Η Ελλάδα που δεν περιμένει…

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Στην κατάμεστη αίθουσα της Εθνικής Πινακοθήκης πραγματοποιήθηκε στις 22 Ιουνίου 2026 η παρουσίαση του συλλογικού τόμου «Η Ελλάδα που δεν περιμένει», μια πρωτοβουλία του ΙΝΕΡΠΟΣΤ, η οποία φιλοδοξεί να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας και τις αναγκαίες ρήξεις που απαιτούνται για μια βιώσιμη αναπτυξιακή πορεία. Η εκδήλωση δεν περιορίστηκε σε μια ακαδημαϊκή αποτίμηση της ελληνικής πραγματικότητας. Αντίθετα, ανέδειξε ένα κεντρικό πολιτικό και οικονομικό ερώτημα: Πώς μπορεί η Ελλάδα να μεταβεί από μια οικονομία που καταναλώνει περισσότερο από όσο παράγει σε μια οικονομία που δημιουργεί πλούτο, εξάγει προϊόντα και διασφαλίζει κοινωνική συνοχή; Το πραγματικό έλλειμμα είναι παραγωγικό Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της ημερίδας ήταν ότι η χώρα αντιμετωπίζει κυρίως ένα παραγωγικό και όχι μόνο δημοσιονομικό πρόβλημα. Παρά τις επιμέρους βελτιώσεις ορισμένων μακροοικονομικών δεικτών, η Ελλάδα εξακολουθεί να παρουσιάζει: • σημαντικά εμπορικά ελλείμματα, • υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές, • χαμηλή παραγωγική αυτάρκεια, • αδύναμη διασύνδεση πρωτογενούς παραγωγής και μεταποίησης, • περιορισμένη τεχνολογική ένταση σε κρίσιμους παραγωγικούς κλάδους. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς πόσο αναπτύσσεται η οικονομία. Το πρόβλημα είναι τι παράγει η οικονομία. Η αγροδιατροφή στο επίκεντρο Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η συζήτηση για τον αγροδιατροφικό τομέα, ο οποίος αναδείχθηκε ως ένας από τους ελάχιστους τομείς όπου η χώρα διαθέτει πραγματικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η Ελλάδα παράγει προϊόντα ΠΟΠ, προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας, προϊόντα συνδεδεμένα με τη Μεσογειακή Διατροφή αλλά και προϊόντα με ισχυρή διεθνή αναγνωρισιμότητα. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, η παραγωγική βάση εμφανίζει σημάδια φθοράς. Και πουθενά αυτό δεν είναι πιο εμφανές από ό,τι στην αιγοπροβατοτροφία. Η κτηνοτροφία ως καθρέφτης της κρίσης Η σημερινή κρίση της κτηνοτροφίας δεν αφορά μόνο έναν κλάδο. Αφορά το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να στηρίξει στην πράξη το αφήγημα του παραγωγικού μετασχηματισμού. Οι επιζωοτίες, η μείωση του ζωικού κεφαλαίου, η γήρανση των παραγωγών, η εγκατάλειψη της υπαίθρου και οι δυσκολίες ανασύστασης των εκμεταλλεύσεων δημιουργούν ένα περιβάλλον που η οικονομική θεωρία περιγράφει ως παγίδα χαμηλής παραγωγικότητας (Low Productivity Trap). Σε αυτό το καθεστώς η παραγωγή μειώνεται, οι επενδύσεις περιορίζονται, το κόστος αυξάνεται, η ανταγωνιστικότητα υποχωρεί και τα μερίδια αγοράς χάνονται. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος που τείνει να αυτοαναπαράγεται. Η φέτα ως εθνικό στρατηγικό κεφάλαιο Η φέτα αποτελεί ίσως το πιο επιτυχημένο ελληνικό αγροδιατροφικό προϊόν. Δεν είναι απλώς ένα παραδοσιακό τρόφιμο. Αποτελεί εξαγωγικό πρεσβευτή της χώρας, μοχλό περιφερειακής ανάπτυξης αλλά και βασικό κρίκο μεταξύ πρωτογενούς παραγωγής και μεταποίησης. Η μείωση της παραγωγής πρόβειου και γίδινου γάλακτος δεν επηρεάζει μόνο τους κτηνοτρόφους. Επηρεάζει τα τυροκομεία, τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, τις τοπικές οικονομίες, την απασχόληση και το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Όταν η πρώτη ύλη περιορίζεται, η παραγωγή φέτας δυσκολεύεται να ακολουθήσει τη διεθνή ζήτηση. Και όταν οι αγορές δεν εξυπηρετούνται, το κενό καλύπτεται από ανταγωνιστικά προϊόντα και υποκατάστατα. Από την παγίδα χαμηλής παραγωγικότητας στην παγίδα μεσαίου εισοδήματος Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η κρίση της κτηνοτροφίας δεν είναι μόνο αγροτικό ζήτημα. Είναι ζήτημα εθνικής ανάπτυξης. Όταν μια χώρα αδυνατεί να διατηρήσει και να αναβαθμίσει τους τομείς στους οποίους διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα, τότε δυσκολεύεται να αυξήσει διατηρήσιμα το εισόδημα των πολιτών της. Η απώλεια παραγωγικής ικανότητας μειώνει τις εξαγωγές, αυξάνει την εξάρτηση από εισαγωγές, περιορίζει την παραγωγικότητα και επιβραδύνει τη σύγκλιση με τις πιο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες. Με άλλα λόγια, η παγίδα χαμηλής παραγωγικότητας μπορεί να εξελιχθεί σε παγίδα μεσαίου εισοδήματος. Οι ρήξεις που απαιτούνται Το πνεύμα του τόμου «Η Ελλάδα που δεν περιμένει» συνοψίζεται στην ανάγκη για στρατηγικές ρήξεις. Στην περίπτωση της αγροδιατροφής αυτές οι ρήξεις περιλαμβάνουν: Παραγωγική ανασυγκρότηση: Εθνικό πρόγραμμα ανασύστασης ζωικού κεφαλαίου. Βιοασφάλεια και ανθεκτικότητα: Μόνιμο σύστημα διαχείρισης επιζωοτιών. Καινοτομία και παραγωγικότητα: Σύνδεση ενισχύσεων με πραγματική παραγωγή και τεχνολογική αναβάθμιση. Δημογραφική ανανέωση: Προσέλκυση νέων ανθρώπων στην ύπαιθρο. Εθνική στρατηγική εξαγωγών: Προώθηση προϊόντων ΠΟΠ και ενίσχυση της παρουσίας τους στις διεθνείς αγορές. Η Ελλάδα που δεν περιμένει Το πραγματικό μήνυμα της ημερίδας ίσως μπορεί να συμπυκνωθεί σε μία φράση: Η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζει το μέλλον της μόνο στην κατανάλωση, στον δανεισμό ή στις συγκυρίες. Χρειάζεται να παράγει περισσότερο, καλύτερα και δικαιότερα. Η αγροδιατροφή και η κτηνοτροφία αποτελούν κρίσιμους πυλώνες αυτής της προσπάθειας. Γιατί τελικά η Ελλάδα που δεν περιμένει είναι η Ελλάδα που επενδύει στην παραγωγή, στη γνώση, στην περιφέρεια και στους ανθρώπους της. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο αναπτυξιακό στοίχημα της επόμενης δεκαετίας. * Ο Κίμωνας Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος-κτηνοτρόφος.

