Ο ανασχηματισμός ολοκληρώθηκε και, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα, η δημόσια συζήτηση στάθηκε περισσότερο στα πρόσωπα παρά στα κριτήρια. Όμως το ζήτημα δεν εξαντλείται στην ονοματολογία. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται μια κυβέρνηση τις θέσεις ευθύνης, ιδίως όταν αυτές συνδέονται με την οικονομία, τη φορολογία, τη λειτουργία της αγοράς και την καθημερινότητα των πολιτών.
Σε ένα υπουργείο με οικονομικό αντικείμενο, η πολιτική ευθύνη δεν είναι διακοσμητική. Δεν αρκεί η κοινοβουλευτική παρουσία, η κομματική διαδρομή ή η επικοινωνιακή άνεση. Αυτά μπορεί να είναι χρήσιμα στην πολιτική μάχη, δεν αρκούν όμως για τη διαχείριση σύνθετων αποφάσεων που επηρεάζουν εισοδήματα, επιχειρήσεις, επενδύσεις και δημόσια έσοδα.
Η χώρα έχει ανάγκη από πολιτικά στελέχη που να μπορούν να κατανοούν το αντικείμενο που αναλαμβάνουν. Όχι κατ’ ανάγκην από καθηγητές ή τεχνοκράτες αποκομμένους από την κοινωνία. Αλλά από ανθρώπους που διαθέτουν επάρκεια, κρίση, μέτρο και συναίσθηση των συνεπειών. Η γνώση δεν είναι ελιτισμός. Είναι προϋπόθεση ευθύνης.
Στην οικονομική πολιτική, κάθε απόφαση παράγει αποτέλεσμα. Ένας φόρος, μια ρύθμιση, μια καθυστέρηση, μια ασάφεια, μια πρόχειρη εξαγγελία μεταφράζονται αμέσως σε κόστος. Το πληρώνει ο πολίτης, το πληρώνει η επιχείρηση, το πληρώνει η αξιοπιστία του κράτους. Γι’ αυτό και οι επιλογές σε τέτοιες θέσεις δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως απλές εσωτερικές διευθετήσεις.
Το επιχείρημα ότι υπάρχουν υπηρεσίες και σύμβουλοι δεν αρκεί. Οι υπηρεσίες μπορούν να στηρίξουν μια πολιτική ηγεσία, όχι να την υποκαταστήσουν. Ο πολιτικός προϊστάμενος πρέπει να ξέρει τι του εισηγούνται, να καταλαβαίνει πού υπάρχουν κίνδυνοι, να μπορεί να ξεχωρίζει την τεχνική λεπτομέρεια από την πολιτική ουσία. Διαφορετικά, η ευθύνη μένει τυπική και η πραγματική διοίκηση μεταφέρεται σε αόρατα κέντρα.
Αυτό είναι και το σημείο όπου η αξιοκρατία παύει να είναι γενικό σύνθημα. Δοκιμάζεται στην πράξη. Δοκιμάζεται όταν μια κυβέρνηση καλείται να επιλέξει αν θα τοποθετήσει σε κρίσιμες θέσεις ανθρώπους με αποδεδειγμένη σχέση με το αντικείμενο ή αν θα αρκεστεί σε πρόσωπα που εξυπηρετούν πολιτικές ισορροπίες. Η διαφορά δεν είναι θεωρητική. Είναι διαφορά ποιότητας διακυβέρνησης.
Οι πολίτες έχουν κουραστεί να ακούν περί αρίστων, μεταρρυθμίσεων και αποτελεσματικού κράτους, όταν στην πράξη συχνά βλέπουν επιλογές που δεν εξηγούνται πειστικά. Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με τίτλους και ανακοινώσεις. Χτίζεται όταν η κοινωνία αναγνωρίζει ότι πίσω από μια ανάθεση υπάρχει σοβαρό κριτήριο.
Ιδίως οι νεότεροι άνθρωποι διαβάζουν αυτές τις επιλογές με πολύ πρακτικό τρόπο. Αν η γνώση, η εξειδίκευση και η επαγγελματική επάρκεια δεν φαίνεται να έχουν βάρος στο ίδιο το κράτος, τότε ποιο μήνυμα λαμβάνουν; Ότι αξίζει να επενδύσουν στις σπουδές, στη δουλειά και στην προσπάθεια ή ότι η πραγματική πρόοδος περνά κυρίως μέσα από μηχανισμούς ισχύος;
Το κράτος διδάσκει με τις επιλογές του. Όταν επιλέγει με καθαρά κριτήρια, ενισχύει την εμπιστοσύνη. Όταν επιλέγει με ασαφή κριτήρια, μεγαλώνει την καχυποψία. Και όταν η καχυποψία γίνεται μόνιμη, τότε καμία επικοινωνιακή διαχείριση δεν μπορεί να καλύψει το κενό.
Η πολιτική δεν χρειάζεται να παραδώσει τα υπουργεία στους τεχνοκράτες. Χρειάζεται όμως να σέβεται τη γνώση. Να αναζητά ανθρώπους που μπορούν να σταθούν στο ύψος του αντικειμένου τους. Να μην αντιμετωπίζει τις κρίσιμες θέσεις ως ανταμοιβές, αλλά ως αποστολές.
Ο ανασχηματισμός πέρασε. Οι αποφάσεις πλέον θα κριθούν στην πράξη. Το ερώτημα είναι αν οι πολίτες θα δουν περισσότερη σοβαρότητα, περισσότερη επάρκεια και περισσότερη λογοδοσία ή αν θα επιβεβαιωθεί για ακόμη μία φορά η αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα μοιράζει ρόλους χωρίς να λογαριάζει αρκετά το βάρος τους.
Στην οικονομία, η ευθύνη δεν είναι τίτλος. Είναι ικανότητα να παίρνεις αποφάσεις που αντέχουν. Και σε μια χώρα που έχει ήδη πληρώσει ακριβά την προχειρότητα, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι το ελάχιστο που δικαιούνται οι πολίτες.
























