Γράφει ο Δημήτρης Στεμπίλης, Ιστορικός, δημοσιογράφος
«Ουδέν κακόν αμιγές καλού» έλεγαν οι προγονοί μας (αρχαίοι ή βυζαντινοί δεν έχει σημασία), φράση που θα μπορούσε να χαρακτηρίσει την πρόσφατη δημόσια αντιπαράθεση απόψεων που έχει ξεσπάσει για τη χρήση του Ρωμαϊκού Ωδείου της Πάτρας, αυτού του εμβληματικού μνημείου της αχαϊκής πρωτεύουσας, που είναι συνδεδεμένο «θεσμικά» με το Διεθνές Φεστιβάλ της Πάτρας, που φέτος κλείνει 40 χρόνια από τότε που πρωτοξεκίνησε με εμπνευστή και πρώτο καλλιτεχνικό διευθυντή τον αείμνηστο Θάνο Μικρούτσικο και καταγεγραμμένο στο συλλογικό και ατομικό υποσυνείδητο ως ανάμνηση των πολιτιστικών καλοκαιριών της πόλης.
Ας περάσουμε όμως στο επίδικο, που δεν είναι άλλο από το δημόσιο συμφέρον για την κοινωνία, την πόλη της Πάτρας και τη χώρα. Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε χρειάζεται να λάβουμε υπόψη μας τρεις διαστάσεις: την ιδεολογικο-κοινωνική, την αναπτυξιακή και τη θεσμική.
Ο πολιτισμός από τη φύση του δεν είναι και δεν μπορεί να είναι ιδεολογικά ουδέτερος. Η καταιγιστική και χωρίς όρια εμπορευματοποίησή του πολιτιστικού προϊόντος παγκοσμίως και στη χώρα μας περιορίζει σε πολλές περιπτώσεις την ισότιμη πρόσβαση σε εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα σε μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς μας, λόγω των ακριβών εισιτηρίων. Γι’ αυτό και η πολιτιστική χρήση των μνημείων δεν μπορεί να γίνεται μόνο με όρους «ελιτισμού».
Η ιδεολογική-κοινωνική διάσταση συνδέεται άρρηκτα με την αναπτυξιακή καθώς και με την προοπτική για μια βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της αξιοποίησης των μνημείων. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι σε ένα τόσο ανταγωνιστικό πλαίσιο, όπως έχει αναδυθεί αυτό του πολιτισμού, ο δημόσιος χαρακτήρας των μνημείων πρέπει να αποκλείσει την αποκόμιση εσόδων τόσο από την είσοδο στο μνημείο όσο και από τις εκδηλώσεις. Το αντίθετο μάλιστα, αλλά με όρους που θα λαμβάνουν υπόψη τις κοινωνικές συνθήκες και τις οικονομικές δυνατότητες των μόνιμων κατοίκων, γιατί αυτοί πρέπει να αποτελούν τους κατ’ αρχήν αποδέκτες της πολιτιστικής παραγωγής της πόλης τους.
Χωρίς όμως τη θεσμική διάσταση είναι σαν να λογαριάζουμε χωρίς τον …ξενοδόχο. Το άρθρο 24 του Ελληνικού Συντάγματος και το άρθρο 7 του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021, για τα μνημεία όπως το Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας είναι σαφές ως προς την κυριότητα, τη διοίκηση και τη διαχείριση τους από το ελληνικό δημόσιο. Ένα συγκεντρωτικό μοντέλο που ισχύει για όλα τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Κατά τη γνώμη μας όμως είναι κοινωνικά και λειτουργικά αναγκαίο να συνδεθεί με τις τοπικές κοινωνίες και η διεθνής εμπειρία μας δείχνει το δρόμο για θεσμικές εκσυγχρονιστικές βελτιώσεις.
Η UNESCO και το ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών) θεωρούν βέλτιστη πρακτική τη διαχείριση και λειτουργία μνημείων υπό την αιγίδα των δήμων, υπό την προστασία βέβαια και την κυριότητα του κράτους. Σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρώπης γενικότερα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Γαλλία, μνημεία ανήκουν στους δήμους οι οποίοι τα διαχειρίζονται. Παραδείγματα όπως το Ρωμαϊκό Μουσείο και Χώρος «Vindobona» στη Βιέννη, το Νεολιθικό Αρχαιολογικό Πάρκο στο Τράβο στην Ιταλία ή ο Αρχαιολογικός Χώρος «Torreparedones» στη Μπαένα της Ισπανίας, μπορούν αν υιοθετηθούν και στην ελληνική πραγματικότητα.
Ιδού, λοιπόν, πεδίο δόξης λαμπρό! Στην επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, αφού κάποιοι επικαλούνται συχνά τον περιορισμό του κρατικού παρεμβατισμού, θα μπορούσε να συζητηθεί ενδεχόμενη πρόβλεψη στο άρθρο 24 του συντάγματος που θα επέτρεπε τη θεσμική συνεργασία υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ) και (μόνο) δήμων ή περιφερειών στη διαχείριση και αξιοποίηση των μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς, με αυστηρές βέβαια νομοθετικές διατάξεις που θα διασφαλίζουν την ορθή και σύμφωνα με τους όρους προστασίας αξιοποίηση και λειτουργία των μνημείων μας.
Η πολιτική -και όχι η μικροπολιτική- συζήτηση, λοιπόν, καλώς άνοιξε. Γιατί το Ωδείο της Πάτρας, αυτό το στεγασμένο θεατρικό οικοδόμημα του 2ου αι. μ.Χ., σύμβολο της αρχαίας και νεότερης ιστορίας της πόλης, που μαζί με το γειτονικό στάδιο χτίστηκαν σε μια αφιερωμένη στα θεάματα γειτονιά της Πάτρας πλησίον της αγοράς, μπορεί με ένα επεξεργασμένο ολιστικού χαρακτήρα σχέδιο με την αγαστή συνεργασία ΥΠΠΟ, δήμου και κοινωνίας των πολιτών να αποτελέσει πόλο έλξης αρχαιολογικού, καλλιτεχνικού και ευρύτερα πολιτιστικού και αναπτυξιακού ενδιαφέροντος…
























