Η ιστορία με τη Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένα ακόμη επικοινωνιακό πυροτέχνημα του Donald Trump. Είναι ένα σύμπτωμα. Ένα σύμπτωμα του τρόπου με τον οποίο η ισχύς, όταν χάνει την αίσθηση του μέτρου, επιστρέφει σε πρωτόγονες λογικές: ό,τι είναι μεγάλο, χρήσιμο και στρατηγικό, «πρέπει» να ανήκει στον ισχυρότερο.
Από το 2019, όταν ο Τραμπ μίλησε για πρώτη φορά ανοιχτά για την «αγορά» της Γροιλανδία, μέχρι τις πρόσφατες επαναφορές του θέματος, το μήνυμα παραμένει το ίδιο: η γεωπολιτική παρουσιάζεται όχι ως πεδίο κανόνων και ισορροπιών, αλλά ως real estate. Χώρες, λαοί και σύνορα μετατρέπονται σε αντικείμενα διαπραγμάτευσης, σαν να πρόκειται για οικόπεδα υψηλής αξίας.
Σε αυτή την αφήγηση, η Γροιλανδία παίζει τον ρόλο της Ελένης. Όχι επειδή ευθύνεται για τη σύγκρουση, αλλά επειδή πάνω της προβάλλονται οι επιθυμίες των άλλων. Όπως στον Τρωικό Πόλεμο, έτσι και εδώ, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι το «πρόσωπο», αλλά το κύρος, ο έλεγχος και η επίδειξη δύναμης. Η αρπαγή- ή ακόμη και η απειλή της αρπαγής-λειτουργεί ως δήλωση ισχύος.
Ο παραλογισμός του Τραμπ δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενο της πρότασης, αλλά στην ευκολία με την οποία αγνοεί τις συνέπειες. Η ιδέα ότι ένας σύμμαχος μπορεί να πιεστεί, να εκβιαστεί οικονομικά ή να αιφνιδιαστεί πολιτικά, αποκαλύπτει μια βαθιά περιφρόνηση προς τη συλλογική ασφάλεια. Η ισχύς παρουσιάζεται ως αυτάρκης, σαν να μη χρειάζεται κανέναν.
Απέναντι σε αυτό, η Ευρώπη θυμίζει τον Πρίαμο: έναν γέροντα βασιλιά που βλέπει τον κίνδυνο να πλησιάζει, όχι τόσο από έναν ανοιχτό εχθρό, όσο από την αστάθεια εκείνων που θεωρούσε δεδομένους συμμάχους. Ο φόβος της δεν είναι θεατρικός· είναι πρακτικός. Τι αξίζουν οι συμμαχίες, όταν μετατρέπονται σε διαπραγματευτικό χαρτί; Τι σημαίνει ασφάλεια, όταν η ισχύς γίνεται απρόβλεπτη;
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η Ιφιγένεια της εποχής μας: όχι ως πρόσωπο, αλλά ως αρχή. Η αρχή ότι τα σύνορα δεν αγοράζονται και οι λαοί δεν αλλάζουν χέρια. Αν αυτή η αρχή θυσιαστεί για χάρη πολιτικών εντυπώσεων ή οικονομικών ανταλλαγμάτων, τότε ο άνεμος μπορεί πράγματι να φυσήξει. Το ερώτημα είναι προς τα πού.
Η ιστορία μας έχει δείξει ότι οι μεγάλες συγκρούσεις συχνά ξεκινούν όχι από κανονιοβολισμούς, αλλά από την κανονικοποίηση του παραλόγου. Όταν η αρπαγή βαφτίζεται «συμφωνία» και η πίεση «ρεαλισμός», τότε ο δρόμος προς την κρίση έχει ήδη ανοίξει. Και, όπως πάντα, εκείνοι που πληρώνουν πρώτοι δεν είναι οι άρχοντες, αλλά όσοι ζουν πάνω στον χάρτη που κάποιοι άλλοι θεωρούν διαπραγματεύσιμο.
Ίσως, τελικά, το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της υπόθεσης δεν είναι η ίδια η πρόταση, αλλά η εξοικείωση με αυτήν. Όταν τέτοιες ιδέες επανέρχονται χωρίς κόστος, μετατρέπονται από αδιανόητες σε συζητήσιμες. Και τότε η Ιστορία, που πάντα παρακολουθεί σιωπηλά, αρχίζει ξανά να κρατά σημειώσεις.