Αγροτική Ανάπτυξη, Απόψεις

Κίμων Αποστολόπουλος

19 Ιουνίου 2026

Μεταξύ ευλογιάς και ελέγχων της Ευρώπης

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Νέα κρούσματα, λιγότερο γάλα, περισσότερη αβεβαιότητα. Η ελληνική αιγοπροβατοτροφία βρίσκεται ίσως στη δυσκολότερη καμπή των τελευταίων δεκαετιών. Την ώρα που η χώρα προσπαθεί να πείσει ότι η επιδημία της ευλογιάς των αιγοπροβάτων βρίσκεται υπό έλεγχο, νέα κρούσματα εξακολουθούν να εμφανίζονται σε διάφορες περιοχές, ανατρέποντας κάθε προσδοκία για άμεση επιστροφή στην κανονικότητα. Το πρόσφατο κρούσμα στην περιοχή των Καλαβρύτων ήρθε να υπενθυμίσει ότι η νόσος παραμένει ενεργή απειλή και ότι η Πελοπόννησος εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας. Για τους κτηνοτρόφους της ορεινής Αχαΐας το πρόβλημα δεν είναι μόνο υγειονομικό. Είναι υπαρξιακό. Κάθε νέο κρούσμα σημαίνει παράταση των περιορισμών, αβεβαιότητα για το μέλλον και καθυστέρηση στην ανασύσταση των κοπαδιών. Παράλληλα, η ελληνική παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος δέχεται ισχυρό πλήγμα. Οι υποχρεωτικές θανατώσεις χιλιάδων ζώων, η εγκατάλειψη του επαγγέλματος από αρκετούς παραγωγούς και η αδυναμία αναπλήρωσης του ζωικού κεφαλαίου έχουν αρχίσει να περιορίζουν τη διαθέσιμη πρώτη ύλη. Η επίπτωση δεν αφορά μόνο τον κτηνοτρόφο. Αγγίζει τη βιομηχανία γάλακτος, τα τυροκομεία, τη Φέτα ΠΟΠ και συνολικά την αγροτική οικονομία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύσσεται ένα ακόμη πιο ανησυχητικό φαινόμενο. Η απελπισία πολλών παραγωγών που βλέπουν το εισόδημά τους να καταρρέει και τα κοπάδια τους να απειλούνται δημιουργεί τον πειρασμό της αναζήτησης «ιδιωτικών λύσεων». Οι πληροφορίες που εδώ και μήνες κυκλοφορούν για παράνομους εμβολιασμούς δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως απλές φήμες. Είτε επιβεβαιωθούν είτε όχι, αποτυπώνουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: την απώλεια εμπιστοσύνης ενός μέρους του κτηνοτροφικού κόσμου απέναντι στην αποτελεσματικότητα της επίσημης στρατηγικής. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η επόμενη μεγάλη κρίση. Οι ευρωπαϊκές κτηνιατρικές αρχές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Οι πληροφορίες για πιθανούς ορολογικούς ελέγχους μεγάλης κλίμακας δείχνουν ότι στις Βρυξέλλες υπάρχει έντονος προβληματισμός για το κατά πόσο η επιδημιολογική εικόνα που εμφανίζεται επισήμως αντανακλά πλήρως την κατάσταση στο πεδίο. Το ερώτημα δεν αφορά πλέον μόνο την ευλογιά. Αφορά την αξιοπιστία του συστήματος διαχείρισης της κρίσης. Διότι εάν συνεχίζουν να εμφανίζονται νέες εστίες, εάν η ανασύσταση των κοπαδιών παραμένει παγωμένη και εάν ταυτόχρονα υπάρχουν υποψίες για παράνομες πρακτικές, τότε η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη όχι μόνο με μια υγειονομική αλλά και με μια θεσμική κρίση. Το πραγματικό σκάνδαλο δεν θα είναι αν κάποιοι απελπισμένοι κτηνοτρόφοι αναζήτησαν παράνομες λύσεις για να σώσουν τα ζώα τους. Το πραγματικό σκάνδαλο θα είναι αν μετά από δύο χρόνια επιδημίας, χιλιάδες θανατωμένα ζώα, απώλεια παραγωγής και τεράστιο οικονομικό κόστος, η χώρα εξακολουθεί να μην διαθέτει μια κοινά αποδεκτή και αξιόπιστη στρατηγική εξόδου από την κρίση. Η ελληνική αιγοπροβατοτροφία βρίσκεται σήμερα ανάμεσα σε δύο κινδύνους: από τη μία την ίδια την ευλογιά που εξακολουθεί να αναζωπυρώνεται και από την άλλη την πιθανότητα μιας σύγκρουσης με τις ευρωπαϊκές αρχές για τον τρόπο διαχείρισης της επιδημίας. Αν δεν αποκατασταθεί σύντομα η εμπιστοσύνη, η κρίση που ξεκίνησε ως ζωονόσος κινδυνεύει να εξελιχθεί σε κρίση παραγωγής, αγοράς και αξιοπιστίας για ολόκληρο τον κλάδο. * Ο κ. Κίμων Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος-κτηνοτρόφος

