Του Γεώργιου Μώρου*
Οι αριθμοί δεν κάνουν λάθος. Η επιδεινούμενη ραγδαία αύξηση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου των ΗΠΑ στον τομέα των αγαθών υπογραμμίζει την έλλειψη συγκριτικού παραγωγικού πλεονεκτήματος και την πλήρη εξάρτηση της χώρας από εισαγωγές. Αυτή η κατάσταση, κανονικά, θα οδηγούσε σε υποτίμηση της αξίας του δολαρίου και την περαιτέρω εκτίναξη του εξωτερικού χρέους των ΗΠΑ αν το δολάριο δεν ήταν διεθνές αποθεματικό νόμισμα, ένας συνδυασμός που «επιτρέπει» να αυξάνεται εσωτερικά η ποσότητα κυκλοφορίας του χωρίς να εμφανίζονται πληθωριστικές πιέσεις ή καλύτερα, οι πληθωριστικές πιέσεις «εξάγονται» από την Αμερική στον υπόλοιπο κόσμο που συναλλάσσεται μαζί της.
Η δασμολογική πολιτική είναι, αλήθεια, ένα βραχυπρόθεσμο, και συνάμα ουτοπικό, μέσο προστασίας της εγχώριας παραγωγής της χώρας που επιβάλλει δασμούς εισαγωγής, γιατί η επιβολή δασμών ως μέσο προστατευτισμού για τις χώρες που τους επιβάλλουν οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο δασμών από τις υπόλοιπες συναλλασσόμενες χώρες καταλήγοντας σε ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος για τις ίδιες, αλλά τελικά στην άνοδο των τιμών στα αγαθά/υπηρεσίες που διακινούνται απαλείφοντας το όποιο βραχυπρόθεσμο τελωνειακό όφελος της πρώτης χώρας που θα μπει στο χορό των δασμών. Συμπερασματικά, η αλυσιδωτή επιβολή δασμών στο διεθνές εμπόριο καταγράφεται ως ένα μέτρο μηδενικού οφέλους για τη χώρα που επιδιώκει με τη δασμολογική προστασία μείωση του ελλείμματος στο εμπορικό της ισοζύγιο, αλλά για το σύνολο της παγκοσμιοποιημένης πλέον οικονομίας μέτρο πληθωριστικό και ταυτόχρονα υφεσιακό.
Είναι γεγονός ότι οι ΗΠΑ καταγράφουν ιλιγγιώδες ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο, στα αγαθά δηλ. εξάγουν πολύ λιγότερα προϊόντα σε σχέση με αυτά που εισάγουν. Το 2024, σύμφωνα με την αμερικανική στατιστική υπηρεσία (U.S. Census Bureau), το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο διαμορφώθηκε στα 918 δισ. δολ., αυξημένο κατά 17% σε σχέση με το έλλειμμα του 2023 που είχε διαμορφωθεί στα 785 δισ. δολάρια. Το έλλειμμα αυτό αντιστοιχεί στο 3,5% του αμερικανικού ΑΕΠ. Ατμομηχανή στο έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου των ΗΠΑ είναι η Κίνα (κάτι λιγότερο από 300 δισ. δολ. το 2024). Ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία συμβάλλει στο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ κατά 235 δισ. δολ. και το Μεξικό που προσθέτει ακόμη 171 δισ. δολάρια. Στο σχεδιάγραμμα φαίνεται η εξέλιξη του διευρυνόμενου ελλείματος στο εμπορικό ισοζύγιο των ΗΠΑ στο διάστημα 1970-2024. Εκτός από τον τομέα των υπηρεσιών, που οι ΗΠΑ παραμένουν πλεονασματικές, ο τομέας των αγαθών διευρύνει συνεχώς το έλλειμμα, ειδικά από το 2009 και μετά.
