Η Πάτρα μοιάζει εδώ και μήνες με πόλη που ξανασχεδιάζεται πάνω στην άσφαλτο, χωρίς όμως ο πολίτης να βλέπει ένα ενιαίο σχέδιο. Αναπλάσεις του Δήμου, δίκτυα φυσικού αερίου, οπτικές ίνες, παρεμβάσεις ηλεκτρικού δικτύου και έργα ύδρευσης συναντώνται -και συχνά συγκρούονται-στους ίδιους δρόμους. Το αποτέλεσμα είναι κλειστές λωρίδες, αιφνιδιαστικές εκτροπές, αλλαγές στις διαδρομές των λεωφορείων και μια διαρκής απορία: ποιος αποφασίζει, ποιος συντονίζει και ποιος τελικά ευθύνεται;
Η δημόσια συζήτηση οξύνθηκε όταν εκπρόσωποι του εμπορικού κόσμου, παρατάξεις της αντιπολίτευσης και πολίτες απέδωσαν ευθύνες στη δημοτική αρχή για την ταυτόχρονη εκτέλεση έργων στο κέντρο. Η απάντηση του Δήμου ήταν ότι μεγάλο μέρος των εκσκαφών δεν αποτελεί δημοτικό έργο και ότι οι εταιρείες δικτύων κινούνται βάσει ειδικής νομοθεσίας. Και οι δύο πλευρές αγγίζουν ένα μέρος της αλήθειας. Καμία, όμως, δεν την εξαντλεί.
Η σημερινή εικόνα: πολλά εργοτάξια, ένας περιορισμένος οδικός χώρος
Στα τέλη Αυγούστου και στις αρχές Σεπτεμβρίου 2026, η κυκλοφοριακή πίεση στο κέντρο αυξήθηκε από τη σύμπτωση πολλών παρεμβάσεων. Η Ερμού έκλεισε στο τμήμα από την Αγίου Ανδρέου έως τη Ρήγα Φεραίου λόγω της ανάπλασης της Κάτω Πόλης, με αλλαγές στις λεωφορειακές γραμμές 6 και 8. Εργασίες εξελίσσονταν ή προγραμματίζονταν επίσης σε Καραϊσκάκη, Παντανάσσης και Γεροκωστοπούλου, ενώ η κυκλοφορία στη Γερμανού είχε επιβαρυνθεί από κλείσιμο τμήματός της μετά τη φωτιά σε εγκαταλελειμμένο κτίριο.
Παράλληλα, η Enaon EDA ανακοίνωσε νέο πρόγραμμα ανάπτυξης του δικτύου φυσικού αερίου από τις 9 έως τις 30 Σεπτεμβρίου στις οδούς Πέντε Πηγαδίων, Κεφαλληνίας, Δημητρίου Γούναρη, Ηλείας, Σουλίου και Γεωργίου Ολυμπίου, με τμηματικές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Είχαν προηγηθεί έργα φυσικού αερίου το καλοκαίρι στις οδούς Αθηνών, Σολωμού, Ιασίου, Αγίου Ανδρέου και Ζαΐμη
Το πρόβλημα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Τον Φεβρουάριο του 2025 είχαν καταγραφεί σοβαρές καθυστερήσεις από εργασίες οπτικών ινών που συνέπεσαν με τις παρεμβάσεις στην πεζοδρόμηση της Μαιζώνος και άλλες ρυθμίσεις στο κέντρο.Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους επανήλθαν καταγγελίες για προβλήματα στην κίνηση οχημάτων και πεζών από εκσκαφές οπτικών ινών. Τον Ιούνιο του 2026 τοπικά ρεπορτάζ μιλούσαν ήδη για παράλληλα έργα φυσικού αερίου, οπτικών ινών και ηλεκτρικού δικτύου.
Επομένως, δεν πρόκειται μόνο για μια δύσκολη εβδομάδα. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενο πρόβλημα διαχείρισης πολλών εργοταξίων μέσα σε ένα ήδη επιβαρυμένο οδικό δίκτυο.
Τι είπε ο εμπορικός κόσμος και τι απάντησε ο Δήμος
Ο Εμπορικός και Εισαγωγικός Σύλλογος Πατρών δήλωσε ότι δεν αντιτίθεται στα έργα υποδομής, αλλά στην ταυτόχρονη και ασυντόνιστη εκτέλεσή τους. Μετά από επικοινωνία του προέδρου του Συλλόγου, Μάκη Κατσγιάννη, με την ηγεσία της τοπικής ΕΛ.ΑΣ., πραγματοποιήθηκε σύσκεψη και ορίστηκε, σύμφωνα με την ανακοίνωση του φορέα, ο διευθυντής της Αστυνομικής Διεύθυνσης Αχαΐας ως συντονιστής. Το αίτημα ήταν απλό: να είναι γνωστό ποιος σκάβει, σε ποιον δρόμο, πότε αρχίζει και πότε τελειώνει.
