Αποκαλυπτική έρευνα του καθηγητή Διομήδη Σπινέλλη από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών αποτυπώνει την κλίμακα μιας νέας, τεχνολογικά υποβοηθούμενης κρίσης αξιοπιστίας στην ακαδημαϊκή έρευνα.
Μια μελέτη που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως καμπανάκι για τη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα παρουσιάζει ο καθηγητής Διομήδης Σπινέλλης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΟΠΑ). Με βάση την ανάλυση δεκάδων επιστημονικών δημοσιεύσεων, ο διακεκριμένος επιστήμονας αποκαλύπτει εκτεταμένη χρήση παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) για τη δημιουργία άρθρων που φέρουν ψευδή στοιχεία συγγραφής — ακόμη και την οικειοποίηση του δικού του ονόματος χωρίς γνώση ή συναίνεσή του.
Η έρευνα, που ξεκίνησε το 2024 με αφορμή την απρόσμενη ανακάλυψη άρθρου που έφερε το όνομά του ως συγγραφέα χωρίς τη συμμετοχή του, εστιάζει στο εντεινόμενο φαινόμενο της παραποίησης ερευνητικού περιεχομένου με τη βοήθεια των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Αλγόριθμοι, Turnitin και η τεχνολογία ως «ανιχνευτής» της απάτης
Η μεθοδολογία της έρευνας βασίστηκε σε ένα συνδυασμό ευρετικών αλγορίθμων και της πλατφόρμας Turnitin, γνωστής για την ανίχνευση λογοκλοπής και την αξιολόγηση αυθεντικότητας κειμένων. Εξετάστηκαν 53 άρθρα που είχαν χαρακτηριστικά “ύποπτης” συγγραφής: λίγες βιβλιογραφικές παραπομπές, συχνές αυτοαναφορές, και –το πιο ανησυχητικό– συγγραφείς με ψευδή στοιχεία ταυτοποίησης και πανεπιστημιακές συνδέσεις που προκαλούσαν εντύπωση.
Το αποτέλεσμα ήταν αποκαλυπτικό: 48 από τα 53 άρθρα –ποσοστό 90%– εκτιμάται ότι έχουν παραχθεί με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης. Ακόμη χειρότερα, σε πολλά από αυτά τα άρθρα οι συγγραφείς φέρονταν να είναι υπαρκτά πρόσωπα – ορισμένοι ακόμα και αποβιώσαντες – από φημισμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα όπως τα University of California at Berkeley, Texas A&M, και George Mason University.
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπεται σε εργαλείο παραπλάνησης
Ο καθηγητής Σπινέλλης τονίζει ότι η μαζική εισβολή εργαλείων Generative AI σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, χωρίς επαρκείς ελεγκτικούς μηχανισμούς, μπορεί να υπονομεύσει ανεπανόρθωτα τη φερεγγυότητα της παγκόσμιας επιστημονικής παραγωγής. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει:
«Η ανεξέλεγκτη χρήση παραγωγικών εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης θέτει σε κίνδυνο τη φερεγγυότητα της παγκόσμιας ακαδημαϊκής παραγωγής».
Τα ευρήματα της μελέτης θέτουν σοβαρά ερωτήματα για την ποιότητα των μηχανισμών αξιολόγησης των επιστημονικών περιοδικών. Παράλληλα, αναδεικνύουν τις επιπτώσεις ενός φαινομένου που μπορεί να επηρεάσει από τη χρηματοδότηση πανεπιστημίων μέχρι την αξιολόγηση ερευνητικών επιδόσεων, δημιουργώντας ένα εικονικό προφίλ επιστημονικής δραστηριότητας χωρίς πραγματική συνεισφορά.
Προτάσεις για ένα νέο πλαίσιο επιστημονικής διαφάνειας
Η μελέτη δεν περιορίζεται σε διαπίστωση προβλημάτων. Ο Καθηγητής Σπινέλλης καταθέτει και μια σειρά συγκεκριμένων προτάσεων για την ενίσχυση της ακαδημαϊκής ακεραιότητας:
- Αυστηρότερη ταυτοποίηση συγγραφέων με χρήση διεθνών αναγνωριστικών όπως το ORCID.
- Αναθεώρηση των μεθόδων αξιολόγησης ερευνητικής παραγωγής, με λιγότερη έμφαση σε δείκτες όπως το impact factor.
- Υποχρεωτική χρήση λογισμικών εντοπισμού AI-generated περιεχομένου σε όλα τα στάδια αξιολόγησης άρθρων.
- Ενίσχυση του ρόλου των επιμελητών και κριτών, όχι μόνο ως αξιολογητών, αλλά και ως θεματοφυλάκων της αυθεντικότητας.
- Θεσμοθέτηση ποινών για παραπλανητική απόδοση συγγραφής, ώστε να αποτραπεί η δημιουργία «φανταστικών» επιστημόνων.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι εχθρός – αλλά χρειάζεται κανόνες
Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης στην επιστημονική συγγραφή είναι αναπόφευκτη και, υπό προϋποθέσεις, ενδεχομένως επωφελής. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως αναδεικνύει η μελέτη του ΟΠΑ, είναι όχι η χρήση της, αλλά η κατάχρησή της χωρίς διαφάνεια και λογοδοσία.
Η επιστημονική αλήθεια, η αξιοπιστία και η τεκμηρίωση δεν μπορούν να είναι διαπραγματεύσιμα μεγέθη, ακόμη και στην εποχή των έξυπνων αλγορίθμων. Αντί της δαιμονοποίησης της τεχνολογίας, η απάντηση βρίσκεται στην ενσυνείδητη και ρυθμισμένη ενσωμάτωσή της με ηθικούς και θεσμικούς φραγμούς.
























