Της Έλενας Νάμινι*
Ανέκαθεν παρακολουθούσα τις ευρωπαϊκές πολιτικές για την ανάπτυξη και προσπαθούσα να κατανοήσω και να εντοπίσω τα «ίχνη» που οδηγούν σε αντιφάσεις μεταξύ ανακοινώσεων και εφαρμογών. Είναι αδύνατον, έως και επικίνδυνο, να το επιχειρεί κανείς αυτό σε όλους τους τομείς. Προϋποθέτει εξειδικευμένη γνώση ανά αντικείμενο, την οποία δεν κατέχω. Διαφορετικά, οδηγείται σε λανθασμένα συμπεράσματα και επηρεάζει αρνητικά και άλλους ανθρώπους.
Πέραν του γνωστικού αντικειμένου, απαιτείται πλέον και μια πιο πολιτική -γεωπολιτική και οικονομική- ερμηνεία, καθώς οι συσχετισμοί είναι παγκόσμιοι. Συνεπώς, παγκόσμιες είναι και οι επιρροές που καταλήγουν σε μια κεντρική ευρωπαϊκή απόφαση.
Σε ορισμένους τομείς και θέματα, λόγω της πολύχρονης επαγγελματικής μου ενασχόλησης, έχω τη δυνατότητα να προσεγγίζω τα δεδομένα με μεγαλύτερη ασφάλεια και κατανόηση. Σε άλλους χρειάζεται ενδελεχής μελέτη, ενώ για πολλούς βασίζομαι στους ειδικούς, διασταυρώνοντας τις απόψεις τους. Κάπως έτσι.
«Προς τι ο πρόλογος;» θα αναρωτηθεί κανείς. Όπως γνωρίζουν όσοι συνομιλούν μαζί μου -δια ζώσης ή διαδικτυακά- ή διαβάζουν τις δημοσιεύσεις μου, είχα και εξακολουθώ να έχω επιφυλάξεις για τη συμφωνία Ευρώπης – Λατινικής Αμερικής. Δεν θα σταθώ, ωστόσο, συνολικά σε αυτήν.
Θα επικεντρωθώ σε έναν μόνο τομέα, στον οποίο το σύνολο σχεδόν των Ευρωπαίων ήταν αρνητικό: τις μεθόδους και τα πρότυπα. Από τη μία, τα υψηλά δικά μας standards παραγωγής (καλλιέργεια, τυποποίηση, συσκευασία, μεταφορά κ.λπ.) και, από την άλλη, τα ιδιαίτερα ελαστικά αντίστοιχα των εταίρων μας.
Με βάση αυτό, άρχισα να μελετώ τα αποτελέσματα που επέφερε η εφαρμογή των αυστηρών αυτών προτύπων στην ευρωπαϊκή γεωργία, στα οικοσυστήματά μας και, κατ’ επέκταση, στους Ευρωπαίους πολίτες και καταναλωτές.
Τα δεδομένα που προέκυψαν είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Σύμφωνα με έρευνα —μία από τις πολλές— που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature (28 Ιανουαρίου 2026), τα 7 στα 10 ευρωπαϊκά εδάφη είναι μολυσμένα από φυτοφάρμακα, σε βαθμό που καταστρέφονται ραγδαία ωφέλιμοι οργανισμοί του εδάφους. Το φαινόμενο αυτό οδηγεί σε αδρανοποίηση και αλλοίωση της σύστασής του και, κατ’ επέκταση, σε μείωση της παραγωγικότητας, η οποία απαιτεί όλο και πιο αυξημένες δόσεις παρεμβάσεων.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων, με τη συμμετοχή δέκα ευρωπαϊκών ερευνητικών ιδρυμάτων και με πεδίο διεξαγωγής το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Αξιολόγησε τις επιπτώσεις 63 κοινών φυτοφαρμάκων σε 373 δείγματα εδάφους, που συλλέχθηκαν από χωράφια, δάση και βοσκότοπους σε 26 ευρωπαϊκές χώρες.
Τα συμπεράσματα είναι σαφή: «Υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύθηκαν στο 70% των τοποθεσιών και διαπιστώθηκε ότι αποτελούν τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα που επηρεάζει τη βιοποικιλότητα του εδάφους, μετά τις ιδιότητές του».
Τα μυκητοκτόνα βρίσκονται στην κορυφή της κατάταξης, αντιπροσωπεύοντας το 54% των ουσιών που εντοπίστηκαν. Ακολουθούν τα ζιζανιοκτόνα (35%) και τα εντομοκτόνα (11%). Το πιο συνηθισμένο δραστικό συστατικό είναι η γλυφοσάτη, ένα ζιζανιοκτόνο που βρίσκεται εδώ και χρόνια υπό επιστημονικό και περιβαλλοντικό έλεγχο και του οποίου η χρήση έχει εγκριθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το τέλος του 2033, παρά τις σχετικές προειδοποιήσεις.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι, παρότι τα περισσότερα φυτοφάρμακα εντοπίστηκαν σε γεωργικές εκτάσεις, η παρουσία τους καταγράφηκε και σε δάση και λιβάδια. Αυτό καταδεικνύει τη μετατόπιση των ψεκασμών πολύ πέραν των καλλιεργούμενων περιοχών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Είναι δυνατόν να μην προβληματίζεται κανείς; Οι αντιφάσεις μεταξύ υψηλών προτύπων και ερευνητικών αποτελεσμάτων είναι χαοτικές. Το έλλειμμα στους μηχανισμούς ελέγχου είναι τεράστιο. Ούτε καν τις δικές μας γεωργικές εκμεταλλεύσεις δεν μπορούμε —ή δεν θέλουμε— να ελέγξουμε αποτελεσματικά.
Και φοβάμαι πως, στο τέλος, θα αθωώσουμε ακόμη και τη Mercosur, μένοντας απλώς με τα «πρότυπα» στο χέρι.
* Η Ελενα Νάμινι είναι Marketing & Communication Consulting Expert.
