Του Γιώργου Ηλιόπουλου Σημαντικές αλλαγές στο εκλογικό σύστημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προωθεί το Υπουργείο Εσωτερικών με κεντρικό άξονα την κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών και η ολοκλήρωσή τους σε μία μόνο Κυριακή. Στο νέο μοντέλο, δήμαρχοι και περιφερειάρχες θα εκλέγονται σε έναν γύρο, μέσω ενός συστήματος που προσομοιάζει στην «εναλλακτική ψήφο». Οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα να δηλώνουν περισσότερες από μία προτιμήσεις στο ψηφοδέλτιο (π.χ. πρώτη και δεύτερη επιλογή συνδυασμού). Εφόσον κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώνει την απαιτούμενη πλειοψηφία από την πρώτη καταμέτρηση, θα λαμβάνονται υπόψη οι δευτερεύουσες επιλογές, ώστε να προκύπτει νικητής χωρίς την ανάγκη επαναληπτικής εκλογής. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα αντιμετωπίζει το φαινόμενο της χαμηλής συμμετοχής στον δεύτερο γύρο, ιδιαίτερα σε μικρούς και μεσαίους δήμους, ενώ περιορίζει και το διοικητικό και οικονομικό βάρος της εκλογικής διαδικασίας. Παράλληλα, διατηρείται –σύμφωνα με το υπουργείο– η αρχή της ευρύτερης νομιμοποίησης των αιρετών. Ωστόσο στις αλλαγές αυτές εγείρονται σοβαρές αντιδράσεις από εκπροσώπους της Αυτοδιοίκησης. Μια από τις αλλαγές που επίσης προωθούνται είναι η πρόβλεψη για προαιρετική ηλεκτρονική ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Οι πολίτες θα μπορούν, εφόσον το επιλέξουν, να ψηφίζουν εξ αποστάσεως με ηλεκτρονική ταυτοποίηση, χωρίς να καταργείται η παραδοσιακή κάλπη. Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί, κατά την κυβέρνηση, στη διευκόλυνση νέων, εργαζομένων και πολιτών που διαμένουν μακριά από τον τόπο εγγραφής τους. Ωστόσο, γεννάται μείζον θέμα «αλλοίωσης του εκλογικού αποτελέσματος» αφού σε πολλές περιπτώσεις η ηλεκτρονική ψηφοφορία έχει προκαλέσει σημαντικές εκπλήξεις. Οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα προγραμματίζεται να ισχύσουν από τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, εφόσον ολοκληρωθεί η σχετική νομοθετική διαδικασία. Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης Παράλληλα με τις εκλογικές αλλαγές, βρίσκεται σε εξέλιξη η κατάρτιση του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Βασική αλλαγή είναι η κατηγοριοποίηση των δήμων σε ομάδες, με βάση αντικειμενικά κριτήρια όπως ο πληθυσμός, η γεωγραφική έκταση, η νησιωτικότητα ή τα ορεινά χαρακτηριστικά. Στόχος είναι αλλαγή στην κατανομή πόρων και αρμοδιοτήτων, αλλά και η προσαρμογή των διοικητικών απαιτήσεων στις πραγματικές δυνατότητες κάθε δήμου, καθώς η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το ίδιο θεσμικό πλαίσιο συχνά αποδεικνύεται δυσλειτουργικό για μικρούς ή υποστελεχωμένους ΟΤΑ. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό της Αυτοδιοίκησης. Ο Κώδικας προβλέπει ενίσχυση των ψηφιακών διαδικασιών, ενοποίηση πληροφοριακών συστημάτων και αυστηρότερους κανόνες δημοσιοποίησης οικονομικών στοιχείων και αποφάσεων. Παράλληλα, εισάγονται ή ενισχύονται θεσμοί συμμετοχής των πολιτών, όπως τοπικά δημοψηφίσματα και συμβουλευτικά όργανα, με στόχο την αναβάθμιση της δημοκρατικής λειτουργίας σε τοπικό επίπεδο. Το σχέδιο του Νέου Κώδικα βρίσκεται ακόμη σε στάδιο επεξεργασίας και διαβούλευσης, με την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και άλλους αυτοδιοικητικούς φορείς να εκφράζουν επιφυλάξεις για επιμέρους ρυθμίσεις, κυρίως σε ό,τι αφορά τον βαθμό αυτονομίας των ΟΤΑ. Η κυβέρνηση, πάντως, επιμένει ότι πρόκειται για μια αναγκαία μεταρρύθμιση, που αποσκοπεί σε μια πιο λειτουργική, σύγχρονη και αποτελεσματική Αυτοδιοίκηση. Ν. Φαρμάκης: «Χρειάζονται βελτιώσεις» Με δήλωσή του στον «Σ.