Αγροτική Ανάπτυξη, Απόψεις

Ευλογιά αιγοπροβάτων, Κίμων Αποστολόπουλος

15 Μαΐου 2026

Από το «γιδοφάγωμα» του Μεταξά στην κρίση της κτηνοτροφίας σήμερα

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Η ιστορία της ελληνικής υπαίθρου είναι γεμάτη στιγμές όπου πολιτικές αποφάσεις, υγειονομικές κρίσεις και γεωπολιτικές αναταράξεις επηρέασαν καθοριστικά την παραγωγή τροφίμων και τη ζωή των ανθρώπων της περιφέρειας. Μία από αυτές ήταν το λεγόμενο «γιδοφάγωμα» της περιόδου 1937–1939, όταν το καθεστώς Μεταξά προχώρησε στη μαζική εξόντωση των αιγών με το επιχείρημα της προστασίας των δασών από την υπερβόσκηση. Για τους κατοίκους της ορεινής Ελλάδας, όμως, εκείνη η πολιτική δεν αποτέλεσε απλώς ένα δασικό μέτρο. Ήταν η βίαιη αφαίρεση του βασικού μέσου επιβίωσης. Σε περιοχές όπως η Ευρυτανία, όπου η οικονομία στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην αιγοτροφία, δεκάδες χιλιάδες ζώα σφαγιάστηκαν, στερώντας από τις οικογένειες εισόδημα, γάλα, κρέας και δυνατότητα αυτάρκειας. Λίγα χρόνια αργότερα ήρθε η Κατοχή και ο μεγάλος λιμός. Η Ελλάδα βρέθηκε χωρίς επαρκή παραγωγική βάση, χωρίς διατροφικά αποθέματα και χωρίς αντοχές απέναντι στην κατάρρευση των εφοδιαστικών δικτύων. Οι συνέπειες ήταν τραγικές. Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, πολλοί άνθρωποι της υπαίθρου βλέπουν ανησυχητικές ομοιότητες. Η εξάπλωση ζωονόσων όπως η ευλογιά των αιγοπροβάτων και ο κίνδυνος εμφάνισης αφθώδους πυρετού οδηγούν ξανά σε μαζικές θανατώσεις κοπαδιών, αυστηρούς περιορισμούς μετακίνησης και οικονομική ασφυξία για χιλιάδες κτηνοτρόφους. Αναμφίβολα, η αντιμετώπιση των ζωονόσων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη δημόσια υγεία και την προστασία της παραγωγής. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται σήμερα αφορά το τι μένει πίσω μετά τις θανατώσεις: Υπάρχει πραγματικό σχέδιο ανασυγκρότησης της κτηνοτροφίας; Ή οδηγούμαστε σταδιακά σε μόνιμη συρρίκνωση του ζωικού κεφαλαίου και εγκατάλειψη της υπαίθρου; Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια εποχή διεθνούς αστάθειας. Οι παγκόσμιες αλυσίδες τροφίμων είναι πλέον εξαιρετικά ευάλωτες. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, η αύξηση του κόστους μεταφορών, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και η κλιματική πίεση απέδειξαν πόσο εύκολα μπορεί να διαταραχθεί η πρόσβαση σε βασικά αγαθά. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συρρίκνωση της ελληνικής κτηνοτροφίας δεν είναι μόνο ζήτημα επαγγελματικό ή τοπικό. Είναι θέμα εθνικής ανθεκτικότητας και διατροφικής ασφάλειας. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου επιταχύνεται. Νέοι άνθρωποι απομακρύνονται από την παραγωγή, μικρές μονάδες κλείνουν, το κόστος αυξάνεται και πολλές περιοχές χάνουν τον παραγωγικό τους ιστό. Όταν ένα κοπάδι αφανίζεται, δεν χάνεται μόνο ένα εισόδημα. Χάνεται γνώση, γενετικό υλικό, τοπική οικονομία και κοινωνική συνοχή. Η ιστορία του «γιδοφαγώματος» υπενθυμίζει κάτι βαθύτερο: ότι η αποδυνάμωση της πρωτογενούς παραγωγής μπορεί να έχει συνέπειες που γίνονται ορατές μόνο όταν έρθει η κρίση. Και ίσως σήμερα το πραγματικό ερώτημα να μην είναι μόνο πώς αντιμετωπίζουμε μια ζωονόσο, αλλά αν η χώρα διαθέτει στρατηγική για να διατηρήσει ζωντανή την ελληνική ύπαιθρο και την ικανότητά της να παράγει τροφή σε έναν όλο και πιο αβέβαιο κόσμο. * Ο Κίμων Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος – κτηνοτρόφος.