Οι επιχειρήσεις επιδιώκουν εξορισμού την ελαχιστοποίηση του κόστους παραγωγής τους, αλλά ιδιαίτερα οι επιχειρήσεις footloose μπορούν να το επιτύχουν αναχωροθετώντας τις μονάδες παραγωγής τους σε χώρες φθηνού εργατικού κόστους ή/και περιορισμένων πολιτικών περιβαλλοντικής προστασίας ή πολιτικών ευνοϊκών για προσέλκυση επενδύσεων, όπως είναι οι Ασιατικές, Κίνα Νότια Κορέα, Μαλαισία, Ινδονησία, Ινδία, Βιετνάμ αλλά και αλλού όπως το Μεξικό. Έτσι, εκμεταλλευόμενες το φθηνό εργατικό κόστος σε συνδυασμό με άλλα προνόμια εγκατάστασης δημιούργησαν τις γραμμές παραγωγής τους σε αυτές ακριβώς τις χώρες στοχεύοντας κυρίως την τεράστια αγορά των ΗΠΑ προμηθεύοντας με προϊόντα και αποκομίζοντας τα οφέλη του χαμηλότερου κόστους παραγωγής. Με άλλα λόγια «Παραγωγή σε φθηνή αγορά και πώληση σε ακριβή αγορά».
Οι ΗΠΑ από το 1980 και μετά υποχώρησαν σε δυναμισμό παραγωγής και απασχόλησης στο βιομηχανικό τομέα, συντήρησαν όμως την αγοραστική τους δύναμη μέσω της χρηματοοικονομικής επέκτασης ή χρηματιστηριακής οικονομίας (financial economy). Με άλλα λόγια, το πρόβλημα του αυξανόμενου ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο αγαθών αντιμετωπίστηκε έμμεσα με τη δυνατότητα τυπώματος δολαρίου χωρίς όμως αυτό να οδηγεί στην υποτίμηση του νομίσματος, ή σε πληθωριστικές πιέσεις όπως θα συνέβαινε αν η ίδια πρακτική υιοθετούνταν από άλλο νόμισμα και αυτό γιατί το δολάριο έχει τη δύναμη και την καθολική αποδοχή αποθεματικού νομίσματος.
Θα μπορούσε βέβαια το άνοιγμα στο ισοζύγιο εμπορικών συναλλαγών των ΗΠΑ να καλυφθεί από άλλα μεγέθη του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, οπότε το έλλειμμα των συναλλαγών στα αγαθά θα είχε μικρότερη ή μηδενική επίπτωση στο συνολικό ισοζύγιο, αλλά όπως φαίνεται στο σχήμα αριστερά, η μοναδική συμβολή στο πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών είναι σταθερά ο τομέας των υπηρεσιών και μέχρι το α’ τρίμηνο του 2024 τα πρωτογενή εισοδήματα. Η έκταση του ελλείμματος των αγαθών μαζί, σε ένα μικρό ποσοστό, με τα β’ γενή εισοδήματα διαμορφώνει το μεγάλο συνολικό έλλειμμα των ΗΠΑ στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (στοιχεία προσαρμοσμένα στις εποχιακές διακυμάνσεις σε εκατομ. δολ.).
Γιατί επιλέχθηκε από τον πρόεδρο Τραμπ η δασμολογική πολιτική και όχι η δοκιμασμένη συνταγή περισσότερων δολαρίων σε κυκλοφορία; Είναι αλήθεια ότι για πολλές δεκαετίες, το δολάριο ΗΠΑ απολαμβάνει την πρωτοκαθεδρία ως το κορυφαίο αποθεματικό νόμισμα στον πλανήτη. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ εκτιμά ότι στο διάστημα 1999-2019 το δολάριο χρησιμοποιήθηκε για το 96% των διεθνών συναλλαγών στην Αμερική, το 74% για την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού και το 79% στον υπόλοιπο κόσμο. Λόγω της διπλής ιδιότητάς του, ως το πλέον μετατρέψιμο νόμισμα αλλά και ως σημείο αναφοράς στην αγορά συναλλάγματος, σχεδόν όλες οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως κατέχουν δολάρια (υψηλή ζήτηση αποθεματοποίησης), ενώ χρησιμοποιείται ακόμη για τη συντριπτική πλειοψηφία των συναλλαγών πετρελαίου. Από την άλλη όμως, την τελευταία δεκαετία το ποσοστό του δολαρίου στα αποθεματικά νομίσματα έχει μειωθεί, με το ευρώ, το γιεν, τη λίρα και το γουάν να έχουν κερδίσει δημοτικότητα ενώ το φάσμα της απο-δολαριοποίησης, λόγω της σχεδιαζόμενης υλοποίησης του νέου νομίσματος των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Ν. Αφρική) με την ονομασία Unit και κάλυψη χρυσού, να είναι υπαρκτό.
