινοβούλιο. Αποτέλεσμα: διαχρονική εμπιστοσύνη των πολιτών.
Από την πελατειακή κουλτούρα στη λογοδοσία
Η μεταρρύθμιση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι απλώς ευκαιρία διοικητικής βελτίωσης, αλλά ορόσημο θεσμικής ωρίμανσης.
Οφείλουμε να επιλέξουμε: θα συνεχίσουμε με την πελατειακή διαχείριση του χθες ή θα στραφούμε σε μια κουλτούρα λογοδοσίας, ψηφιακής διακυβέρνησης και εμπιστοσύνης;
Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι χώρα που λαμβάνει κονδύλια χωρίς να λογοδοτεί. Μπορεί να γίνει παράδειγμα διαχείρισης με διαφάνεια και αξιοπιστία, όπως κάθε ώριμο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η τελική ερώτηση είναι απλή: Θέλουμε να λειτουργούμε ως ευρωπαϊκό κράτος ή ως πελατειακό κατάλοιπο του προηγούμενου αιώνα;
* Η Μάχη Γεωργακοπουλου διαθέτει εκτενή διεθνή εμπειρία ανω των 30 ετων στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στη στρατηγική ανάπτυξη με ειδικευση στη τεχνητη νοημοσυνη, έχοντας διατελέσει σε θέσεις ευθύνης στην Ασία, τη Μέση Ανατολή, την Αμερική και την Ευρώπη.Σήμερα, εδρεύει στο Λονδίνο, όπου κατέχει τη θέση της Επικεφαλής Οικονομικών Αναλύσεων και Διαχείρισης Κινδύνου σε επενδυτικά κεφάλαια με έμφαση στα κριτήρια ESG (Environmental, Social, Governance).Παράλληλα, διατηρεί ενεργό ρόλο σε Διοικητικά Συμβούλια επιχειρήσεων και μη κερδοσκοπικών οργανισμών με στρατηγική εστίαση στην εκπαίδευση, τον πολιτισμο και την ενίσχυση της γυναικείας συμμετοχης σε ηγετικές θέσεις.Ενδεικτικά, είναι μέλος της Διοικούσας Επιτροπής της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών, του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πατρών, της πρωτοβουλίας Women in Financial Markets UK, ενώ προεδρεύει της οργάνωσης Hellenic Female Leaders στο Ηνωμένο Βασίλειο