Απόψεις

Κίμων Αποστολόπουλος

6 Φεβρουαρίου 2026

Φέτα: εξαγώγιμο success story η ήττα του κτηνοτρόφου και της μεσαίας τάξης

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Η φέτα καταγράφει αλλεπάλληλα ρεκόρ εξαγωγών και παρουσιάζεται – όχι άδικα – ως το μεγαλύτερο success story της ελληνικής γαλακτοβιομηχανίας. Όμως, την ίδια στιγμή που κατακτά τα ράφια των διεθνών αγορών, απομακρύνεται από το τραπέζι του Έλληνα καταναλωτή. Και αυτό δεν είναι αντίφαση· είναι το αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου οικονομικού και κοινωνικού μηχανισμού. Φτωχοποίηση και διατροφική υποκατάσταση Η συνεχής υποβάθμιση του εισοδήματος των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων οδηγεί σε διατροφική υποκατάσταση. Ο Έλληνας καταναλωτής, πιεσμένος από το κόστος ζωής, στρέφεται ολοένα και περισσότερο στο φθηνότερο «λευκό τυρί» αγελαδινού γάλακτος – εγχώριο ή εισαγόμενο – εγκαταλείποντας την παραδοσιακή φέτα. Η φέτα, από βασικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής, μετατρέπεται σταδιακά σε προϊόν ειδικής κατανάλωσης, σχεδόν «πολυτελείας» για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας. Αυτό δεν είναι πολιτισμική εξέλιξη· είναι κοινωνικός εξαναγκασμός. Η οικονομία της έλλειψης στην εγχώρια αγορά Το παράδοξο είναι ότι η άνοδος των τιμών της φέτας στην Ελλάδα δεν οφείλεται σε αύξηση του κόστους μόνο, αλλά και στη σκόπιμη ανακατεύθυνση της παραγωγής προς τις εξαγωγές. Όταν πάνω από το 70% της παραγωγής φέτας κατευθύνεται στο εξωτερικό, η διαθέσιμη ποσότητα στην εγχώρια αγορά μειώνεται. Με δεδομένο ότι η καμπύλη ζήτησης έχει αρνητική κλίση, η μείωση της προσφοράς οδηγεί σε νέο σημείο ισορροπίας με υψηλότερες τιμές. Έτσι: ο Έλληνας πληρώνει ακριβότερα, καταναλώνει λιγότερη φέτα, και τελικά την αντικαθιστά με φθηνότερα υποκατάστατα. Η φέτα ακριβαίνει στο εσωτερικό όχι επειδή ευημερεί ο παραγωγός, αλλά επειδή σπανίζει. Ολιγοπώλιο και ολιγοψώνιο: ο διπλός στραγγαλισμός Το σύστημα αυτό λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο ολιγοπωλιακής και ολιγοψωνιακής ισχύος: Λίγες μεγάλες τυροκομικές επιχειρήσεις ελέγχουν τις εξαγωγές και τις διεθνείς συμβάσεις. Οι ίδιες επιχειρήσεις λειτουργούν ως ολιγοψώνιο απέναντι στους κτηνοτρόφους, επιβάλλοντας τιμές στο πρόβειο γάλα. Στο εξωτερικό, πιεζόμενες από το φθηνό «λευκό τυρί», μειώνουν τις τιμές της φέτας για να μη χάσουν αγορές. Στο εσωτερικό, εκμεταλλεύονται τη σπανιότητα και διατηρούν υψηλές τιμές λιανικής. Το αποτέλεσμα είναι σχιζοφρενικό: Φθηνή φέτα για το εξωτερικό. Ακριβή φέτα για τον Έλληνα. Συμπιεσμένος κτηνοτρόφος και στις δύο περιπτώσεις. Η ευλογιά και το πραγματικό διακύβευμα Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η στάση μέρους της βιομηχανίας απέναντι στο εμβόλιο της ευλογιάς δεν είναι υγειονομικά ουδέτερη. Το βασικό τους άγχος δεν είναι η ανασυγκρότηση της αιγοπροβατοτροφίας, αλλά η διατήρηση της πρόσβασης στις αγορές. Το εμβόλιο:• δημιουργεί επιπλοκές στην πιστοποίηση,• θολώνει το αφήγημα «καθαρού προϊόντος»,• και ενδέχεται να προκαλέσει εμπορικά εμπόδια σε τρίτες χώρες. Γι’ αυτό και η προτεραιότητα δεν είναι η πλήρης θωράκιση της παραγωγής, αλλά η διαχείριση του ρίσκου εξαγωγών. Ο κτηνοτρόφος γίνεται, για ακόμη μία φορά, ο αδύναμος κρίκος που απορροφά το κόστος της στρατηγικής. Ποιος τελικά χάνει Ο Έλληνας καταναλωτής χάνει τη φέτα από το καθημερινό του τραπέζι.Ο κτηνοτρόφος χάνει εισόδημα, διαπραγματευτική δύναμη και ασφάλεια.Η φέτα χάνει τον κοινωνικό της ρόλο και μετατρέπεται σε commodity εξαγωγών. Η φέτα μπορεί να είναι παγκόσμιο προϊόν.Αλλά αν πάψει να είναι λαϊκό αγαθό στην ίδια της τη χώρα, τότε το success story θα έχει κερδίσει τις αγορές και θα έχει χάσει την κοινωνία. * Ο Κίμωνας Αποστολοόπουλος είναι οικονομολόγος – κτηνοτρόφος.