Στη σύσκεψη της 1ης Σεπτεμβρίου στο Δημαρχείο, ο δήμαρχος Κώστας Πελετίδης υποστήριξε ότι τα περισσότερα έργα που εκτελούνταν εκείνη την περίοδο στο κέντρο ανήκαν σε εταιρείες δικτύων και όχι στον Δήμο. Ζήτησε καλύτερο συντονισμό και σαφή σήμανση, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν ποιος φορέας εκτελεί κάθε παρέμβαση.
Ο αντιδήμαρχος Έργων Απόστολος Αγγελής ανέφερε δημόσια ότι, σε μία περίπτωση οπτικών ινών, ο Δήμος ενημερώθηκε με ηλεκτρονικό μήνυμα στις 03:30 και οι εκσκαφές άρχισαν στις 07:00. Δήλωσε επίσης ότι ο Δήμος ζήτησε από την εταιρεία φυσικού αερίου να περάσει τον αγωγό της από την Ερμού όσο ο δρόμος είναι ήδη ανοιγμένος για τη δημοτική ανάπλαση, ώστε να μη χρειαστεί νέα τομή μετά την ολοκλήρωσή της.
Φυσικό αέριο: ειδική νομοθετική εξαίρεση, όχι «κρατική ασυλία»
Η πιο φορτισμένη κατηγορία που διατυπώθηκε στη δημόσια συζήτηση είναι ότι οι εταιρείες φυσικού αερίου έχουν «κρατική ασυλία», επειδή κάποιο Προεδρικό Διάταγμα τους επιτρέπει να σκάβουν όπου και όποτε θέλουν. Ας δούμε τι ισχύει στην παργατικότητα:
Το άρθρο 7 παρ. 3 του Ν. 2364/1995 επιτρέπει στις εταιρείες διανομής φυσικού αερίου να χρησιμοποιούν δρόμους, πλατείες, πεζοδρόμια, ερείσματα και το υπέδαφός τους για την εγκατάσταση και συντήρηση δικτύων. Για αυτές τις εργασίες δεν απαιτείται άδεια από δημόσια, δημοτική ή άλλη αρχή και δεν καταβάλλεται τέλος χρήσης κοινόχρηστου χώρου.
Ο σημερινός Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας, Ν. 5209/2025, διατηρεί ρητά αυτή την εξαίρεση. Ενώ το άρθρο 51 θέτει ως γενικό κανόνα ότι οι τομές και εκσκαφές σε οδό απαιτούν άδεια της υπηρεσίας που τη συντηρεί, η παρ. 3β εξαιρεί τις εργασίες εγκατάστασης και συντήρησης δικτύων φυσικού αερίου και παραπέμπει στον Ν. 2364/1995.
Άρα, η σωστή νομική διατύπωση είναι: η εταιρεία διανομής φυσικού αερίου έχει ειδική νομοθετική εξαίρεση από την υποχρέωση λήψης δημοτικής άδειας τομής. Δεν πρόκειται για Προεδρικό Διάταγμα και δεν πρόκειται για γενική ασυλία.
Η εξαίρεση δεν καταργεί τις υποχρεώσεις για ασφαλή εκτέλεση, εργοταξιακή σήμανση, τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών, κυκλοφοριακές ρυθμίσεις όπου απαιτούνται και αποκατάσταση του οδοστρώματος. Το άρθρο 13 του νέου ΚΟΚ επιβάλλει κατάλληλη σήμανση στα έργα επί της οδού και αποδίδει σχετική ευθύνη στον εργολάβο ή στον φορέα εκτέλεσης. Επίσης, η απουσία αδειοδοτικής αρμοδιότητας του Δήμου δεν απαλλάσσει μια εταιρεία ή τον ανάδοχό της από πιθανή αστική ευθύνη, εφόσον αποδειχθούν παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά, ζημία και αιτιώδης σύνδεσμος.
Οπτικές ίνες: δικαίωμα διέλευσης, αλλά όχι ελευθέρας για ανεξέλεγκτες εκσκαφές
Για τις οπτικές ίνες ισχύει διαφορετικό καθεστώς. Οι πάροχοι ηλεκτρονικών επικοινωνιών έχουν ισχυρό δικαίωμα να ζητούν διέλευση από δημόσιους και δημοτικούς χώρους, όμως δεν διαθέτουν την ίδια γενική εξαίρεση που προβλέπεται για το φυσικό αέριο.
