Άρθρο της Έλενας Νάμινι* «Προτιμούμε το δίκαιο εμπόριο από τους τελωνειακούς δασμούς», δήλωσε η Φον ντερ Λάιεν, με σαφή αναφορά στις πολιτικές Τραμπ, μετά την υπογραφή της συμφωνίας Mercosur στην Παραγουάη. Ύστερα από είκοσι πέντε χρόνια έντονων διαπραγματεύσεων και αλλεπάλληλων αντιπαραθέσεων μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και χωρών της Mercosur έφτασε τελικά στην υπογραφή. Ωστόσο, το κλίμα σε ολόκληρη την Ευρώπη παραμένει τεταμένο. Τα τρακτέρ των αγροτών βρίσκονται ήδη στους δρόμους, ενώ οι εντάσεις κλιμακώνονται κυρίως στη Γαλλία, την Πολωνία και την Ιρλανδία, αλλά και σε χώρες που ψήφισαν υπέρ της συμφωνίας, όπως η Ιταλία. Όλα τα βλέμματα στράφηκαν τελικά στο Στρασβούργο, όπου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αντί να προχωρήσει στην πολυαναμενόμενη έγκριση της συμφωνίας, αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη νομιμότητά της. Με οριακή πλειοψηφία, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν την παραπομπή της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur στο ΔΕΕ, μια εξέλιξη που μπορεί να επιβραδύνει την έναρξη ισχύος της για πολλούς μήνες ή ακόμη και έως δύο χρόνια. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει την εξέταση των κειμένων, εν αναμονή της απόφασης του Δικαστηρίου, πριν κληθεί να αποφασίσει αν θα εγκρίνει ή θα απορρίψει οριστικά τη συμφωνία. Παρά την υπογραφή, οι αμφιβολίες των Ευρωπαίων πολιτών δεν κάμφθηκαν. Το ερώτημα «ποιος κερδίζει και ποιος χάνει» παραμένει ανοιχτό. Στο γεωργικό μέτωπο κυριαρχούν οι φόβοι, ενώ στη βιομηχανία καλλιεργούνται προσδοκίες. Θεωρητικά, στα χαρτιά, διατυπώνονται ακόμη και σενάρια win–win, όπου όλοι θα μπορούν να αγοράζουν σε καλύτερες τιμές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η νεοσύστατη αυτή ζώνη ελεύθερων συναλλαγών αποτελεί τη μεγαλύτερη στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας πάνω από 700 εκατομμύρια ανθρώπους και περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Είναι όμως έτσι στην πράξη; Για να μετατραπεί η θεωρία σε πραγματικότητα απαιτείται άψογη οργάνωση, αυστηροί μηχανισμοί ελέγχου και, κυρίως, σχολαστική τήρηση των κανόνων με αμοιβαιότητα και από τις δύο πλευρές. Προς το παρόν, το win–win παραμένει στη σφαίρα της θεωρίας. Τα μεγάλα ευρωπαϊκά συνδικάτα αγροτών, καθώς και οι ενώσεις καταναλωτών, εντοπίζουν «παγίδες» και σοβαρές δυσαναλογίες στα μοντέλα παραγωγής των δύο πλευρών, αλλά και δυσκολίες στην εφαρμογή μιας πραγματικά αμοιβαίας συμφωνίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βραζιλία, η μεγαλύτερη οικονομία της Mercosur, η οποία γνωρίζει σημαντική άνθηση στο εμπόριο. Οι εξαγωγές προς τον κύριο εταίρο της, την Κίνα, έφτασαν το 2025 στο δεύτερο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριάντα ετών, αγγίζοντας τα 171 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Βραζιλία βρίσκεται ήδη στην κορυφή της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής. Ενδεικτικά, αντιπροσωπεύει το 74% του παγκόσμιου εμπορίου χυμού πορτοκαλιού, το 60% της σόγιας, το 56% της ζάχαρης και περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής καφέ. Ο γεωργικός της τομέας αναπτύσσεται ραγδαία, αναζητώντας διαρκώς νέες αγορές. Σύμφωνα με προβλέψεις του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Οικονομικής Έρευνας IPEA, υπό την αιγίδα της βραζιλιάνικης κυβέρνησης, τα επόμενα χρόνια οι εξαγωγές χοιρινού και