Ε.» ο Περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδος Νεκτάριος Φαρμάκης αναφέρει ότι: «Η κωδικοποίηση και αναμόρφωση της νομοθεσίας για τους ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού μία μεγάλη ευκαιρία ισχυροποίησης της Αυτοδιοίκησης και ενίσχυσης του ενδιαφέροντος των πολιτών για τα κοινά. Για τους λόγους αυτούς, η προσπάθεια του συνόλου των συμμετεχόντων στην Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, είναι η αποφυγή λαθών, ειδικά εκείνων που τελικά, μπορεί να οδηγήσουν σε αποδυνάμωση και μικρότερη θεσμική δύναμη την Αυτοδιοίκηση, αν και θεωρητικά ξεκινούν από καλή πρόθεση. Έχοντας την τιμή να προεδρεύω στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της ΕΝΠΕ, είχα την ευκαιρία να έρθω σε επαφή με τις θέσεις και τις απόψεις του συνόλου των συναδέλφων, περιλαμβάνοντας τις προτάσεις τους στην συνολική πρόταση που κατέθεσε η ΕΝΠΕ, στο πλαίσιο του διαλόγου που ξεκίνησε με το υπουργείο Εσωτερικών. Η άποψή μου είναι ότι από την πλευρά των Περιφερειών, αντιμετωπίστηκε το ζήτημα του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης με πλήρη επιστημονική και πολιτική συνέπεια. Κατατέθηκαν προτάσεις που θα διασφάλιζαν την μετάβαση από την περιφερειακή αυτοδιοίκηση στην περιφερειακή διακυβέρνηση». Συνεχίζοντας όμως τονίζει ότι υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ διαβούλευσης και του τι θα πραγματικά πρόκειται να ισχύσει. «Ωστόσο, το σχέδιο νόμου που παραλάβαμε, απέχει από αυτό που είχαμε επεξεργαστεί, αν και οφείλουμε να προσθέσουμε ότι εμπεριέχει ένα σύνολο από τις θέσεις και τις προτάσεις της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης. Προσωπικά, εκτός άλλων επιμέρους σημείων που κατά την άποψή μου χρίζουν βελτιώσεων, έθεσα δύο ζητήματα που πιστεύω ότι έχουν κομβική σημασία. Το πρώτο αφορά την προβλεπόμενη διαδικασία της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας από απόσταση, που εγείρει σοβαρές αμφιβολίες για τη διασφάλιση της μυστικότητας της ψήφου και της αυτοπρόσωπης συμμετοχής. Για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, κρίνεται απαραίτητο να περιοριστεί η ηλεκτρονική ψήφος αποκλειστικά εντός του ελεγχόμενου χώρου των εκλογικών τμημάτων. Παράλληλα, το προτεινόμενο σύστημα της «μίας Κυριακής» με τη χρήση εναλλακτικής ψήφου, προσκρούει στη συνταγματική αρχή της ισότητας της ψήφου, δεδομένου ότι δεν προσμετράται η «εναλλακτική ψήφος» όλων των συμμετεχόντων συνδυασμών. Προτείναμε, είτε την χρήση εξειδικευμένου αλγορίθμου για τον συνυπολογισμό της δεύτερης επιλογής, είτε την ενσωμάτωση στο ψηφοδέλτιο όλων των πιθανών σεναρίων του δεύτερου γύρου. Επίσης, στο πεδίο των αρμοδιοτήτων, παρατηρείται μια επίμονη ασάφεια και αλληλοκάλυψη ρόλων, ιδιαίτερα στην πολιτική προστασία, όπου οι Περιφέρειες καλούνται να διαχειριστούν κρίσεις χωρίς επαρκείς πόρους και προσωπικό. Η πραγματική αποκέντρωση απαιτεί την οριστική διακοπή του συγκεντρωτικού ελέγχου από το κέντρο και τη σύνδεση κάθε νέας αρμοδιότητας με προκαθορισμένους χρηματοδοτικούς πόρους. Χωρίς αυτή την οικονομική θωράκιση, ο σχεδιασμός παραμένει μετέωρος και η εξυπηρέτηση του πολίτη υπονομεύεται. Τέλος, η θεσμική ωριμότητα του νέου Κώδικα θα κριθεί από την ικανότητά του να προστατεύσει τους αιρετούς από το δαιδαλώδες γραφειοκρατικό σύστημα που συχνά οδηγεί σε άδικες δικαστικές περιπέτειες. Είναι επιτακτική η ανάγκη για ειδικές διατάξεις που θα διαχωρίζουν τις διοικητικές παραλείψεις από τις δόλιες πράξεις. Συγκεκριμένα, προτείνεται η σύσταση ενός ειδικού οργάνου της Δικαιοσύνης που θα εξετάζει κατά προτεραιότητα τις καταγγελίες κατά περιφερειαρχών και αντιπεριφερειαρχών, αρχειοθετώντας τις προφανώς αβάσιμες αναφορές πριν από την κίνηση οποιασδήποτε ποινικής διαδικασίας. Μόνο μέσω αυτής της θεσμικής εγγύησης θα μπορέσουν οι άνθρωποι της Αυτοδιοίκησης να ασκήσουν τα καθήκοντά τους με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, χωρίς τον φόβο προσχηματικών διώξεων». Τι υποστηρίζουν οι παρατάξεις της αντιπολίτευσης στο Περιφερειακό Συμβούλιο Εγείρονται σοβαρά ζητήματα αδιαβλητότητας της ψηφοφορίας Από την πλευρά του ο επικεφαλής της παράταξης «Νέα Δυτική Ελλάδα – Ενωμένοι Μπορούμε», Σπύρος Σκιαδαρέσης, για τις συγκεκριμένες αλλαγές υποστηρίζει ότι: «Το προτεινόμενο από την κυβέρνηση σχέδιο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιδιώκει την... Read More