Η διαδικασία οργανώνεται σήμερα μέσω του συστήματος e-Διέλευσις και της υπουργικής απόφασης 14813 ΕΞ 2024 (ΦΕΚ Β΄ 2588/1.5.2024). Η δήλωση εργασιών εκσκαφής περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ακριβή οδό ή θέση, τη γεωχωρική όδευση και το χρονοδιάγραμμα. Κατά κανόνα, η αίτηση για δικαίωμα διέλευσης ακολουθεί μετά την πάροδο πέντε εργάσιμων ημερών από τη δήλωση. Υπάρχουν ειδικές εξαιρέσεις, ιδίως για ορισμένες συνδέσεις τελικού χρήστη ή διασυνδέσεις παρόχων μήκους έως 500 μέτρων. Προβλέπονται επίσης προθεσμίες για τον αρμόδιο φορέα και, υπό προϋποθέσεις, τεκμαιρόμενη έγκριση αν η διοίκηση δεν απαντήσει εγκαίρως. (ΥΑ 14813 ΕΞ 2024, Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών e-Διέλευσις)
Γι’ αυτό και το περιστατικό «email στις 03:30, εκσκαφή στις 07:00» δεν αποδεικνύει από μόνο του ούτε νομιμότητα ούτε παρανομία. Για ασφαλές συμπέρασμα θα έπρεπε να δημοσιοποιηθούν το ίδιο το μήνυμα, η προηγούμενη δήλωση στο e-Διέλευσις, το δικαίωμα διέλευσης, η ακριβής κατηγορία και το μήκος του έργου, καθώς και τυχόν απόφαση προσωρινών κυκλοφοριακών μέτρων. Χωρίς αυτά, έχουμε μια σοβαρή δημόσια καταγγελία αιφνιδιασμού, όχι πλήρη νομικό φάκελο.
Ποιος αποφασίζει για την κυκλοφορία;
Εδώ βρίσκεται η δεύτερη μεγάλη υπεραπλούστευση της συζήτησης. Η θέση ότι «για όλες τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις αποφασίζει η Τροχαία και όχι ο Δήμος» μπορεί να είναι σωστή για συγκεκριμένες προσωρινές ρυθμίσεις, αλλά όχι ως καθολικός κανόνας.
Ο Ν. 5209/2025, στα άρθρα 55 και 112, διακρίνει τις μόνιμες ή γενικές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις από τα προσωρινά μέτρα για λόγους ασφάλειας ή έκτακτων συνθηκών. Στο δημοτικό και περιφερειακό οδικό δίκτυο, μόνιμα μέτρα όπως μονοδρομήσεις, απαγορεύσεις και περιορισμοί κυκλοφορίας λαμβάνονται, κατά κανόνα, από τα αρμόδια συμβούλια βάσει κυκλοφοριακής μελέτης και με τον προβλεπόμενο διοικητικό έλεγχο. Τα προσωρινά μέτρα μπορούν να λαμβάνονται από τις κατά τόπον αστυνομικές ή τροχαίες αρχές. Για το βασικό οδικό δίκτυο του πολεοδομικού συγκροτήματος της Πάτρας ισχύουν επιπλέον ειδικές προβλέψεις. (Ν. 5209/2025, άρθρα 55 και 112)
Με απλά λόγια, η Τροχαία έχει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση και ασφάλεια της προσωρινής κυκλοφορίας. Ο Δήμος, όμως, δεν είναι απλός θεατής. Προγραμματίζει και επιβλέπει τα δικά του έργα, εισηγείται ή αποφασίζει ρυθμίσεις όπου είναι αρμόδιος, συντηρεί τμήματα του οδικού δικτύου, εμπλέκεται στη διαδικασία δικαιωμάτων διέλευσης τηλεπικοινωνιακών δικτύων στους δημοτικούς χώρους και έχει θεσμική δυνατότητα να συγκαλεί όλους τους φορείς, να απαιτεί χρονοδιαγράμματα και να ενημερώνει ενιαία τους πολίτες.
Τι ισχύει τελικά για τις ευθύνες του Δήμου
Η κατηγορία ότι «για όλα φταίει ο Δήμος» είναι νομικά και πραγματικά υπερβολική. Δεν ελέγχει με τον ίδιο τρόπο κάθε εκσκαφή, δεν μπορεί να αρνηθεί την κλασική άδεια τομής σε έργο διανομής φυσικού αερίου και δεν αποφασίζει μόνος του όλες τις προσωρινές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις.