κοτόπουλου προς την Ευρώπη θα αυξηθούν κατά 20%, της ζάχαρης κατά 19%, των φυτικών ελαίων και λιπών κατά 14%, ενώ των φρούτων και λαχανικών κατά 4,5%. Για την Ευρώπη, αυτό μεταφράζεται σε εισαγωγή αυτών των προϊόντων σε χαμηλότερες, πιο «βολικές» τιμές. Θεωρητικά, οι Ευρωπαίοι αγρότες προστατεύονται μέσω αυστηρά καθορισμένων ποσοστώσεων, καθώς και από τη δυνατότητα των Βρυξελλών να επαναφέρουν δασμούς, όχι μόνο σε περίπτωση υπέρβασής τους, αλλά και αν οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων πέσουν πάνω από 8%. Ωστόσο, οι αμφιβολίες για το τι τελικά θα καταλήξει στο τραπέζι μας παραμένουν έντονες. Η Βραζιλία δεσμεύεται ότι θα τηρεί τα υγειονομικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Παρ’ όλα αυτά, το 37% των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται στα χωράφια της απαγορεύονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που ενισχύει την καχυποψία των καταναλωτών. Από την άλλη πλευρά, η συμφωνία θα μπορούσε να αναζωογονήσει τον ευρωπαϊκό αυτοκινητοβιομηχανικό τομέα. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της ΕΕ, οι εξαγωγές οχημάτων αναμένεται να αυξηθούν κατά 20,7 δισεκατομμύρια ευρώ, αμφισβητώντας την κυριαρχία της Κίνας στην περιοχή. Παράλληλα, προβλέπεται αύξηση 2,6 δισ. ευρώ στα φαρμακευτικά προϊόντα, 5,4 δισ. ευρώ στα μηχανήματα, 2,1 δισ. ευρώ στον ηλεκτρικό εξοπλισμό και 4,8 δισ. ευρώ στα χημικά προϊόντα. Ωστόσο, τα σενάρια μιας καθολικά «win–win» πορείας για όλους τους ευρωπαϊκούς κλάδους δεν πείθουν. Αντιθέτως, η συμφωνία φαίνεται να έχει ήδη προκαλέσει αναστάτωση και βαθύ διχασμό μεταξύ Ευρωπαίων πολιτών, αγροτών και βιομηχάνων. Λες και δεν τρώμε όλοι από τα ίδια ράφια. Λες και δεν είμαστε, τελικά, όλοι καταναλωτές με κοινό παρονομαστή την ανάγκη διασφάλισης της υγείας μας και του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε και δραστηριοποιούμαστε. Όσοι υπερασπίζονται τη συμφωνία Mercosur επικαλούνται συχνά το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (RASFF), έναν πράγματι αξιόλογο μηχανισμό άμεσης ενημέρωσης μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών για ακατάλληλα προϊόντα. Είναι όμως αρκετός; Προφανώς όχι. Οι δυνατότητές του είναι περιορισμένες σε σχέση με τον τεράστιο όγκο προϊόντων που διακινούνται, ενώ παραμένουν σοβαρά ερωτήματα για την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων από το χωράφι έως το ράφι στις χώρες της Mercosur. Η ενδεχόμενη έγκριση της συμφωνίας δεν θα αποτελέσει ένα αδιαμφισβήτητο τελικό βήμα. Οι γεωργικές ανησυχίες, οι κοινωνικές διαμαρτυρίες και η σθεναρή αντίσταση ορισμένων κρατών-μελών προμηνύουν σημαντικές πολιτικές προκλήσεις τους επόμενους μήνες. Σε αυτό το ιδιαίτερα ευαίσθητο στάδιο, η νέα ΚΑΠ καλείται επίσης να αποδειχθεί συνεκτική, γεγονός που αναμένεται να πυροδοτήσει νέες αντιδράσεις και συγκρούσεις. Οι εξελίξεις αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ιδίως όταν η συμφωνία Mercosur φτάσει στην Ελληνική Βουλή, όπου –όπως όλα δείχνουν– θα παιχτεί ένα πραγματικό «ματς». Ο δρόμος δεν είναι ούτε εύκολος, ούτε ευθύς και καθαρός. Και όταν στο ταξίδι παρεμβάλλονται παρακαμπτήριες και η ομίχλη δυσχεραίνει την πορεία, το αποτέλεσμα σπάνια είναι επωφελές για όλους. Ωστόσο, αυτού του είδους τα «ταξίδια» φαίνεται να ευδοκιμούν πλέον: συνηθίζονται με τον καιρό και, ενίοτε, επιβάλλονται. Έπεται συνέχεια. * Η Έλενα Νάμινι είναι Marketing & Communication Consultant