Το όριο των 15 ετών στα κοινωνικά δίκτυα, οι αμφίβολες βεβαιότητες των απαγορεύσεων και η μεγάλη αντίφαση μιας κοινωνίας που ζητά από τους ανηλίκους να αποσυνδεθούν, ενώ η ίδια αδυνατεί να το κάνει.
Υπάρχει κάτι βαθιά αντιφατικό στην εικόνα ενός γονέα που, κοιτάζοντας το κινητό του, εξηγεί στο παιδί του γιατί πρέπει να σταματήσει να κοιτάζει το δικό του.

Δεν πρόκειται για μια σπάνια οικογενειακή σκηνή. Είναι σχεδόν το πορτρέτο της εποχής μας. Ο γονέας εργάζεται από το κινητό, ενημερώνεται από το κινητό, πληρώνει, αγοράζει, επικοινωνεί, διασκεδάζει και πολλές φορές αναζητεί ακόμη και την επιβεβαίωση από το ίδιο μέσο. Ο εκπαιδευτικός καλείται να καλλιεργήσει τη συγκέντρωση σε ένα περιβάλλον όπου και η δική του επαγγελματική ζωή κατακερματίζεται από ηλεκτρονικά μηνύματα, πλατφόρμες και ειδοποιήσεις. Η κοινωνία επιβραβεύει την αδιάκοπη διαθεσιμότητα, αλλά ανησυχεί όταν ανακαλύπτει ότι τα παιδιά της θεωρούν την αποσύνδεση σχεδόν αφύσικη.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα έρχεται το νομοσχέδιο για την απαγόρευση πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα πριν από τη συμπλήρωση των 15 ετών.
Το σχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή στις 9 Οκτωβρίου και προγραμματίζεται να εισαχθεί στην αρμόδια επιτροπή την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026. Προβλέπει επαλήθευση ηλικίας μέσω κατάλληλων τεχνολογικών λύσεων, μεταξύ των οποίων ενδεικτικά το Gov.gr Wallet και το KidsWallet, με εποπτικές αρμοδιότητες για το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Δεν έχει ακόμη ψηφιστεί.
Η πρόθεση είναι εύλογη. Και ο κίνδυνος πραγματικός.
Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν πρέπει να προστατευθούν οι ανήλικοι από ένα ψηφιακό περιβάλλον που έχει σχεδιαστεί για να απορροφά όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο και προσοχή. Το ερώτημα είναι αν μια απαγόρευση μπορεί να αλλάξει τη σχέση των παιδιών με αυτό το περιβάλλον όταν όλα όσα προηγούνται των δεκαπέντε γενεθλίων τους τα προετοιμάζουν για την αντίθετη συμπεριφορά.
Γιατί στα δεκαπέντε δεν ξεκινά η σχέση με την οθόνη. Στα δεκαπέντε έχει ήδη διαμορφωθεί.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών της, επισημαίνει ότι από το 2010 ο μέσος χρόνος που περνούν παιδιά ηλικίας 9 έως 15 ετών μπροστά σε οθόνες και στα κοινωνικά δίκτυα έχει υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας περίπου τις τρεις ώρες ημερησίως. Πάνω από το 80% των νέων στην Ευρώπη χρησιμοποιεί κοινωνικά δίκτυα καθημερινά.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η έκθεση αρχίζει πριν από την ηλικία στην οποία οι πολιτείες αναζητούν τώρα ένα νομοθετικό όριο.
Παιδιά μεγαλώνουν παρακολουθώντας βίντεο, εξοικειώνονται με την ατελείωτη εναλλαγή εικόνων, μαθαίνουν να περιμένουν ένα νέο ερέθισμα πριν προλάβουν να επεξεργαστούν το προηγούμενο. Η προσωπική τους σχέση με τα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να μην έχει ακόμη αρχίσει, αλλά η εξοικείωση με τη λογική τους έχει προηγηθεί.
