Από τα πολλά μηνύματα που διαβάσαμε χθες για τη σημερινή 51η επέτειο της 3ης Σεπτέμβρη, ξεχωρίσαμε δύο: του Κώστα Λαλιώτη, ενός ιστορικού στελέχους του ΠΑΣΟΚ με διαδρομή από τα πρώτα χρόνια του Κινήματος, και του Μαρίνου Σκανδάμη, ενός νεότερου στελέχους με συνεπή παρουσία και λόγο χωρίς θορύβους αλλά με σαφήνεια. Δύο φωνές, δύο οπτικές, δύο διαφορετικές γλώσσες για το ίδιο ζήτημα: τι σημαίνει 3η Σεπτέμβρη σήμερα. Ο Λαλιώτης επανήλθε με ένα εκτενές κείμενο για το «DNA» του ΠΑΣΟΚ και την «ολική επαναφορά» του. Εστίασε στη δύναμη του ονόματος, του συμβόλου, του πράσινου χρώματος και του αριθμού 3, στο πώς όλα αυτά συγκροτούν ένα «brand» που κρατά ζωντανή την ταυτότητα του Κινήματος από το 1974 μέχρι σήμερα. Για τον ίδιο, η παρακαταθήκη είναι αδιαπραγμάτευτη· η δύναμη βρίσκεται στη μνήμη, στο αυθεντικό, στη σύνδεση των γενεών. Ο Σκανδάμης, αντίθετα, θυμίζει τον Ανδρέα που παρήγαγε άφοβα πολιτική, με ριζοσπαστισμό και πίστη, χωρίς να μιλά για «συναίνεση» ή «ρεαλισμό». Μιλά για την ανατροπή του «κράτους της δεξιάς», για τη στήριξη στους μη προνομιούχους, για τις διεθνείς συμμαχίες. Και καταλήγει: η επέτειος έχει νόημα μόνο αν οι λέξεις και οι πολιτικές ξαναβρούν το ειδικό τους βάρος, αν ξαναγίνουν πράξεις που αλλάζουν ζωές. Αφού ακουστούν και οι δύο, η σύγκριση αναδεικνύεται καθαρά. Η γλώσσα του Λαλιώτη, φορτωμένη με μνήμες, σύμβολα και αριθμολογίες, τείνει να εγκλωβίζει το παρόν σε μια βιολογία του παρελθόντος. Η γλώσσα του Σκανδάμη δείχνει πιο καθαρά την ανάγκη για νέα πράξη, για ανατροπή που να μιλά στο σήμερα. Και το σήμερα δεν είναι το 1974. Τα διακυβεύματα δεν είναι μόνο εθνικά, αλλά παγκόσμια. Είναι η κλιματική κρίση που απειλεί την ίδια την επιβίωση, η τεχνητή νοημοσύνη που αναδιατάσσει την εργασία και τη γνώση, οι ανισότητες που βαθαίνουν, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις που φέρνουν αστάθεια. Είναι, πάνω απ’ όλα, η ποιότητα της ίδιας της Δημοκρατίας που δοκιμάζεται παντού, από τις νέες μορφές αυταρχισμού, την πόλωση και τον εκφυλισμό των θεσμών. Μια «νέα 3η Σεπτέμβρη» δεν μπορεί να αναζητείται σε μύθους και σύμβολα. Χρειάζεται ταπεινότητα στην πολιτική, συλλογική ηγεσία με «μπροστάρηδες ίσους μεταξύ ίσων», πράξεις που παράγουν και δεν μιμούνται. Χρειάζεται προγραμματικό θάρρος να σταθεί δίπλα στους πολλούς, όχι στα προνόμια. Χρειάζεται να απαντήσει με συγκεκριμένες πολιτικές που αγγίζουν τον πολίτη αλλά και με στρατηγική που βλέπει την Ελλάδα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Αν αυτή η επέτειος περιοριστεί στη νοσταλγία, θα είναι απλώς μια ανάμνηση. Αν όμως μετατραπεί σε δέσμευση για περισσότερη ισότητα, περισσότερη δικαιοσύνη και καλύτερη Δημοκρατία, τότε η 3η Σεπτέμβρη θα εξακολουθήσει να έχει λόγο ύπαρξης. Όχι για να θυμίζει ποιοι ήμασταν, αλλά για να αποδείξει ποιοι μπορούμε να γίνουμε.
