Παρά τις συντονισμένες προσπάθειες της τελευταίας πενταετίας, η Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει «κολλημένη» γύρω από την 20ή θέση στο European Innovation Scoreboard (EIS) και στην 42η–45η στο Global Innovation Index (GII). Το ερώτημα είναι επίμονο: γιατί μικρότερες χώρες, όπως η Κύπρος, η Πορτογαλία, η Ουγγαρία και η Κροατία, καταφέρνουν να μας ξεπερνούν;
Οι αριθμοί πίσω από την εικόνα
Οι δείκτες καινοτομίας αξιολογούν σχετικές επιδόσεις: πατέντες ανά εκατομμύριο κατοίκων, δαπάνες R&D ως ποσοστό του ΑΕΠ, εξαγωγές high-tech υπηρεσιών, επιστημονικές δημοσιεύσεις, συνεργασίες πανεπιστημίων–βιομηχανίας.
Η Ελλάδα τα πηγαίνει πολύ καλά σε παραγωγή γνώσης:
- 18η παγκοσμίως σε επιστημονικές και τεχνικές δημοσιεύσεις,
- 15η σε δαπάνες για λογισμικό,
- 14η σε πιστοποιήσεις ISO.
Ωστόσο, υστερεί δραματικά στη μετατροπή αυτής της γνώσης σε οικονομικό αποτέλεσμα:
- 125η σε clusters,
- 107η σε συνεργασίες πανεπιστημίων–βιομηχανίας,
- 80η σε εξαγωγές ICT,
- 34η–38η σε πατέντες.
Οι γείτονες που ανεβαίνουν
Η Κύπρος αξιοποιεί έξυπνα την εξωστρέφεια: 1η παγκοσμίως στις εξαγωγές ICT υπηρεσιών. Η Πορτογαλία επενδύει δυνατά σε υποδομές και επιχειρηματικό R&D. Η Ουγγαρία στηρίζεται σε ισχυρή βιομηχανική βάση (αυτοκινητοβιομηχανία, φάρμακα), ενώ η Κροατία κάνει καλή χρήση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και χτίζει startup οικοσύστημα.
Η ελληνική πραγματικότητα με παραδείγματα
Παρά την υστέρηση στους δείκτες, στην Ελλάδα αναπτύσσονται νησίδες καινοτομίας:
- Upstream (Πατραϊκή καταγωγή): η διαστημική εταιρεία με έδρα την Αθήνα και παρουσία στην Πάτρα, αναπτύσσει δορυφορικές εφαρμογές και συνεργάζεται με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος.
- Sunlight (Ξάνθη): ελληνική πρωτοπόρος στις μπαταρίες λιθίου, εξάγει σε 100+ χώρες και επενδύει σε R&D για ηλεκτροκίνηση.
- Think Silicon (Πάτρα): startup που εξαγοράστηκε από την αμερικανική Applied Materials, ειδικεύεται σε σχεδίαση μικροτσίπ για γραφικά και φορητές συσκευές.
- Viva Wallet (Αθήνα): fintech unicorn, που πρόσφατα εξαγοράστηκε κατά πλειοψηφία από την JP Morgan, δείχνοντας ότι το ελληνικό οικοσύστημα μπορεί να παράγει scale-ups.
- Pharmathen (Αθήνα): μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές φαρμακευτικές, με ισχυρή R&D βάση και πατέντες σε καινοτόμα φαρμακευτικά σκευάσματα.
Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι η απουσία ταλέντου ή ιδεών, αλλά η έλλειψη συστηματικής σύνδεσης έρευνας–βιομηχανίας και η αδυναμία να δημιουργηθούν μεγάλα «οικοσυστήματα» που θα δώσουν ώθηση.
Πάτρα: τοπικό οικοσύστημα με διεθνείς προοπτικές
Η Πάτρα, με το Πανεπιστήμιο Πατρών, το ΙΤΥΕ «Διόφαντος» και το Επιστημονικό Πάρκο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: πλούσια ερευνητική παραγωγή, δεκάδες spinoffs και startups, αλλά μικρή διείσδυση στην αγορά. Παρότι έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες (π.χ. Equifund, VC funds, θερμοκοιτίδες), η μετάβαση από το «startup» στο «scale-up» παραμένει το αδύνατο σημείο.
Το στοίχημα της επόμενης μέρας
Η Ελλάδα χρειάζεται να επενδύσει σε τέσσερις κρίσιμους άξονες:
- Ενίσχυση της διανοητικής ιδιοκτησίας – περισσότερες πατέντες, σχέδια και εμπορικά σήματα.
- Δημιουργία ισχυρών clusters γύρω από κλάδους-αιχμής (ενέργεια, φάρμακα, microchips, logistics).
- Γέφυρες πανεπιστημίων–βιομηχανίας με κοινά έργα και φορολογικά κίνητρα.
- Διεθνοποίηση των startups και στήριξη για να γίνουν scale-ups.
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα δεν υστερεί στη γνώση, αλλά στην οικονομική αξιοποίηση της γνώσης. Αν οι επιτυχημένες επιχειρήσεις που ήδη ξεχωρίζουν πολλαπλασιαστούν και αν δημιουργηθούν πραγματικά οικοσυστήματα καινοτομίας, τότε η χώρα μπορεί να διεκδικήσει με αξιώσεις θέση πολύ υψηλότερη από τη σημερινή 42η στον δείκτη Global Innovation Index.