Δεν είναι λοιπόν αυτονόητο ότι ένα παιδί που μεγαλώνει επί χρόνια μέσα σε αυτή την κουλτούρα θα αποκτήσει ξαφνικά, στα δεκαπέντε του, την ωριμότητα να χρησιμοποιεί με μέτρο όσα μέχρι τότε στερήθηκε νομοθετικά.
Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι ανησυχητικά. Στην έρευνα HBSC, η οποία κάλυψε περίπου 280.000 εφήβους 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες και περιοχές, το ποσοστό προβληματικής χρήσης κοινωνικών δικτύων αυξήθηκε από 7% το 2018 σε 11% το 2022. Στα κορίτσια έφτασε το 13%, έναντι 9% στα αγόρια.
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
Αυτά τα ποσοστά δεν σημαίνουν ότι κάθε χρήση είναι εξάρτηση ούτε αποδεικνύουν ότι τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν τη μοναδική αιτία των ψυχολογικών δυσκολιών των εφήβων. Δείχνουν όμως ότι η προβληματική χρήση έχει αποκτήσει διαστάσεις τις οποίες δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε ως μια συνηθισμένη διαφωνία γονέων και παιδιών.
Και ακριβώς επειδή το πρόβλημα είναι σοβαρό, δεν επιτρέπεται η δημόσια πολιτική να αρκεστεί σε εύκολες απαντήσεις.
Το σχολείο απαγορεύει. Το παιδί επιστρέφει σπίτι και συνεχίζει.
Η εμπειρία από τις απαγορεύσεις κινητών τηλεφώνων στα σχολεία είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα στην πρόθεση μιας ρύθμισης και στο πραγματικό κοινωνικό αποτέλεσμά της.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του PISA 2022 του ΟΟΣΑ, περίπου το 30% των μαθητών δήλωσε ότι αποσπάται η προσοχή του από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σχεδόν σε όλα τα μαθήματα μαθηματικών. Όσοι ανέφεραν συχνή απόσπαση προσοχής σημείωναν κατά μέσο όρο 15 μονάδες χαμηλότερη επίδοση, ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση κοινωνικοοικονομικών παραγόντων.
Είναι ένα σοβαρό επιχείρημα υπέρ της απομάκρυνσης των κινητών από τη μαθησιακή διαδικασία. Όχι όμως αυτομάτως υπέρ της αντίληψης ότι με την απαγόρευση λύνεται το πρόβλημα.
Ο ίδιος οργανισμός διαπίστωσε ότι, ακόμη και σε σχολεία όπου η χρήση κινητών απαγορευόταν, το 29% των μαθητών δήλωνε ότι χρησιμοποιούσε το τηλέφωνό του αρκετές φορές την ημέρα και επιπλέον 21% καθημερινά ή σχεδόν καθημερινά.
Με άλλα λόγια, η ύπαρξη ενός κανόνα δεν ισοδυναμεί με την εφαρμογή του. Πολύ περισσότερο δεν ισοδυναμεί με αλλαγή συμπεριφοράς.
Μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα απάντηση ήρθε από τη Βρετανία.
Το 2025 δημοσιεύθηκε στο The Lancet Regional Health – Europe έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ σε 1.227 μαθητές από 30 σχολεία, εκ των οποίων τα 20 εφάρμοζαν περιοριστικές πολιτικές για τα κινητά.
Οι μαθητές των σχολείων με αυστηρότερους περιορισμούς χρησιμοποιούσαν τα κινητά τους κατά περίπου 40 λεπτά λιγότερο και τα κοινωνικά δίκτυα κατά περίπου 32 λεπτά λιγότερο στη διάρκεια της σχολικής ημέρας.
Όμως η έρευνα δεν βρήκε αντίστοιχη διαφορά στη συνολική χρήση κατά τις καθημερινές ή τα Σαββατοκύριακα. Ούτε διαπίστωσε καλύτερη ψυχική ευημερία στους μαθητές των σχολείων με απαγορεύσεις.