Απόψεις

Κίμων Αποστολόπουλος, Φέτα

9 Ιανουαρίου 2026

Ήταν στραβό το κλίμα, το τρώει και η Mercosur

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Η υπό συζήτηση εμπορική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Mercosur παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές της ως ένα ακόμη βήμα «ανοίγματος των αγορών» και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Για την Ελλάδα, όμως, δεν πρόκειται απλώς για μια εμπορική συμφωνία. Πρόκειται για μια δομική επιλογή οικονομικού μοντέλου, με άμεσες συνέπειες στον πρωτογενή τομέα, το εμπορικό ισοζύγιο και τελικά τη βιωσιμότητα της ίδιας της παραγωγικής βάσης της χώρας. Η Mercosur είναι μια ζώνη οικονομικής ολοκλήρωσης χωρών της Λατινικής Αμερικής (Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη), με τεράστια αγροτική παραγωγική ισχύ, χαμηλό κόστος, εκτεταμένες εκμεταλλεύσεις και διαφορετικά περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα. Η συμφωνία με την ΕΕ προβλέπει εκτεταμένη απελευθέρωση του εμπορίου αγροδιατροφικών προϊόντων, με σταδιακή κατάργηση δασμών και ποσοστώσεων. Η ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία εισέρχονται στη συζήτηση για τη Mercosur σε καθεστώς αδυναμίας: υψηλό κόστος παραγωγής, μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, εξάρτηση από εισαγόμενες ζωοτροφές, συρρίκνωση της κτηνοτροφίας, απώλεια αυτάρκειας σε βασικά προϊόντα. Σε αυτό το περιβάλλον, η πλήρης απελευθέρωση των εισαγωγών από χώρες με μαζική, χαμηλού κόστους παραγωγή δεν λειτουργεί ως «ανταγωνιστική πρόκληση», αλλά ως επιταχυντής αποδιάρθρωσης. Η Mercosur και το εμπορικό έλλειμμα Η Ελλάδα είναι διαχρονικά ελλειμματική χώρα στο αγροδιατροφικό ισοζύγιο. Εισάγει περισσότερα τρόφιμα από όσα εξάγει, ιδιαίτερα σε: κρέας, γάλα και γαλακτοκομικά, ζάχαρη, ζωοτροφές. Η Mercosur δεν έρχεται να αντιστρέψει αυτή την εικόνα. Την παγιώνει. Περισσότερες εισαγωγές σημαίνουν: διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος, εκροή εισοδήματος, υποκατάσταση εγχώριας παραγωγής. Σε μακροοικονομικούς όρους, αυτό συνιστά χαρακτηριστικό οικονομίας σε διαδικασία παραγωγικής φτωχοποίησης, όχι ανάπτυξης. Ποιοι κλάδοι πλήττονται Κρέας και γάλα: άμεση πίεση τιμών, επιτάχυνση εγκατάλειψης εκμεταλλεύσεων. Τυριά και ΠΟΠ προϊόντα: έμμεση υπονόμευση μέσω φθηνών εισαγόμενων πρώτων υλών και ελέγχου της αγοράς από μεγάλους αγοραστές. Ζάχαρη: οριστική απώλεια κάθε προοπτικής επανεκκίνησης εγχώριας παραγωγής. Ελαιόλαδο: όχι λόγω ποιοτικής υστέρησης, αλλά λόγω υποτιμολόγησης, εισαγωγών για ανάμειξη και απουσίας στρατηγικής προστασίας της προστιθέμενης αξίας. Παραγωγική ανασυγκρότηση ή χώρα καταναλωτικής αγοράς; Καμία χώρα δεν μπορεί να μιλά για παραγωγική ανασυγκρότηση όταν ανοίγει πλήρως την αγορά της στα ξένα προϊόντα, χωρίς μηχανισμούς προστασίας της αγροτικής ταυτότητας, χωρίς εθνική στρατηγική, χωρίς ενίσχυση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Η Mercosur, όπως προωθείται σήμερα, μετατρέπει την Ελλάδα σε αγορά κατανάλωσης αγροτικών προϊόντων τρίτων χωρών, όχι σε παραγωγικό κόμβο. Τι πρέπει να γίνει Η Ελλάδα δεν οφείλει να πει «ναι» ή «όχι» ιδεολογικά επειδή αυτό είναι προς το συμφέρον της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Οφείλει να πει «όχι»: Χωρίς ρήτρες προστασίας για ευαίσθητους κλάδους όπως το λάδι. Με αυστηρούς ελέγχους προέλευσης και ποιότητας αγροτικών προϊόντων, απαλλαγμένων από απαγορευμένα φυτοφάρμακα. Με σύνδεση της συμφωνίας Mercosur με πολιτικές διατροφικής αυτάρκειας. Η χώρα χρειάζεται ενεργητική αγροτική και βιομηχανική πολιτική. Η Mercosur δεν είναι τεχνικό ζήτημα εμπορίου. Είναι πολιτική επιλογή για το ποια οικονομία θέλουμε. Σε μια χώρα με αγροτικό τομέα υπό πίεση, εμπορικό έλλειμμα και χαμηλή παραγωγική ανθεκτικότητα, η παθητική αποδοχή της συμφωνίας δεν είναι πρόοδος. Είναι παραίτηση από την παραγωγή. Και αν ήταν ήδη στραβό το κλίμα στον αγροτικό τομέα, η Mercosur κινδυνεύει να το αποτελειώσει. * Ο κ. Κίμωνας Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος, κτηνοτρόφος.

