Της Μάχης Γεωργακοπούλου, Οικονομολόγου, Μέλους Συμβουλίου Διοίκησης Πανεπιστημίου Πατρών
Κάθε φθινόπωρο, η περίφημη Stanford List με τους «κορυφαίους 2% επιστήμονες» του κόσμου κατακλύζει τα μέσα ενημέρωσης, τα πανεπιστημιακά δελτία τύπου, ακόμα και τα σόσιαλ μίντια των wannabes της πολιτικής.
Η λίστα αυτή, η οποία δημιουργήθηκε υπό την επιστημονική εποπτεία του καθηγητή Ιωάννη Ιωαννίδη στο Stanford University, στηρίζεται σε βιβλιομετρικούς δείκτες (ετεροαναφορές, δείκτη h, impact factor) και επιχειρεί να αποτυπώσει, σε στατιστική μορφή, το εύρος της επιστημονικής επιρροής.
Ωστόσο, το εργαλείο αυτό έχει αποκτήσει σχεδόν μεταφυσική υπόσταση, τα πανεπιστήμια πανηγυρίζουν, ερευνητικά κέντρα αυτοδιαφημίζονται και η στατιστική μετατρέπεται σε σύστημα κοινωνικού κύρους.
Όμως, πίσω από αυτή την αριθμητική αχλή κρύβεται ένα θεμελιώδες σφάλμα, η μετρησιμότητα δεν ταυτίζεται με την αξία.
Μάλιστα, ο διακεκριμένος φυσικός Hari Srikanth, Distinguished Professor στο University of South Florida, το εξέφρασε με νηφάλια σαφήνεια:
«Η Stanford list δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα στατιστικό τεχνούργημα, ούτε ακριβές, ούτε πραγματικά συνδεδεμένο με το Stanford. Αν κάνει κάποιους να αισθάνονται καλά, καλώς. Όμως η υπεραξία που της αποδίδεται αλλοιώνει το νόημα της ακαδημαϊκής αποστολής».
Η παρατήρησή του φωτίζει το πρόβλημα. Η λίστα, σχεδιασμένη αρχικά ως αναλυτικό εργαλείο αξιολόγησης, έχει μετατραπεί σε φετιχιστικό σύμβολο αναγνώρισης. Σε πολλές χώρες της Ασίας αλλά και στην Ελλάδα έχει αναγορευθεί σε νέο ακαδημαϊκό «νόμισμα» όπου η επιστημονική αξία εξισώνεται με τη στατιστική ορατότητα.
Κι όμως, η φετινή βράβευση με το Νόμπελ Ιατρικής της Mary E. Brunkow, δεν βρίσκεται σε καμία λίστα αριστείας.
Η Brunkow με μόλις 34 δημοσιεύσεις και δείκτη h 21, θα περνούσε απαρατήρητη από κάθε μηχανισμό ποσοτικής αξιολόγησης.
Κι όμως, η ανακάλυψή της γύρω από το γονίδιο FOXP3 και τον ρόλο των ρυθμιστικών Τ-κυττάρων (Tregs) μετέβαλε ριζικά την κατανόηση του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η Brunkow δεν επιδίωξε την επιδοκιμασία των αριθμών και δεν αναζήτησε δημοσιότητα.
Ανάμεσα στον Srikanth και τη Brunkow προβάλλει το παράδοξο της εποχής μας, από τη μία, η λογιστική της ματαιοδοξίας κι από την άλλη, η σιωπή της αλήθειας.
Όμως, όπως τόνισε ο Srikanth, «η ταπεινότητα είναι το κλειδί». Η αριστεία δεν επιδεικνύεται, ενυπάρχει.
Το Νόμπελ της Brunkow είναι κάτι παραπάνω από επιστημονική δικαίωση, αποτελεί μια σπάνια πράξη αποκατάστασης αξιών.
Σε μια εποχή όπου το πανεπιστήμιο μεταμορφώνεται σε θεσμό δημοσίων σχέσεων και το ερευνητικό έργο κρίνεται από την αναγνωρισιμότητά του, η ίδια επέλεξε την ατραπό της υπομονής.
Και ίσως, τελικά, αυτό είναι το αληθινό μήνυμα του φετινού Νόμπελ, ότι η επιστήμη, όπως και η αρετή, παραμένει πιο δυνατή όταν δεν επιδεικνύεται.























