Η συζήτηση για την έρευνα και την καινοτομία επέστρεψε στην επικαιρότητα με αφορμή τη 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα είχε γίνει γνωστό ότι παραδόθηκε στον πρωθυπουργό σχέδιο για τη δημιουργία νέου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, με στόχο να λειτουργήσει από το 2027. Η αναμενόμενη ανακοίνωση, όμως, δεν έγινε στην κεντρική ομιλία της ΔΕΘ. Έτσι, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από την εξαγγελία στο περιεχόμενο: ποιο πρόβλημα επιχειρεί να λύσει ο ενιαίος χώρος, ποιες αλλαγές χρειάζονται και με ποια κριτήρια θα κριθεί η επιτυχία του. Δύο πρόσφατα κείμενα βοηθούν να δοθεί απάντηση. Το πρώτο είναι η νέα μελέτη της διαΝΕΟσις για το ελληνικό σύστημα Έρευνας και Καινοτομίας, η οποία αποτιμά τις θεσμικές εξελίξεις και τις επιδόσεις της τελευταίας πενταετίας. Το δεύτερο είναι η δημόσια παρέμβαση της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών, της ΕΕΕ, του συλλογικού φορέα που εκπροσωπεί ερευνητές των δημόσιων ερευνητικών κέντρων. Χρειάζεται εδώ μια διευκρίνιση: η ΕΕΕ δεν παρουσιάζει ξεχωριστή στατιστική έρευνα. Καταθέτει θέσεις και αξιολογεί την καθημερινή λειτουργία του συστήματος από την πλευρά των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτό. Η σύγκριση έχει αξία επειδή συνδυάζει τα μετρήσιμα αποτελέσματα της διαΝΕΟσις με τη θεσμική και εργασιακή εμπειρία που μεταφέρει η ΕΕΕ. Τι δείχνουν τα στοιχεία Η μελέτη της διαΝΕΟσις καταγράφει πραγματική πρόοδο. Οι συνολικές δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη έφτασαν τα 3,66 δισ. ευρώ το 2024, δηλαδή το 1,54% του ΑΕΠ, από 2,34 δισ. ευρώ και 1,26% το 2019. Οι ερευνητές που απασχολούνται στις επιχειρήσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 70% μεταξύ 2019 και 2023, ενώ οι επιστημονικές δημοσιεύσεις ελληνικών φορέων αυξήθηκαν από 14.596 το 2018 σε 20.034 το 2021. Η χώρα διαθέτει ισχυρές διεθνείς επιστημονικές συνεργασίες και έχει δημιουργήσει εργαλεία όπως το ΕΛΙΔΕΚ, τα γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας, τα κέντρα ικανοτήτων και τα βιομηχανικά διδακτορικά. Η βελτίωση των εισροών δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε αντίστοιχα αποτελέσματα στην οικονομία. Η Ελλάδα βρισκόταν στην 20ή θέση της ΕΕ στον European Innovation Scoreboard του 2025, με επίδοση 75,8% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ενώ το 2026 παραμένει στην ομάδα των μέτριων καινοτόμων. Στις αιτήσεις ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας η απόσταση είναι εντονότερη: 10,29 αιτήσεις ανά εκατομμύριο κατοίκους το 2024, έναντι 152,22 στην ΕΕ. Με απλά λόγια, η χώρα δαπανά περισσότερο, απασχολεί περισσότερους ερευνητές και δημοσιεύει περισσότερες εργασίες, αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει τη γνώση σε πατέντες, εξαγώγιμα προϊόντα και επιχειρήσεις που μεγαλώνουν. Τι ζητά η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών Η ΕΕΕ υποδέχεται θετικά τη δημιουργία ενιαίου χώρου, αλλά θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Βασική της θέση είναι ότι τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα πρέπει να παραμείνουν αυτοτελή, με διακριτούς και συμπληρωματικούς ρόλους, μέσα σε κοινό πλαίσιο στρατηγικής και χρηματοδότησης. Ζητά θεσμική και οικονομική ισοτιμία μεταξύ ερευνητών και μελών ΔΕΠ, αμφίδρομη κινητικότητα προσωπικού και κοινή αξιοποίηση των μεγάλων ερευνητικών υποδομών. Παράλληλα προτείνει σαφέστερη αρχιτεκτονική διακυβέρνησης: ένα εθνικό συμβούλιο για τη στρατηγική, κοινό