Του Κίμωνα Αποστολόπουλου*
Η ιστορία της ελληνικής υπαίθρου είναι γεμάτη στιγμές όπου πολιτικές αποφάσεις, υγειονομικές κρίσεις και γεωπολιτικές αναταράξεις επηρέασαν καθοριστικά την παραγωγή τροφίμων και τη ζωή των ανθρώπων της περιφέρειας. Μία από αυτές ήταν το λεγόμενο «γιδοφάγωμα» της περιόδου 1937–1939, όταν το καθεστώς Μεταξά προχώρησε στη μαζική εξόντωση των αιγών με το επιχείρημα της προστασίας των δασών από την υπερβόσκηση.
Για τους κατοίκους της ορεινής Ελλάδας, όμως, εκείνη η πολιτική δεν αποτέλεσε απλώς ένα δασικό μέτρο. Ήταν η βίαιη αφαίρεση του βασικού μέσου επιβίωσης. Σε περιοχές όπως η Ευρυτανία, όπου η οικονομία στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην αιγοτροφία, δεκάδες χιλιάδες ζώα σφαγιάστηκαν, στερώντας από τις οικογένειες εισόδημα, γάλα, κρέας και δυνατότητα αυτάρκειας.
Λίγα χρόνια αργότερα ήρθε η Κατοχή και ο μεγάλος λιμός. Η Ελλάδα βρέθηκε χωρίς επαρκή παραγωγική βάση, χωρίς διατροφικά αποθέματα και χωρίς αντοχές απέναντι στην κατάρρευση των εφοδιαστικών δικτύων. Οι συνέπειες ήταν τραγικές.
Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, πολλοί άνθρωποι της υπαίθρου βλέπουν ανησυχητικές ομοιότητες. Η εξάπλωση ζωονόσων όπως η ευλογιά των αιγοπροβάτων και ο κίνδυνος εμφάνισης αφθώδους πυρετού οδηγούν ξανά σε μαζικές θανατώσεις κοπαδιών, αυστηρούς περιορισμούς μετακίνησης και οικονομική ασφυξία για χιλιάδες κτηνοτρόφους.
Αναμφίβολα, η αντιμετώπιση των ζωονόσων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη δημόσια υγεία και την προστασία της παραγωγής. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται σήμερα αφορά το τι μένει πίσω μετά τις θανατώσεις:
Υπάρχει πραγματικό σχέδιο ανασυγκρότησης της κτηνοτροφίας; Ή οδηγούμαστε σταδιακά σε μόνιμη συρρίκνωση του ζωικού κεφαλαίου και εγκατάλειψη της υπαίθρου;
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια εποχή διεθνούς αστάθειας. Οι παγκόσμιες αλυσίδες τροφίμων είναι πλέον εξαιρετικά ευάλωτες. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, η αύξηση του κόστους μεταφορών, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και η κλιματική πίεση απέδειξαν πόσο εύκολα μπορεί να διαταραχθεί η πρόσβαση σε βασικά αγαθά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συρρίκνωση της ελληνικής κτηνοτροφίας δεν είναι μόνο ζήτημα επαγγελματικό ή τοπικό. Είναι θέμα εθνικής ανθεκτικότητας και διατροφικής ασφάλειας.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου επιταχύνεται. Νέοι άνθρωποι απομακρύνονται από την παραγωγή, μικρές μονάδες κλείνουν, το κόστος αυξάνεται και πολλές περιοχές χάνουν τον παραγωγικό τους ιστό.
Όταν ένα κοπάδι αφανίζεται, δεν χάνεται μόνο ένα εισόδημα. Χάνεται γνώση, γενετικό υλικό, τοπική οικονομία και κοινωνική συνοχή.
Η ιστορία του «γιδοφαγώματος» υπενθυμίζει κάτι βαθύτερο: ότι η αποδυνάμωση της πρωτογενούς παραγωγής μπορεί να έχει συνέπειες που γίνονται ορατές μόνο όταν έρθει η κρίση.
Και ίσως σήμερα το πραγματικό ερώτημα να μην είναι μόνο πώς αντιμετωπίζουμε μια ζωονόσο, αλλά αν η χώρα διαθέτει στρατηγική για να διατηρήσει ζωντανή την ελληνική ύπαιθρο και την ικανότητά της να παράγει τροφή σε έναν όλο και πιο αβέβαιο κόσμο.
* Ο Κίμων Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος – κτηνοτρόφος.






