Το γεγονός της πιθανής δημιουργίας ενός νέου νομίσματος προκαλεί εγρήγορση γιατί θα μπορούσε να προκαλέσει την αποδυνάμωση της ισχύος των ΗΠΑ και την υποτίμηση του δολαρίου. Ο ίδιος ο πρόεδρος Τράμπ με αναφορά του στα σόσιαλ μίντια (social media, 1/1/2024) έγραψε «χρειαζόμαστε μια δέσμευση από αυτές τις χώρες ότι δεν θα δημιουργήσουν ένα νέο Brics νόμισμα ή θα υιοθετήσουν οποιοδήποτε άλλο νόμισμα προκειμένου να αντικαταστήσουν το ισχυρό αμερικανικό, αλλιώς θα αντιμετωπίσουν δασμούς 100% και θα περιμένουν να πουν αντίο στις πωλήσεις τους στην θαυμάσια αμερικάνικη οικονομία»
Εναλλακτικά, η υπόθεση μιας πιθανής πολιτικής αυτοπεριορισμού της οικονομίας των ΗΠΑ και στροφής της στην πολιτική σχετικής αυτάρκειας θα σηματοδοτούσε το τέλος της χρηματοδότησης του χρέους της με φρέσκα δολάρια και τον περιορισμό κατανάλωσης περισσότερο εγχώριων αγαθών. Δυστυχώς το μέγεθος κατανάλωσης στην αγορά των ΗΠΑ είναι δείκτης ανάπτυξης των χωρών που εξάγουν προς αυτή. Έτσι, σε αυτή την περίπτωση οι εξαγωγές της Κίνας και της ΕΕ, για να πάρουμε ένα παράδειγμα, θα περιοριστούν σε τέτοιο βαθμό που θα προκληθεί βαθμιαία παγκόσμια χρηματιστηριακή-οικονομική κρίση.
Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη διάσταση στο πρόβλημα των ΗΠΑ, η χρηματοοικονομική, και αυτή είναι σοβαρότερη.
Το πρόβλημα στο ελλειμματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (χρέος) των ΗΠΑ «συγκαλύπτεται» από την πώληση ομολογιών χρέους προς άλλες χώρες. Η Ιαπωνία κατέχει ένα τρισεκατομμύριο, ενώ η Κίνα 760 δισεκατομμύρια δολάρια χρέους. Έτσι, στον εμπορικό πόλεμο Κίνας-ΗΠΑ θα μπορούσε η Κίνα να χρησιμοποιήσει τα ομόλογα χρέους που διακατέχει ως ένα όπλο που θα έβλαπτε τις ΗΠΑ.
Ρίχνοντας στην αγορά ομόλογα του Αμερικανικού χρέους που διακατέχει σε μικρότερη τιμή από την τρέχουσα αξία τους θα πίεζε την τιμή του δολαρίου υποτιμώντας την ανταλλακτική του σχέση. Αυτό το γεγονός θα προκαλούσε μαζική πώληση ομολόγων χρέους των ΗΠΑ και από άλλες χώρες που διακατέχουν ομόλογα χρέους των ΗΠΑ επιτείνοντας την πτώση του δολαρίου. Φαίνεται απλό, αλλά δεν είναι. Η υποτίμηση του δολαρίου θα ανατιμούσε την ανταλλακτική αξία του γουάν (και των λοιπών νομισμάτων) έναντι του δολαρίου με αποτέλεσμα τα κινέζικα, και όχι μόνο, προϊόντα να γίνουν ακριβότερα κατά το ποσοστό της ανατίμησής τους πλέον των δασμών που τους έχουν επιβληθεί ξεχωριστά για κάθε χώρα. Όμως το υποτιμημένο δολάριο θα στερούσε αγοραστική δύναμη από τους Αμερικανούς πολίτες, αλλά η αγορά των ΗΠΑ είναι πολύ μεγάλη για να υποτιμηθεί η σημασία της για όλες τις χώρες που εξάγουν αγαθά προς αυτή.
Συνεπώς, η Αμερική είναι πολύ σκληρή για να πεθάνει και ο Τράμπ αυτός που θέλει να διασφαλίσει το διαχρονικό πλεονέκτημα του αποθεματικού νομίσματος της Αμερικής με κάθε τρόπο… και θα το κάνει!!!.
* Ο κ. Γιώργος Μώρος, είναι Φυσικθεραπευτής RNs, PT MSc, πολιτευτής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ.