σύστημα αξιολόγησης πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων και έναν κεντρικό φορέα χρηματοδότησης με τακτικές προκηρύξεις. Η κριτική της επικεντρώνεται στην έλλειψη σταθερού σχεδιασμού, στις καθυστερήσεις των αξιολογήσεων, στη γραφειοκρατία, στην υποστελέχωση και στην αβεβαιότητα γύρω από τη χρηματοδότηση της βασικής έρευνας. Επίσης επισημαίνει ότι η αύξηση της συνολικής δαπάνης Ε&Α προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τον ιδιωτικό τομέα και δεν πρέπει να συγχέεται με αντίστοιχη ενίσχυση των δημόσιων ερευνητικών φορέων. Πού συμφωνούν και πού διαφέρουν Οι δύο προσεγγίσεις συμφωνούν στα βασικά. Το σύστημα παραμένει κατακερματισμένο, η εθνική στρατηγική δεν έχει αποκτήσει συνέχεια και η συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων είναι χαμηλότερη από όσο απαιτείται. Συμφωνούν επίσης ότι χρειάζονται προβλέψιμη δημόσια χρηματοδότηση, τακτικές προκηρύξεις και καλύτερη σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή, χωρίς να εγκαταλείπεται η βασική έρευνα. Διαφέρουν στην αποτίμηση της τελευταίας πενταετίας. Η διαΝΕΟσις βλέπει ένα σύστημα σε σταδιακό μετασχηματισμό και αναγνωρίζει θετικά μέτρα που μπορούν να αποδώσουν τα επόμενα χρόνια. Η ΕΕΕ δίνει μεγαλύτερο βάρος στις αστοχίες εφαρμογής και θεωρεί ότι οι καθυστερήσεις και η αστάθεια της χρηματοδότησης περιορίζουν ήδη την αξία αυτών των μέτρων. Η διαφορά είναι χρήσιμη για τον αναγνώστη: άλλο η δημιουργία ενός θεσμού και άλλο η σταθερή λειτουργία του. Η εκκρεμότητα μετά τη ΔΕΘ Το κυβερνητικό σχέδιο που παρουσιάστηκε μέσω δημοσιευμάτων προβλέπει δύο γενικές γραμματείες, έναν Οργανισμό Έρευνας για τη διαχείριση χρηματοδοτήσεων και προκηρύξεων και έναν Οργανισμό Καινοτομίας ΑΕ. Η κατεύθυνση απαντά στο πρόβλημα της πολυδιάσπασης. Η απουσία σχετικής ανακοίνωσης από τη ΔΕΘ, ωστόσο, αφήνει ανοιχτά το χρονοδιάγραμμα, τη σχέση των νέων οργανισμών με το ΕΛΙΔΕΚ, τον τρόπο επιστημονικής αξιολόγησης και κυρίως τους διαθέσιμους πόρους. Αν ο στόχος του 2027 παραμένει, τους επόμενους μήνες πρέπει να ακολουθήσουν δημόσια διαβούλευση, νομοσχέδιο και σαφές μεταβατικό σχέδιο. Γιατί αφορά την Πάτρα Η Πάτρα αποτελεί χαρακτηριστικό πεδίο εφαρμογής αυτής της πολιτικής. Διαθέτει το Πανεπιστήμιο Πατρών, το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, το ΙΕΧΜΗ του ΙΤΕ, το Ινστιτούτο Βιομηχανικών Συστημάτων του Ερευνητικού Κέντρου Αθηνά, το Επιστημονικό Πάρκο Πατρών και επιχειρήσεις τεχνολογίας. Το ζητούμενο είναι αν οι φορείς αυτοί θα αποκτήσουν ευκολότερη πρόσβαση σε κοινές υποδομές και σταθερή χρηματοδότηση, αν θα αυξηθούν τα κοινά έργα με τοπικές επιχειρήσεις και αν η Περιφέρεια, οι δήμοι και τα νοσοκομεία θα μπορούν να λειτουργούν ως πρώτοι χρήστες καινοτόμων λύσεων. Εδώ θα κριθεί και η ουσία του ενιαίου χώρου. Μια αλλαγή οργανογράμματος δεν αρκεί. Χρειάζονται μικρότεροι χρόνοι από την προκήρυξη έως τη χρηματοδότηση, σταθερές θέσεις για νέους ερευνητές, αξιολόγηση των φορολογικών κινήτρων με βάση τις νέες επενδύσεις και τις θέσεις υψηλής ειδίκευσης και μετρήσιμα αποτελέσματα ανά περιφέρεια. Μετά τη ΔΕΘ, το ερώτημα είναι πλέον συγκεκριμένο: με ποιους πόρους, ποιους κανόνες και ποιο χρονοδιάγραμμα θα μετατραπεί η θετική εξαγγελία σε λειτουργικό ερευνητικό σύστημα. Βασικές πηγές: • διαΝΕΟσις «Το σύστημα έρευνας και καινοτομίας στην Ελλάδα» Σεπτέμβριος 2026 • Ένωση Ελλήνων Ερευνητών δελτίο Τύπου 3 Μαρτίου 2026 και παρέμβαση Σεπτεμβρίου 2026 • Ομιλία πρωθυπουργού στην 90ή ΔΕΘ 6 Σεπτεμβρίου 2026




