Απόψεις

Κίμων Αποστολόπουλος

17 Οκτωβρίου 2025

Τα Διατροφικά Μνημόνια

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) υπήρξε ο δεύτερος θεμέλιος λίθος της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, μετά τη Συνθήκη Άνθρακα και Χάλυβα. Ήταν το μεγάλο κοινωνικό συμβόλαιο της μεταπολεμικής Ευρώπης: να μην υπάρξει ξανά πείνα, να προστατευθεί το αγροτικό εισόδημα, να διασφαλιστεί η διατροφική αυτάρκεια. Όμως, με τη σταδιακή μετάλλαξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης από ένωση λαών σε ένωση αγορών, η ΚΑΠ έχασε τον αρχικό της σκοπό. Οι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί και οι εμπορικές συμφωνίες –όπως η Mercosur με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής– μετέτρεψαν τη γεωργία σε χρηματιστηριακό προϊόν. Η ΚΑΠ έγινε μηχανισμός επιδοτήσεων χωρίς στρατηγική, και η Ελλάδα εγκλωβίστηκε σε ένα «διατροφικό μνημόνιο»: οικονομικά εξαρτημένη, διατροφικά ευάλωτη και παραγωγικά στάσιμη. Η κρίση της κτηνοτροφίας και η απειλή της ευλογιάς Είναι λάθος να νομίζουμε ότι η ευλογιά των αιγοπροβάτων απειλεί σήμερα μόνο τους κτηνοτρόφους . Η κτηνοτροφία στην Ελλάδα μετά την μετάλλαξη της Ευρώπης δεν είναι βιώσιμη, απλώς η νόσος της ευλογιάς σήμερα επιταχύνει τα πράγματα οδηγεί ποιο γρήγορα σε ολοκληρωτική εγκατάλειψη του κλάδου και απειλεί την ίδια την προσπάθεια της Ελλάδας να αποκτήσει ένα νέο βιώσιμο, ανθεκτικό, εξωστρεφή και πράσινο πρωτογενή τομέα που θα είναι πυλώνας του παραγωγικού μοντέλου Ελλάδα 2030, η επιτυχία του οποίου αποτελεί Εθνικό Διακύβευμα. Το τίμημα από την σιγή των κουδουνιών των προβάτων θα είναι δυσβάσταχτο για το μέλλον της χώρας και ειδικά στην προσπάθεια αυτής να σταθεί όρθια στον παγκόσμιο ανταγωνισμό στον οποίο η διατροφική ασφάλεια και επάρκεια των τροφίμων, λόγω της Γεωπολιτικής ρευστότητας και των προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα από την απειλή της εμφάνισης ενός νέου Covid, θα είναι κρίσιμης σημασίας. Η ύπαιθρος θα συνεχίσει να αδειάζει. Σε ορεινές και ακριτικές περιοχές, όπου ο τουρισμός δεν επαρκεί, η κτηνοτροφία είναι η βασική πηγή εισοδήματος. Χωρίς αυτήν, οι νέοι συνεχίσουν να φεύγουν και τα χωριά θα ερημώσουν και θα σβήνουν. Η Ελλάδα έχει χάσει το 60% των εκτροφών της σε μια δεκαετία, ενώ το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο κρέατος και γαλακτοκομικών ξεπερνά τα 1,5 δισ. ευρώ ετησίως. Αν χαθεί και η αιγοπροβατοτροφία, χάνεται κάτι βαθύτερο: ο πολιτισμός της ελληνικής υπαίθρου. Οι ζωονόσοι χαράζουν νέα σύνορα Η νέα «γεωγραφία» της Ευρώπης διαγράφεται ήδη: αυτή τη φορά, τα σύνορα δεν χωρίζουν μόνο πλούσιους από φτωχούς λαούς όπως στα μνημόνια. αλλά και σε ανθεκτικές και ευάλωτες σε ζωονόσους κρίσης κοινωνίες. Οι κοινωνίες αυτές είναι ο καθρέφτης των αδυναμιών μιας Ένωσης που έχασε την έννοια της ανθεκτικότητας. Οι εστίες στην Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Κροατία ή τη Γαλλία δείχνουν ότι η βιοασφάλεια δεν είναι απλώς τεχνικό μέτρο, αλλά πολιτικό και οικονομικό ζήτημα. Όπως ο COVID χώρισε τις κοινωνίες με lockdown και περιορισμούς, έτσι και οι ζωονόσοι του 2025 αρχίζουν να χαράζουν νέα σύνορα, όχι μόνο εντός των κρατών, αλλά και μεταξύ των ίδιων των κρατών-μελών της Ε.Ε. Έτσι θα έχουμε τριών κατηγοριών Ευρωπαϊκές χώρες, χώρες της πρώτης γραμμής που είναι βιώσιμες οικονομικά και ανθεκτικές στις ζωονόσους , πχ Γερμανία, Ολλανδία, οι ενδιάμεσες χώρες βιώσιμες αλλά μη επιδημιολογικά ανθεκτικές πχ Γαλλια και τέλος χώρες μη βιώσιμες και μη επιδημιολογικά ανθεκτικές όπως η Ελλάδα. Τα Διατροφικα Μνημονια Έτσι οι Έλληνες καταναλωτές όχι μόνο δεν θα έχουν χρήματα για να βγάλουν ολόκληρο τον μήνα όπως συμβαίνει σήμερα αλλά δεν θα υπάρχουν και προϊόντα της Ελληνικής Μεσογειακής Διατροφής να Αγοράσουν και θα αναγκάζονται να αγοράζουν προϊόντα εισαγόμενα αμφίβολου ποιότητας γιατί όχι και ληγμένα προϊόντα που θα είναι ποιο φτηνά. Έτσι όπως η υπερχρεωμένη Ελλάδα μετά μνημόνια έχασε τις τράπεζες και τις υποδομές της έτσι και τώρα κινδυνεύει με την ευλογιά να χάσει και το μέλλον της τροφής της. Τα Ελληνικά προϊόντα θα εξαφανιστούν από το ράφι των Σούπερ Μάρκετ τα οποία έτσι και αλλιώς ανήκουν πλειοψηφικά σε ξένα Fundς και εύκολα θα μπουν στη θέση τους προϊόντα αμφιβόλου ποιότητας γιατί όχι και το τεχνικό κρέας και τα έντομα. Γιατί η Ελλάδα δεν είναι ανθεκτική χώρα Η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα μιας χώρας η του πρωτογενή τομέα να αντιμετωπίζει κρίσεις, κλιματικές αλλαγές χωρίς να καταρρέει και να μπορεί συνεχίζει να την παράγωγη τους. Η Ελλάδα και ο πρωτογενής τομέας δεν είναι ανθεκτικός, γιατί: Ο αγροτικός πληθυσμός γερνάει, με τον μέσο παραγωγό να ξεπερνά τα 57 έτη. Το επάγγελμα του κτηνοτρόφου δεν είναι ελκυστικό: αβεβαιότητα, χαμηλές τιμές, έλλειψη ασφάλειας και προοπτικής. Η αγορά είναι καρτελοποιημένη, με λίγους να καθορίζουν τις τιμές και τους πολλούς να ασφυκτιούν. Τα προϊόντα είναι ακριβά στο ράφι, φτηνά στο χωράφι, με τον παραγωγό να χάνει το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας. Από τη βιωσιμότητα στην ανθεκτικότητα και την εξωστρέφεια Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι άλλοθι αποεπένδυσης μέσω των ριπών των Αγελάδων. Η βιωσιμότητα χωρίς ανθεκτικότητα καταλήγει διακοσμητική πολιτική. Η παραγωγική Ελλάδα 2030 χρειάζεται ένα νέο παραγωγικό συμβόλαιο, που να συνδυάζει: Ανθεκτικότητα, με ισχυρά δίκτυα βιοασφάλειας, ενίσχυση συνεταιρισμών και τοπική αυτάρκεια. Βιωσιμότητα, με αξιοποίηση οργανικών υπολειμμάτων και ζωικής κοπριάς ως πρώτων υλών της πράσινης οικονομίας. Εξωστρέφεια, μέσα από προϊόντα ΠΟΠ, branding ελληνικής ποιότητας και προώθηση της μεσογειακής διατροφής. Επενδύσεις στη γνώση, με αγροτικά λύκεια, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστημιακά δίκτυα που μεταφέρουν τεχνογνωσία στο χωράφι. Μέτρα πολιτικής «Ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» (Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 38a). Όπως λέει ο Πλάτων, η κοινωνία χωρίς εξέταση των επιλογών της στον πρωτογενή τομέα δεν μπορεί να είναι βιώσιμη Η απάντηση στη διερώτηση “τι πρέπει να γίνει στην κτηνοτροφία” είναι πράξη αυτογνωσίας και ευθύνης. Τουλάχιστον χρειαζονται τα κατωθι μετρα πολιτικης: Εθνικό σχέδιο αγροδιατροφικής αυτάρκειας, με στόχο την κάλυψη του 80% των αναγκών σε ζωικά προϊόντα κυρίως σε μοσχαρίσιο και χοιρινό κρέας, Ψηφιακός μετασχηματισμός της εκτροφής και των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, με συστήματα ιχνηλασιμότητας και τεχνητής νοημοσύνης για να αυξηθεί η παραγωγικότητα. Ρύθμιση της αγοράς και των τιμών, ώστε να αποτραπούν τα φαινόμενα αισχροκέρδειας και καρτελοποίησης. Κίνητρα για νέους αγρότες και κτηνοτρόφους, με χρηματοδότηση εγκατάστασης, πρόσβαση στη γη και μείωση φορολογίας. Πράσινη πολιτική με ελληνικό αποτύπωμα, που θα στηρίζει τη μικρή και μεσαία παραγωγή, όχι να την εξορίζει από το σύστημα επιδοτήσεων. Μακροοικονομικη Σταθεροτητα Ο πρωτογενής τομέας σήμερα συμμετέχει με λιγότερο από 3% στο ΑΕΠ της χώρας. Ενώ όταν μπήκαμε στην Ε.Ε. ο πρωτογενής τομέας συμμετείχε με πάνω από 6%. Δηλαδή χάσαμε ΑΕΠ πάνω από 3% Σήμερα το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο κρούει τον κώδωνα... Read More

