Είναι η σημερινή 28η Απριλίου η Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, που η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας καθιέρωσε επίσημα από το 2003, με στόχο να θυμίσει κάτι που συχνά θεωρούμε αυτονόητο: ότι κανείς δεν πρέπει να φεύγει από το σπίτι του για δουλειά και να μην επιστρέφει ποτέ. Η ημέρα αυτή συνδέεται ιστορικά με το Workers’ Memorial Day, τη διεθνή ημέρα μνήμης των εργατών που χάθηκαν ή τραυματίστηκαν στη δουλειά τους, μια παράδοση που ξεκίνησε από τον Καναδά και υιοθετήθηκε από το παγκόσμιο συνδικαλιστικό κίνημα. Λίγες μόλις ημέρες μετά έρχεται η Πρωτομαγιά. Και οι δύο ημερομηνίες μοιάζουν σαν δύο σελίδες του ίδιου βιβλίου: η μία θυμίζει το δικαίωμα στην ασφαλή εργασία, η άλλη το δικαίωμα στην αξιοπρεπή εργασία. Η μία μιλά για τη ζωή μέσα στο μεροκάματο, η άλλη για τον αγώνα που χρειάστηκε ώστε το μεροκάματο να γίνει ανθρώπινο. Η Πρωτομαγιά δεν είναι απλώς μια επέτειος εργατικών κινητοποιήσεων. Είναι η ιστορική υπενθύμιση ότι το οκτάωρο, η κοινωνική ασφάλιση, η αποζημίωση, η άδεια, η προστασία της μητρότητας, η έννοια ακόμη και της «εργασιακής αξιοπρέπειας», δεν εμφανίστηκαν φυσικά σαν την άνοιξη. Κατακτήθηκαν. Με απεργίες, με συγκρούσεις, με κόστος. Κι όμως, έναν αιώνα μετά, επιστρέφουμε ξανά στα βασικά. Τα εργατικά ατυχήματα αυξάνονται, η επαγγελματική εξουθένωση γίνεται σχεδόν κανονικότητα, η ψυχική υγεία μετατρέπεται σε σιωπηλή παράπλευρη απώλεια της παραγωγικότητας. Η τεχνητή νοημοσύνη, τα ρομπότ και η αυτοματοποίηση υπόσχονται μια νέα εποχή ασφάλειας: λιγότερη χειρωνακτική επικινδυνότητα, περισσότερη πρόληψη, καλύτερος έλεγχος κινδύνων. Και πράγματι, μπορούν. Αλλά η τεχνολογία από μόνη της δεν παράγει δικαιοσύνη. Ένα εργοστάσιο με αισθητήρες δεν είναι απαραίτητα ασφαλές. Ένα γραφείο με αλγόριθμους δεν είναι απαραίτητα ανθρώπινο. Ο εργαζόμενος του σήμερα δεν χρειάζεται μόνο κράνος και γάντια, χρειάζεται εκπαίδευση, θεσμική προστασία, καθαρούς κανόνες, δικαίωμα στην αποσύνδεση, ψυχική ισορροπία και ένα περιβάλλον που δεν τον αντιμετωπίζει ως αναλώσιμο εξάρτημα υψηλής απόδοσης. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι αν η ΑΙ θα πάρει δουλειές. Είναι αν θα αφήσουμε την εργασία χωρίς άνθρωπο στο κέντρο της. Η κουλτούρα υγείας και ασφάλειας δεν χτίζεται με εγκυκλίους μιας ημέρας ούτε με επετειακές δηλώσεις. Χτίζεται όταν η πρόληψη παύει να θεωρείται κόστος και αντιμετωπίζεται ως πολιτισμός. Όταν ο έλεγχος δεν είναι τυπικός. Όταν η ευθύνη δεν μεταφέρεται πάντα στον πιο αδύναμο κρίκο. Η 28η Απριλίου μάς καλεί να θυμηθούμε. Η Πρωτομαγιά μάς καλεί να συνεχίσουμε. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό νόημα και των δύο ημερών: όχι να γιορτάζουμε απλώς την εργασία, αλλά να φροντίζουμε ώστε να αξίζει να εργάζεται κανείς.
