Η Ευρώπη μπαίνει σε μια πολιτικά έντονη περίοδο με μια ιδιαιτερότητα: πίσω από τις εκλογικές αναμετρήσεις αρχίζει να διακρίνεται ένα κοινωνικό τοπίο πολύ πιο ανήσυχο από εκείνο που περιγράφουν οι βασικοί οικονομικοί δείκτες..
Στη Γαλλία, η ένταση περνά από την εκπαίδευση, τις δημόσιες δαπάνες και το μέλλον του κοινωνικού κράτους. Στην Ισπανία, η κατοικία έχει γίνει σημείο συμπύκνωσης μιας πολύ ευρύτερης δυσφορίας. Στο Βέλγιο και στην Πορτογαλία, μισθοί, συντάξεις και εργασιακές μεταρρυθμίσεις έχουν ξαναφέρει μεγάλα τμήματα των εργαζομένων στον δρόμο. Η Ιταλία κινείται πιο ήσυχα κοινωνικά, χωρίς όμως να μένει έξω από τις πιέσεις του κόστους ζωής και των περιορισμένων δημοσιονομικών περιθωρίων.
Οι αφορμές διαφέρουν. Το υπόβαθρο λιγότερο. Σε αρκετές ευρωπαϊκές κοινωνίες έχει ανοίξει μια απόσταση ανάμεσα στην εικόνα της οικονομίας και στην εμπειρία της καθημερινότητας. Η ανάπτυξη, η απασχόληση ή η αποκλιμάκωση κάποιων δεικτών δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε αίσθηση ασφάλειας. Η στέγη κοστίζει περισσότερο, οι μισθοί πιέζονται, οι δημόσιες παροχές δοκιμάζονται και η εμπιστοσύνη στην ικανότητα των κυβερνήσεων να διαχειριστούν όλα αυτά δεν είναι δεδομένη. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η κοινωνική πίεση συναντά τώρα ένα ασυνήθιστα πυκνό εκλογικό ημερολόγιο.
Η Ισπανία οδηγείται σε πρόωρες εκλογές στις 29 Νοεμβρίου 2026. Η στεγαστική κρίση, οι εξώσεις, το κόστος ζωής αλλά και τα ζητήματα διαφθοράς και πολιτικής εμπιστοσύνης θα βρεθούν αναπόφευκτα στο κέντρο της αναμέτρησης.
Την άνοιξη ακολουθεί η Γαλλία. Οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου και του Μαΐου 2027 θα γίνουν χωρίς τον Macron ως υποψήφιο για νέα θητεία και μέσα σε ένα εξαιρετικά κατακερματισμένο πολιτικό περιβάλλον. Μέχρι τότε, οι συγκρούσεις για τις δαπάνες, την κοινωνική προστασία και τη δημοσιονομική προσαρμογή θα έχουν αφήσει ακόμη καθαρότερο αποτύπωμα.
Στο ίδιο χρονικό παράθυρο τοποθετείται και η Ελλάδα, με τις εθνικές εκλογές να αναμένονται την άνοιξη του 2027. Μέσα σε λίγους μήνες, λοιπόν, Ισπανία, Γαλλία και Ελλάδα θα δώσουν τρεις διαφορετικές απαντήσεις στο ίδιο περίπου ερώτημα: πώς μεταφράζεται πολιτικά μια παρατεταμένη περίοδος κοινωνικής ανασφάλειας;
Η ελληνική περίπτωση έχει πρόσθετο ενδιαφέρον επειδή η δυσαρέσκεια είναι πιο δύσκολο να απομονωθεί σε ένα μόνο θέμα.
Η ακρίβεια και η οικονομία εξακολουθούν να βαραίνουν περισσότερο στην καθημερινότητα. Ταυτόχρονα, όμως, στις δημοσκοπήσεις ανεβαίνουν σταθερά η διαφθορά, η λειτουργία της Δικαιοσύνης, η διαφάνεια και γενικότερα η εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Η εικόνα είναι πιο σύνθετη από μια συνηθισμένη φθορά λόγω κόστους ζωής.
Ο ίδιος πολίτης που πιέζεται από το ενοίκιο ή το σούπερ μάρκετ μπορεί παράλληλα να αμφιβάλλει για την ισονομία, τη λογοδοσία ή την αποτελεσματικότητα των θεσμών. Όταν αυτά τα δύο επίπεδα συναντιούνται, η οικονομική δυσαρέσκεια αποκτά διαφορετικό πολιτικό βάθος.
Μέχρι στιγμής, στην Ελλάδα οι εστίες δυσαρέσκειας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ασύνδετες. Ακρίβεια, μισθοί, στεγαστικό, Τέμπη, διαφθορά, Δικαιοσύνη και θεσμοί δημιουργούν ισχυρές επιμέρους αντιδράσεις, χωρίς να συγκροτούν ακόμη μια ενιαία κοινωνική αφήγηση.
Στην Ισπανία, αντίθετα, η κατοικία κατάφερε να γίνει κοινός τόπος για νεότερους εργαζομένους, ενοικιαστές και οργανωμένα κοινωνικά δίκτυα. Στη Γαλλία, η μακρά παράδοση συνδικαλιστικής και κοινωνικής κινητοποίησης επιτρέπει σε διαφορετικές δυσαρέσκειες να συναντώνται πολύ ευκολότερα στον δρόμο.
Η ελληνική εκλογική αναμέτρηση του 2027 θα έχει επομένως ενδιαφέρον πέρα από τα κομματικά ποσοστά. Θα δείξει αν αυτή η διάχυτη δυσφορία θα παραμείνει σκόρπια ή αν θα αποκτήσει κοινό πολιτικό νόημα.
Εκεί ίσως κριθεί και το βάθος των επόμενων εξελίξεων. Όχι σε μία ακόμη μέτρηση πρόθεσης ψήφου, αλλά στη στιγμή που διαφορετικές κοινωνικές εμπειρίες αρχίζουν να διαβάζονται ως κομμάτια της ίδιας ιστορίας.