Απόψεις

Άρθρο, Διατροφικά Μνημόνια, Διημερίδα «Παραγωγική Ελλάδα 2030: Μετασχηματισμός με Όραμα Δικαιοσύνη και Αποτελεσματικότητα», Κίμων Αποστολόπουλος

7 Οκτωβρίου 2025

Lockdown στη διατροφή: Το νέο Μνημόνιο της ελληνικής γης

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου, Οικονομολόγου-Κτηνοτρόφου Τα «διατροφικά μνημόνια» αποτελούν τη νέα, αόρατη μορφή επιτροπείας. Εκδηλώνονται μέσα από την εκτόξευση των τιμών των τροφίμων — οι οποίες αυξάνονται με ρυθμό διπλάσιο από εκείνον του δείκτη τιμών καταναλωτή — και οδηγούν σε μια επικίνδυνη μετάλλαξη: τη σταδιακή απώλεια του ελέγχου της χώρας πάνω στη διατροφή της. Όπως τότε, το 2010, όταν η άνοδος των επιτοκίων και το κλείσιμο των πιστωτικών αγορών προηγήθηκαν της υπαγωγής στα μνημόνια, έτσι και σήμερα προεικονίζεται ένα νέο κύμα εξάρτησης — αυτή τη φορά, διατροφικό. Η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί από χώρα παραγωγό σε χώρα εισαγωγέα βασικών τροφίμων, χωρίς ασφάλεια, αυτάρκεια ή ανθεκτικότητα. Από την ελληνική γη στα ξένα ράφια Η αντικατάσταση των προϊόντων της ελληνικής γης από ξένα, συχνά αμφιβόλου ποιότητας, δεν είναι τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών πολιτικών που υποτίμησαν τον πρωτογενή τομέα και παρέδωσαν την αγορά τροφίμων στις μεγάλες αλυσίδες διακίνησης και στις πολυεθνικές. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, η έλλειψη υποδομών, η αποδιάρθρωση των συνεταιρισμών και η απουσία στρατηγικής για την αγροδιατροφική αυτάρκεια, διάβρωσαν την ανθεκτικότητα της ελληνικής παραγωγής απέναντι στην κλιματική κρίση και στις διεθνείς αναταράξεις. Η ευλογιά και η δυστοπία που έρχεται Η ευλογιά που πλήττει σήμερα την κτηνοτροφία δεν είναι απλώς μια ζωονόσος· είναι το σύμπτωμα μιας βαθύτερης, συστημικής αδυναμίας. Αν δεν υπάρξει άμεση πολιτική και οικονομική στήριξη, η Μεσογειακή Διατροφή — το ισχυρότερο πολιτισμικό και αναπτυξιακό μας κεφάλαιο — κινδυνεύει να αφανιστεί. Οι ελλείψεις σε τρόφιμα θα θυμίζουν το «κλείσιμο» των πιστωτικών αγορών του 2010: η κοινωνία θα χάσει την πρόσβασή της στα βασικά αγαθά και, μαζί μ’ αυτήν, την αίσθηση ασφάλειας. Το επαπειλούμενο lockdown στην κτηνοτροφία Αν τότε μειώσαμε μισθούς και υποθηκεύσαμε την εθνική περιουσία, τώρα κινδυνεύουμε να εγκαταλείψουμε αυτό που μας τρέφει. Το ενδεχόμενο lockdown στην κτηνοτροφία δεν θα πλήξει μόνο τους κτηνοτρόφους· θα συμπαρασύρει ολόκληρο το αγροδιατροφικό οικοδόμημα: τη φέτα, τη μεταποίηση, το εμπόριο και τις τοπικές οικονομίες που ζουν απ’ αυτά. Οι συνέπειες θα είναι βαθύτερες από μια απλή οικονομική ύφεση. Θα σημάνουν την ακύρωση της παραγωγικής ανασυγκρότησης που με κόπο επιχειρείται τα τελευταία χρόνια. Η καμένη γη δεν θα είναι στις πεδιάδες Η καμένη γη του αύριο δεν θα βρίσκεται στα δάση και στα χωράφια, αλλά στις στάνες που αδειάζουν και στις αγορές που χρεοκοπούν. Η κρίση έχει ήδη συγκεντρώσει αρκετά προσανάμματα· ας μην είναι το lockdown της κτηνοτροφίας το φυτίλι που θα τα ανάψει.