Επειδή πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, δεν μπορεί να αποδείξει ότι οι απαγορεύσεις είναι άχρηστες ή ότι προκαλούν κάποιο αρνητικό αποτέλεσμα. Μπορεί όμως να κλονίσει τη βεβαιότητα πως αρκεί να αφαιρέσουμε μια συσκευή από το σχολείο για να αλλάξουμε την καθημερινότητα ενός παιδιού.
Ακολούθησε, τον Μάρτιο του 2026, ποιοτική μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας, η οποία ανέδειξε μια ακόμη πιο σύνθετη πραγματικότητα. Οι περιορισμοί συνδέονταν με περισσότερη διά ζώσης κοινωνικοποίηση κατά τη σχολική ημέρα, αλλά ορισμένοι μαθητές περιέγραφαν απώλεια ύπνου προκειμένου να αναπληρώσουν τον χρόνο χρήσης που είχαν στερηθεί.
Δεν είναι γενικός κανόνας ότι κάθε απαγόρευση προκαλεί αναπλήρωση της χρήσης. Είναι όμως ένα ενδεχόμενο που αξίζει να εξεταστεί σοβαρά.
Διότι το ζητούμενο δεν είναι να μεταφέρουμε τη χρήση από τις δέκα το πρωί στις έντεκα το βράδυ.
Είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε την προσοχή μας.
Η Ευρώπη νομοθετεί, αλλά ακόμη δεν γνωρίζει το τελικό αποτέλεσμα
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δεν προσφέρει ένα ενιαίο, δοκιμασμένο μοντέλο.
Στη Γαλλία, ο νόμος της 24ης Αυγούστου 2026 εισήγαγε απαγόρευση πρόσβασης σε κοινωνικά δίκτυα για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, με εξαιρέσεις για ορισμένες εκπαιδευτικές και επιστημονικές υπηρεσίες. Το γεγονός, όμως, ότι μια χώρα θεσπίζει έναν ηλικιακό περιορισμό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποδείξει και τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά του.
Εκτός Ευρώπης η Αυστραλία αποτελεί το σημαντικότερο εν εξελίξει πείραμα. Από τις 10 Δεκεμβρίου 2025 εφαρμόζει περιορισμούς στη διατήρηση λογαριασμών κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 16 ετών, επιβάλλοντας την ευθύνη συμμόρφωσης στις πλατφόρμες.
Μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, σύμφωνα με την αυστραλιανή αρχή eSafety, οι πλατφόρμες είχαν αφαιρέσει την πρόσβαση από 4,7 εκατομμύρια λογαριασμούς ανηλίκων. Είναι ένα αξιοσημείωτο αποτέλεσμα εφαρμογής. Όμως οι λογαριασμοί δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με μοναδικά παιδιά, ούτε η απενεργοποίησή τους αποτελεί απόδειξη βελτίωσης της ψυχικής υγείας.
Η ίδια η αρμόδια αρχή αναγνωρίζει, στην πρώτη αξιολόγηση της εμπειρίας που δημοσιοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2026, ότι είναι πρόωρο να εξαχθούν συμπεράσματα για τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα των περιορισμών.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που απουσιάζει συχνά από τον δημόσιο διάλογο: άλλο να μπορεί το κράτος να περιορίσει την πρόσβαση σε μια υπηρεσία και άλλο να μπορεί να μεταβάλει τις συνήθειες, τις ανάγκες και τους μηχανισμούς που δημιούργησαν τη ζήτηση γι’ αυτήν.
Οι αντιρρήσεις δεν προέρχονται μόνο από όσους υπερασπίζονται την ελευθερία του διαδικτύου ή από εταιρείες που έχουν οικονομικό συμφέρον να συνεχιστεί η ανεμπόδιστη χρήση.
