Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία μοιάζει να επιστρέφει μεταμφιεσμένη σε «καινοτόμα ιδέα». Με άλλο λογότυπο, πιο μοντέρνα γλώσσα, περισσότερη επικοινωνία και λιγότερη σκέψη. Κι όμως, πίσω από τις εύηχες λέξεις και τις δήθεν ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες, κρύβονται αντιλήψεις που η Ευρώπη υποτίθεται ότι έχει καταδικάσει εδώ και δεκαετίες. Γιατί οι κοινωνίες που ξεχωρίζουν ανθρώπους σε «κανονικούς» και «ειδικούς» δεν είναι σύγχρονες κοινωνίες· είναι κοινωνίες φόβου.
Η πρόταση για «χωριά ΑμεΑ», περίκλειστες κοινότητες όπου άνθρωποι με αναπηρία θα ζουν μακριά από τον κοινωνικό ιστό, παρουσιάστηκε σαν πράξη ευαισθησίας. Στην πραγματικότητα, όμως, αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: τη βαθιά αδυναμία ενός πολιτικού συστήματος να αντιληφθεί τι σημαίνει ισότητα. Γιατί ισότητα δεν είναι να φτιάχνεις ξεχωριστούς χώρους για όσους θεωρείς «διαφορετικούς». Ισότητα είναι να αλλάζεις την ίδια την κοινωνία ώστε να χωράει όλους.
«Mother and Child» – Pablo Picasso.
Για όλες τις μανάδες που δεν ζήτησαν ποτέ οίκτο, μόνο έναν κόσμο αρκετά ανθρώπινο για να χωρά ισότιμα τα παιδιά τους.
Κάποτε οι κοινωνίες έκρυβαν τους «ανεπιθύμητους» πίσω από τείχη, ιδρύματα και απομονωμένες δομές. Σήμερα αυτό επιστρέφει με πιο κομψές λέξεις: «πρότυπες κοινότητες», «προστασία», «ασφάλεια». Η ουσία όμως παραμένει ίδια. Η απομόνωση βαφτίζεται φροντίδα και ο αποκλεισμός παρουσιάζεται ως λύση. Είναι η ίδια λογική που αντί να γκρεμίζει εμπόδια, μετακινεί τους ανθρώπους μακριά από τα μάτια μας για να μη χαλά η βιτρίνα της κανονικότητας.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι η ίδια η πρόταση. Είναι η ευκολία με την οποία εκτοξεύονται τέτοιες ιδέες από ανθρώπους που αντιμετωπίζουν την πολιτική σαν συνέχεια τηλεοπτικής παρουσίας. Πολιτικοί που έμαθαν να κυνηγούν την εντύπωση, όχι την ουσία. Να παράγουν τίτλους, όχι πολιτική. Να επενδύουν στο συναίσθημα της στιγμής χωρίς να γνωρίζουν ούτε το νομικό ούτε το κοινωνικό πλαίσιο όσων προτείνουν.
Γιατί όταν ένας δημόσιος λόγος αγνοεί τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Αναπήρων, όταν παραβλέπει την ευρωπαϊκή στρατηγική αποϊδρυματοποίησης και όταν συγχέει την προστασία με τον διαχωρισμό, τότε δεν πρόκειται για «παρεξήγηση». Πρόκειται για πολιτική ανεπάρκεια.
Οι άνθρωποι με αναπηρία δεν χρειάζονται γυάλινα χωριά. Χρειάζονται πόλεις προσβάσιμες, σχολεία ανοιχτά, εργασία, αυτονομία, προσωπική βοήθεια και δικαίωμα στην πλήρη συμμετοχή. Χρειάζονται μια κοινωνία που να τους βλέπει ως ισότιμους πολίτες και όχι ως πρόβλημα προς διαχείριση.
Γιατί κάθε φορά που η κοινωνία επιλέγει να κρύψει τους ανθρώπους αντί να γκρεμίσει τα εμπόδια, δεν αποκαλύπτει την αδυναμία των αναπήρων. Αποκαλύπτει τη δική της αποτυχία να θεωρεί τον άνθρωπο ίσο.
