Μια σημαντική διαρροή από τις Βρυξέλλες αποκαλύπτει τις βασικές κατευθύνσεις του 10ου Προγράμματος Πλαίσιο για την Έρευνα και την Καινοτομία (FP10), το οποίο θα διαδεχθεί το Horizon Europe από το 2028. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη μετάβαση από τρεις σε τέσσερις πυλώνες, με ενισχυμένη διασύνδεση με τον σχεδιαζόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ECF).
Σύμφωνα με το προσχέδιο της πρότασης της 4ης Ιουλίου, η έρευνα και η καινοτομία τοποθετούνται στο επίκεντρο της αναπτυξιακής στρατηγικής της ΕΕ, μέσω νέων μηχανισμών στρατηγικής καθοδήγησης και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.
Οι τέσσερις νέοι πυλώνες του FP10
Το νέο σχήμα οργανώνεται ως εξής:
- Αριστεία στην επιστήμη
- Ανταγωνιστικότητα και κοινωνία
- Καινοτομία
- Ευρωπαϊκός Ερευνητικός Χώρος (ERA)
Ο Πυλώνας 2 («Ανταγωνιστικότητα και Κοινωνία») αποτελεί κομβικό σημείο για τη συνεργατική έρευνα και είναι αυτός που συνδέεται άμεσα με το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. Μέσω αυτού, η πολιτική της ΕΕ φιλοδοξεί να χρηματοδοτήσει έρευνες που στηρίζουν την καθαρή μετάβαση, τη βιοοικονομία, την άμυνα και τη βιομηχανική τεχνολογία. Για τις περιφέρειες, όπως η Δυτική Ελλάδα, αυτό συνεπάγεται δυνατότητες ένταξης σε έργα αιχμής που σχετίζονται με την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Έμφαση στην περιφερειακή ενσωμάτωση και αποφυγή διαρροής εγκεφάλων
Ο νέος Πυλώνας 4, που αφορά τον Ευρωπαϊκό Ερευνητικό Χώρο, προβλέπει προγράμματα για τη διεύρυνση της συμμετοχής, την ενίσχυση των ερευνητικών υποδομών και την καταπολέμηση της διαρροής ταλέντων. Ειδικότερα:
- Η ΕΕ σχεδιάζει να διαχωρίσει τις χώρες με χαμηλή απόδοση στην έρευνα σε δύο κατηγορίες: χώρες διεύρυνσης και χώρες μετάβασης, με τις τελευταίες να βρίσκονται σε τροχιά σύγκλισης.
- Και οι δύο ομάδες θα λαμβάνουν ενισχυμένη υποστήριξη σε δικτύωση, κινητικότητα και ανάπτυξη ικανοτήτων.
- Περιφέρειες της Νότιας Ευρώπης όπως η Δυτική Ελλάδα, μπορούν να διεκδικήσουν ρόλο σε δράσεις υποδομών και ανάπτυξης ερευνητικών κόμβων.
Επίσης, προβλέπεται η χρηματοδότηση υποδομών τεχνολογίας, πέραν των αμιγώς ερευνητικών, κάτι που ανοίγει το πεδίο για τεχνολογικά πάρκα και συνεργατικά κέντρα καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο.
Η σημασία της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας
Ο Πυλώνας 3 ενισχύει τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC), το οποίο υιοθετεί στοιχεία της αμερικανικής ARPA για στήριξη ρηξικέλευθων ιδεών υψηλού ρίσκου, ενώ αναμένεται να χρηματοδοτήσει startups, scaleups και επιχειρηματικές επιταχύνσεις, ακόμα και στον τομέα της άμυνας.
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις και ερευνητικά κέντρα, αυτό συνεπάγεται νέες ευκαιρίες πρόσβασης σε κεφάλαια σποράς (seed), αναπτυξιακή χρηματοδότηση και υποστήριξη για διεθνή scaling.
Τι ακολουθεί – Πότε αποφασίζονται όλα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει την επίσημη πρόταση της στις 16 Ιουλίου, στο πλαίσιο της ανακοίνωσης για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ. Δεν έχουν ακόμα καθοριστεί οι χρηματοδοτήσεις ανά πυλώνα, αν και οργανισμοί του χώρου της έρευνας πιέζουν για διπλασιασμό του προϋπολογισμού σε 200 δισ. ευρώ, από 96 δισ. του Horizon Europe.
Τι σημαίνει για τη Δυτική Ελλάδα
Η συμμετοχή της Δυτικής Ελλάδας σε πρωτοβουλίες του FP10 και του ECF μπορεί:
- Να ενισχύσει τις τοπικές ερευνητικές δομές (Πανεπιστήμιο Πατρών, ΕΛΚΕ, Ερευνητικά Κέντρα)
- Να προσελκύσει νέες νεοφυείς επιχειρήσεις και spin-offs με στήριξη από EIC
- Να αξιοποιήσει τα εργαλεία του Πυλώνα 4 για την ανάπτυξη τεχνολογικών συνεργειών και δικτύωσης με άλλες περιφέρειες
Πηγή:
Science|Business, “Commission draft proposal for FP10 leaked”, Ιούλιος 2025
(Διαρροή εγγράφου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το επόμενο Πρόγραμμα Πλαίσιο FP10)