Αγροτική Ανάπτυξη

lockdown, Κίμων Αποστολόπουλος, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ

31 Αυγούστου 2025

Η αιγοπροβατοτροφία δεν είναι απλώς ζώα – είναι το μέλλον της χώρας

* Άρθρο του Κίμωνα Αποστολόπουλου, Οικονομολογου-Κτηνοτρόφου Η σιωπή των κουδουνιών των κοπαδιών της Δυτικής Αχαΐας από τις θανατώσεις των αιγοπροβάτων λόγω της ευλογιάς που πλήττει με ένταση της περιοχές Λακόπετρα, Λάππα κλπ και σε συνέχεια αυτής των κοπαδιών της Θράκης και άλλων περιοχών της ελληνικής υπαίθρου δεν είναι μια ακόμη τοπική δυστυχία για τον κτηνοτροφικό κλάδο όπως πρόσφατα συνέβη με την Πανώλη. Είναι λάθος να νομίζουμε ότι η ευλογιά των αιγοπροβάτων απειλεί σήμερα μόνο τους κτηνοτρόφους και ότι με τις θανατώσεις των ζώων θα εκριζώσουμε την νόσο και με αποζημιώσεις και επιδοτήσεις του χαμένου ζωικού κεφαλαίου θα αποκατασταθεί η κτηνοτροφία στην προηγούμενη κατάσταση της και έτσι ούτε γάτα ούτε ζημιά. Η νόσος της ευλογιάς δεν απειλεί μόνο την κτηνοτροφία της χώρας αλλά απειλεί την ίδια την προσπάθεια της Ελλάδας να αποκτήσει ένα νέο βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο η επιτυχία του οποίου αποτελεί Εθνικό Διακύβευμα Γιατί η αιγοπροβατοτροφία δεν είναι μόνο στάνες, κουδούνες και τυροκομεία. Είναι η καρδιά της αγροδιατροφής, το θεμέλιο της φέτας, το στήριγμα χιλιάδων οικογενειών, το αντίβαρο στην ερήμωση της υπαίθρου. Το τίμημα από την σιγή των κουδουνιών των προβάτων θα είναι δυσβάσταχτο για το μέλλον της χώρας και ειδικά στην προσπάθεια αυτής να σταθεί όρθια στον παγκόσμιο ανταγωνισμό στον οποίο η διατροφική ασφάλεια και επάρκεια των τροφίμων θα είναι κρίσιμης σημασίας. Έτσι η κατάρρευση του κτηνοτροφικού κλάδου δεν θα μείνει χωρίς σοβαρές συνέπειες: Χωρίς γάλα δεν υπάρχει φέτα. Και χωρίς φέτα, η χώρα χάνει το πιο δυνατό της brand στις διεθνείς αγορές. Εξαγωγές άνω του 1 δισ. ευρώ ετησίως τίθενται σε κίνδυνο. Η ύπαιθρος θα συνεχίσει να αδειάζει. Σε ορεινές και ακριτικές περιοχές, όπου ο τουρισμός δεν επαρκεί, η κτηνοτροφία είναι η βασική πηγή εισοδήματος. Χωρίς αυτήν, οι νέοι θα συνεχίσουν να φεύγουν και τα χωριά θα ερημώσουν και θα σβήνουν. Οι αγορές θα παραμονεύουν να επιτεθούν ξανά αφού η εισαγωγική εξάρτηση θα αυξηθεί και οι εξαγωγές θα μειωθούν. Η Ελλάδα θα χρειάζεται γάλα και κρέας από το εξωτερικό, με αυξημένο κόστος για τον καταναλωτή και συνεχή επιβάρυνση στο αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο το οποίο από καιρό βρίσκεται σε κόκκινο. Θα υπάρξουν ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Η ερήμωση της υπαίθρου μειώνει την κοινωνική συνοχή και την παρουσία ζωής σε ευαίσθητες περιοχές της χώρας όπως στην Θράκη. Με λίγα λόγια: αν χαθεί η αιγοπροβατοτροφία, η Ελλάδα εγκλωβίζεται ξανά στο δίπολο τουρισμός–real estate, ένα μοντέλο επισφαλές και ευάλωτο στις διεθνείς κρίσεις που σήμερα δοκιμάζει τις αντοχές του οικοσυστήματος της χώρας και είναι υπεύθυνο για την φοροδιαφυγή, την χαμηλή ανταγωνιστικότητα και την δημιουργία ελλειμμάτων στο εμπορικό ισοζύγιο λόγω της πολιτικής των all-inclusive. Τι χρειάζεται τώρα Η Πολιτεία οφείλει να δράσει: Άμεσες αποζημιώσεις και στήριξη για τους πληγέντες κτηνοτρόφους. Ολοκληρωμένο σχέδιο εμβολιασμού και πρόληψης, ώστε η κρίση να μη γίνει μόνιμη. Στρατηγική ανασυγκρότησης, με επενδύσεις σε τυροκομεία, σφαγεία, ψυκτικές αλυσίδες και κίνητρα για νέους αγρότες. Εθνικό όραμα αγροδιατροφής, που θα αναγνωρίζει τη φέτα και το κρέας ως στρατηγικά προϊόντα και θα τα εντάσσει σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο για τη χώρα. Μια μόνο επιλογή είναι μπροστά μας Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Είτε θα αφήσουμε την ευλογιά των προβάτων να μετατραπεί σε κατάρα της παραγωγικής αδράνειας, μέσο πλουτισμού ολιγοπωλιακών διατροφικών αλυσίδων, η χώρος ιδιοποίησης ευρωπαϊκών επιδοτήσεων από τρίτους που δεν έχουν σχέση με την κτηνοτροφία είτε θα στηρίξουμε αποφασιστικά την κτηνοτροφία, όχι μόνο για τους κτηνοτρόφους αλλά για το μέλλον όλων μας. Κυρίως όμως χρειάζεται όραμα: Η αγροδιατροφή και ειδικά η αιγοπροβατοτροφιας με τα προϊόντα της πρέπει να γίνει ο τρίτος πυλώνας της οικονομίας, δίπλα στη ναυτιλία και τον τουρισμό μέσα σε ένα ολιστικό πρόγραμμα παραγωγής προϊόντων υψηλής διατροφικής και προστιθέμενης αξίας που θα ξεκινάει από το χωράφι και προορισμό το πιάτο του καταναλωτή. Με το όραμα αυτό το ελληνικό γάλα, η ελληνική φέτα, το ελληνικό κρέας , προϊόντα της Μεσογειακής διατροφής, θα κρατούν ζωντανή την ύπαιθρο και θα ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο κρατώντας την χώρα θωρακισμένη από τις ορέξεις των αγορών.

Απόψεις

ΑΠΟΨΕΙΣ, Κίμων Αποστολόπουλος