Εξίσου υπερβολικός, όμως, θα ήταν ο ισχυρισμός ότι ο Δήμος δεν έχει καμία ευθύνη επειδή ορισμένα έργα εκτελούνται από τρίτους. Η πολιτική ευθύνη για τον συντονισμό δεν ταυτίζεται με την εξουσία αδειοδότησης. Ο Δήμος γνωρίζει το πρόγραμμα των δικών του αναπλάσεων, είναι ο εγγύτερος δημόσιος φορέας προς τον πολίτη και διαθέτει θεσμικά εργαλεία συνεννόησης, δημοσιότητας και εποπτείας σε μέρος του οδικού και τηλεπικοινωνιακού πεδίου. Αν παραλείψει συγκεκριμένη νόμιμη ενέργεια που όφειλε να κάνει και από την παράλειψη προκύψει αποδεδειγμένη ζημία, μπορεί υπό προϋποθέσεις να τεθεί και ζήτημα αποζημιωτικής ευθύνης βάσει των άρθρων 105-106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα. Η ευθύνη αυτή, πάντως, δεν είναι αυτόματη: απαιτεί συγκεκριμένη παράνομη πράξη ή παράλειψη, ζημία και αιτιώδη σύνδεσμο. (νομική ανάλυση για τα άρθρα 105-106 ΕισΝΑΚ)
Το ίδιο ισχύει και για τις εταιρείες ή τους εργολάβους: η ταλαιπωρία και η συμφόρηση δεν θεμελιώνουν από μόνες τους αποζημίωση. Χρειάζονται αποδείξεις παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς, συγκεκριμένης ζημίας και αιτιώδους συνδέσμου, σύμφωνα με τις γενικές αρχές των άρθρων 914 και 932 ΑΚ.
Το πραγματικό έλλειμμα είναι ο ενιαίος συντονισμός και η διαφάνεια
Η πόλη χρειάζεται φυσικό αέριο, γρήγορες τηλεπικοινωνίες, σύγχρονα ηλεκτρικά δίκτυα και αναπλασμένους δημόσιους χώρους. Το ζήτημα δεν είναι να σταματήσουν τα έργα. Είναι να πάψουν να εμφανίζονται στους πολίτες ως ένα κουβάρι εργολαβιών χωρίς ορατό κέντρο συντονισμού.
Η ελάχιστη πειστική απάντηση θα ήταν ένας δημόσιος, καθημερινά ενημερωμένος χάρτης έργων για ολόκληρη την Πάτρα. Για κάθε δρόμο θα πρέπει να αναγράφονται ο κύριος του έργου, ο ανάδοχος, το είδος της παρέμβασης, ο αριθμός της διοικητικής πράξης ή του δικαιώματος διέλευσης, η ημερομηνία έναρξης και λήξης, οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, η υπεύθυνη υπηρεσία για τη σήμανση και η ημερομηνία οριστικής αποκατάστασης του οδοστρώματος. Χρειάζεται επίσης κοινός εβδομαδιαίος προγραμματισμός Δήμου, Περιφέρειας, Τροχαίας, ΔΕΥΑΠ, ΔΕΔΔΗΕ, Enaon EDA και τηλεπικοινωνιακών παρόχων, με δημοσιοποίηση πρακτικών και δεσμεύσεων.
Το συμπέρασμα είναι καθαρό. Οι εταιρείες φυσικού αερίου δεν έχουν «ασυλία», αλλά διαθέτουν μια ασυνήθιστα ευρεία νομοθετική εξαίρεση από τη δημοτική άδεια τομής. Οι εταιρείες οπτικών ινών έχουν δικαιώματα διέλευσης, όχι γενικό δικαίωμα να σκάβουν ανεξέλεγκτα. Η Τροχαία έχει ουσιαστική αρμοδιότητα στα προσωρινά μέτρα, αλλά ο Δήμος εξακολουθεί να έχει δικές του νομικές αρμοδιότητες και αναπόφευκτη πολιτική ευθύνη συντονισμού και ενημέρωσης.
Στην Πάτρα, λοιπόν, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν υπάρχει κανένας αρμόδιος. Είναι ότι υπάρχουν πολλοί αρμόδιοι, διαφορετικοί κανόνες και μέχρι σήμερα κανένα ενιαίο, δημόσια ελέγξιμο σύστημα που να τους υποχρεώνει να λειτουργούν σαν μία πόλη και όχι σαν παράλληλα εργοτάξια.
________________________________________
Σημείωση: Το άρθρο αποτελεί δημοσιογραφική σύνθεση και γενική παρουσίαση του ισχύοντος πλαισίου, όχι εξατομικευμένη νομική γνωμοδότηση. Οι αναφορές σε συγκεκριμένες καταγγελίες αποδίδονται στις δημόσιες δηλώσεις και στα δημοσιεύματα που παρατίθενται.Oπου δεν έχει δημοσιοποιηθεί ο πλήρης διοικητικός φάκελος, αυτό επισημαίνεται ρητά.