Η UNICEF, σε δημόσια παρέμβασή της τον Δεκέμβριο του 2025, προειδοποίησε ότι οι ηλικιακές απαγορεύσεις, εάν λειτουργήσουν μόνες τους, ενδέχεται ακόμη και να έχουν αντίθετα αποτελέσματα. Ορισμένα παιδιά μπορεί να στραφούν σε λιγότερο ελεγχόμενες υπηρεσίες ή να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες μέσω εναλλακτικών λογαριασμών και συσκευών. Παράλληλα, για παιδιά που βιώνουν κοινωνική απομόνωση, οι ψηφιακές κοινότητες ενίοτε προσφέρουν ουσιαστική πρόσβαση στην επικοινωνία και την υποστήριξη.
Η συζήτηση λοιπόν δεν μπορεί να εξαντλείται στο δίλημμα «πρόσβαση ή απαγόρευση». Οφείλει να περιλαμβάνει και το τι συμβαίνει όταν η πρόσβαση μετακινείται σε λιγότερο ορατά, λιγότερο ασφαλή περιβάλλοντα.
Η βιομηχανία της προσοχής και η μεταφορά της ευθύνης
Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη πλευρά, ιδιαίτερα σημαντική.
Η ψηφιακή εξάρτηση δεν προέκυψε σε οικονομικό κενό. Η προσοχή αποτελεί εμπορεύσιμο πόρο. Ο χρόνος παραμονής, η συχνότητα επιστροφής σε μια εφαρμογή, οι αντιδράσεις και οι αλληλεπιδράσεις συνδέονται με την εμπορική αξία πολλών ψηφιακών υπηρεσιών.
Οι αλγόριθμοι δεν επιδιώκουν απλώς να παρουσιάσουν πληροφορίες. Σε μεγάλο μέρος της αγοράς λειτουργούν μέσα σε επιχειρηματικά μοντέλα που έχουν ισχυρό κίνητρο να διατηρούν τον χρήστη ενεργό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ψηφιακή πλατφόρμα είναι επιβλαβής ή ότι κάθε παρατεταμένη χρήση αποτελεί παθολογία. Σημαίνει ότι η ατομική αυτοσυγκράτηση καλείται να λειτουργήσει απέναντι σε τεχνολογίες των οποίων η εμπορική επιτυχία συχνά εξαρτάται από το αντίθετο.
Και εδώ βρίσκεται μια σημαντική αδυναμία της αποκλειστικά ηλικιακής προσέγγισης.
Αν το πρόβλημα είναι ο σχεδιασμός που ενθαρρύνει την καταναγκαστική χρήση, γιατί να μην αποτελεί αυτός το πρωταρχικό πεδίο ρύθμισης; Γιατί ο δεκαπεντάχρονος θεωρείται αυτομάτως ικανός να διαχειριστεί ένα περιβάλλον που ένα εικοσιπεντάχρονο ή σαραντάχρονο άτομο ενδέχεται επίσης να δυσκολεύεται να ελέγξει;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει τη σημασία του προβλήματος. Στις κατευθυντήριες γραμμές του Ιουλίου 2025, στο πλαίσιο του Digital Services Act, περιλαμβάνει μέτρα αντιμετώπισης εθιστικών χαρακτηριστικών σχεδιασμού, κυβερνοεκφοβισμού και επιβλαβούς περιεχομένου.
Αυτό αποτελεί μια ουσιαστικότερη κατεύθυνση: να μη ζητείται μόνο από τους χρήστες να προσαρμοστούν στην τεχνολογία, αλλά και από την τεχνολογία να προσαρμοστεί στις ανάγκες και τις δυνατότητες των χρηστών.
Η ίδια η οικονομία, άλλωστε, έχει επενδύσει συστηματικά στην αύξηση της ψηφιακής παρουσίας. Οι επιχειρήσεις επιδιώκουν διαρκή επικοινωνία με τον πελάτη. Οι εργοδότες απαιτούν ταχύτατη ανταπόκριση. Οι επαγγελματικές ευκαιρίες, οι κοινωνικές επαφές και η δημόσια αναγνωρισιμότητα περνούν όλο και περισσότερο από ψηφιακές πλατφόρμες.
Έχουμε μετατρέψει τη διαθεσιμότητα σε επαγγελματικό προσόν και την ορατότητα σε μορφή κοινωνικού κεφαλαίου.
