Η αξιολόγηση του Δημοσίου από τους πολίτες: ένα βήμα μπροστά, αρκεί να αλλάξουν τα παλιά καθεστώτα

Μπαίνουμε σε μία νέα εποχή όπου για πρώτη φορά επιχειρείται σε οργανωμένη κλίμακα η αξιολόγηση των δημοσίων υπηρεσιών από τους ίδιους τους πολίτες. Από την ερχόμενη Τετάρτη, μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας, εκατομμύρια πολίτες θα μπορούν να βαθμολογούν την εξυπηρέτηση, την ταχύτητα, την ευγένεια και την αποτελεσματικότητα υπηρεσιών του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το εγχείρημα δεν είναι πρωτοφανές. Από τις αρχές του 2000, έγιναν προσπάθειες για αξιολόγηση μέσω ερωτηματολογίων και μηχανισμών παραπόνων, ενώ θετικές εμπειρίες υπήρξαν με την εισαγωγή συστημάτων αξιολόγησης στα ΚΕΠ και στις ψηφιακές υπηρεσίες του gov.gr. Οι πολίτες ανέκαθεν επιβράβευαν τις υπηρεσίες που απλοποίησαν διαδικασίες και μείωσαν τη φυσική ταλαιπωρία. Ωστόσο, τέτοιες πρωτοβουλίες μέχρι σήμερα ήταν αποσπασματικές και περιορισμένες. Η σημερινή προσπάθεια δείχνει πιο ολοκληρωμένη και με υψηλή φιλοδοξία. Το γεγονός ότι η συμμετοχή διασφαλίζεται μέσω του gov.gr, ότι οι απαντήσεις θα είναι ανώνυμες και ότι τα δεδομένα θα δημοσιεύονται δύο φορές τον χρόνο, είναι σημαντικά θετικά στοιχεία. Όμως, αν θέλουμε να μιλήσουμε ανοιχτά, για να πετύχει αυτή η πρωτοβουλία χρειάζεται πρώτα να πεισθεί ο πολίτης ότι η αξιολόγηση του έχει πραγματική αξία. Και για να πεισθεί, το κράτος πρέπει να αλλάξει πρώτα τα δικά του κακώς κείμενα. Γιατί να μπει ο πολίτης στη διαδικασία να αξιολογήσει με σοβαρότητα, όταν γνωρίζει ότι πίσω από πολλές διοικήσεις δημόσιων φορέων υπάρχουν κομματικές εξαρτήσεις και διορισμοί “ημετέρων”; Όταν βλέπει ότι τα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών γραφείων και δημόσιων υπηρεσιών παραμένουν ενεργά; Όταν γνωρίζει ότι παγιωμένες παθογένειες, όπως η αδιαφάνεια στις κρίσεις, ο κομματισμός και η ευνοιοκρατία, δεν έχουν εξαλειφθεί αλλά συχνά αναπαράγονται; Η εμπιστοσύνη δεν κερδίζεται με φόρμες και ερωτηματολόγια. Χτίζεται μόνο όταν το κράτος αποδείξει έμπρακτα ότι διοικείται με αξιοκρατία, ότι καταπολεμά το πελατειακό σύστημα και ότι λειτουργεί για όλους τους πολίτες, όχι για “τους δικούς μας”. Η αξιολόγηση των δημοσίων υπηρεσιών από τους πολίτες είναι πράγματι ένα βήμα μπροστά. Όμως για να έχει ουσία και αντίκρισμα, πρέπει να γίνει μέσα σε ένα νέο περιβάλλον δημόσιας διοίκησης, όπου η πολιτική παρέμβαση και η κομματική εκμετάλλευση θα ανήκουν στο παρελθόν. Μόνο τότε, η ψήφος του πολίτη στην αξιολόγηση θα είναι πραγματικά ελεύθερη και αντικειμενική. Και μόνο τότε, θα μπορέσει το ελληνικό κράτος να κάνει την πραγματική του μετάβαση από τη δυσπιστία στην εμπιστοσύνη.