Και στη συνέχεια ζητούμε από τα παιδιά να μη θεωρούν αναγκαία ούτε τη μία ούτε την άλλη.
Δεν είναι μόνο παιδαγωγική αντίφαση. Είναι και αντίφαση του οικονομικού μας μοντέλου.
Ποιος θα διδάξει την αποσύνδεση;
Η απάντηση «οι γονείς» ακούγεται εύλογη, μέχρι να τεθεί το επόμενο ερώτημα: ποιος έχει εκπαιδεύσει τους γονείς;
Ποιος προετοιμάζει έναν ενήλικο να θέτει όρια στην προσωπική χρήση του κινητού, όταν η ίδια η εργασία του καταργεί τα όρια μεταξύ επαγγελματικού και ιδιωτικού χρόνου;
Πώς θα πείσει ένας εκπαιδευτικός τους μαθητές του για την αξία της αδιάσπαστης προσοχής, αν το σχολείο δεν έχει διαμορφώσει μια ουσιαστική κουλτούρα συγκέντρωσης, συζήτησης και ανθρώπινης επαφής;
Και πώς θα πειστεί ένα παιδί ότι η πραγματική ζωή είναι πιο ενδιαφέρουσα από την ψηφιακή όταν η οικογένεια, το σχολείο και η γειτονιά έχουν αφήσει τόσο λίγο χώρο για παιχνίδι, συνάντηση, ελεύθερο χρόνο και αυτόνομη κοινωνικότητα;
Δεν χρειάζεται να εξιδανικεύσουμε ένα παρελθόν χωρίς οθόνες. Ούτε να δαιμονοποιήσουμε μια τεχνολογία που προσφέρει πραγματικές δυνατότητες εκπαίδευσης, δημιουργίας και επικοινωνίας.
Χρειάζεται, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι η αυτορρύθμιση δεν γεννιέται από την απαγόρευση. Καλλιεργείται με εμπειρία, καθοδήγηση, εναλλακτικές δραστηριότητες και, κυρίως, με το παράδειγμα των ενηλίκων.
Η απαγόρευση μπορεί να λειτουργήσει ως ένα προστατευτικό όριο. Δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτή τη διαδικασία.
Επομένως, η πραγματική δοκιμασία του ελληνικού νομοσχεδίου δεν θα βρίσκεται αποκλειστικά στον αριθμό των λογαριασμών που θα αποκλειστούν ή στις τεχνικές δυνατότητες του KidsWallet.
Θα βρίσκεται στο αν η πολιτεία θα οργανώσει παράλληλα μια συνεκτική πολιτική ψηφιακής αγωγής από τις πρώτες τάξεις του σχολείου, επιμόρφωσης γονέων και εκπαιδευτικών, ουσιαστικής προστασίας των προσωπικών δεδομένων και ελέγχου των πρακτικών των πλατφορμών.
Και ακόμη περισσότερο, στο αν θα απαιτήσει από τις εταιρείες να αποδείξουν ότι ο σχεδιασμός των προϊόντων τους δεν υπονομεύει συστηματικά την αυτονομία του χρήστη.
Διαφορετικά, θα έχουμε θεσπίσει ένα όριο ηλικίας χωρίς να έχουμε αντιμετωπίσει την κοινωνική πραγματικότητα που το καθιστά αναγκαίο.
Το πρόβλημα με τις οθόνες δεν είναι ότι τα παιδιά αγνοούν τις συμβουλές των ενηλίκων.
Είναι ότι παρατηρούν πολύ προσεκτικά τη συμπεριφορά τους.
Και ίσως η πιο δύσκολη ερώτηση που θέτει αυτό το νομοσχέδιο να μην είναι τι θα απαγορεύσουμε στα παιδιά πριν από τα δεκαπέντε τους, αλλά τι είμαστε διατεθειμένοι να αλλάξουμε εμείς, ώστε η ζωή έξω από την οθόνη να γίνει ξανά αρκετά ελκυστική.























