Υπήρχε εποχή που η δημοσιογραφία δεν φοβόταν να ταράξει τα νερά, να ενοχλήσει, να ελέγξει την εξουσία. Σήμερα, ζούμε το ακριβώς αντίθετο: τα ΜΜΕ δεν ενοχλούν -απλώς χαμογελούν. Οι ειδήσεις μοιάζουν με δελτία δημοσίων σχέσεων, οι πολιτικοί παρουσιάζονται ως lifestyle πρόσωπα, και οι διπλωματικές κινήσεις -όπως η πρόσφατη υποδοχή της νέας πρέσβειρας των ΗΠΑ-γίνονται αφορμή για φωτο-παρελάσεις και ανούσια ενθουσιασμό. Η δύναμη της εικόνας, που άλλοτε αποκάλυπτε, σήμερα καλύπτει. Κι εκεί που η δημοσιογραφία έπρεπε να ρωτά, επιλέγει να ποζάρει. Αυτό το κενό ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην επιφάνεια, το έχει εντοπίσει και σατιρίσει, δεκαετίες πριν, η τέχνη-με τρόπο πιο διεισδυτικό απ’ ό,τι θα μπορούσε ποτέ η πολιτική ανάλυση. Ο Κλάους Όλντενμπουργκ, ο μεγάλος Αμερικανοσουηδός εικαστικός της ποπ αρτ, με έργα όπως το «Lipstick (Ascending) on Caterpillar Tracks» (1969), ξεγύμνωσε τον παραλογισμό της ισχύος: ένα τεράστιο κραγιόν πάνω σε στρατιωτικές ερπύστριες, σύμβολο της ένωσης ματαιοδοξίας και πολεμικής δύναμης. Όπως και στα έργα «Clothespin» (1976) ή «Soft Typewriter», η ειρωνεία του Όλντενμπουργκ βρίσκεται στο ότι μετατρέπει τα αντικείμενα της καθημερινής ζωής σε μνημεία εξουσίας-και τα μνημεία της εξουσίας σε γελοιογραφίες. Αυτή η μετατόπιση, από το σοβαρό στο σατιρικό, είναι ίσως η μόνη γλώσσα που μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο των κυρίαρχων μέσων. Όταν τα τηλεοπτικά στούντιο και τα sites έχουν μετατραπεί σε προέκταση των γραφείων Τύπου, η αληθινή σάτιρα-όπως το πολιτικό θέατρο δρόμου, τα ανεξάρτητα κόμικς, τα ελεύθερα podcasts ή τα εικαστικά που συνομιλούν με την κοινωνία-γίνεται η φωνή μιας άλλης αλήθειας. Η σάτιρα δεν είναι διασκέδαση· είναι πολιτική πράξη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία που ασφυκτιά μπορεί ακόμη να γελά, όχι για να ξεχάσει, αλλά για να θυμηθεί. Όπως ο Όλντενμπουργκ έστηνε τεράστιες μασέλες και μολύβια στη μέση των πόλεων, έτσι και σήμερα οι καλλιτέχνες, οι δημοσιογράφοι και οι πολίτες που αρνούνται τη σιωπή πρέπει να δημιουργούν σύμβολα αντίστασης μέσα στην καθημερινότητα. Όσο τα ΜΜΕ χαμογελούν στην εξουσία, τόσο περισσότερο χρειάζεται να χαμογελάμε εμείς -ειρωνικά, δημιουργικά, ελεύθερα. Γιατί εκεί, μέσα στο σαρκασμό, φυτρώνει ξανά η δημοκρατία. Claes Oldenburg – Lipstick (Ascending) on Caterpillar Tracks (1969), Clothespin (1976), Soft Typewriter (Ghost Version) (1963) Τρία εμβληματικά έργα του Κλάους Όλντενμπουργκ που αποδομούν, με χιούμορ και πολιτική ειρωνεία, τη λατρεία της δύναμης και της εικόνας. Το κραγιόν πάνω σε ερπύστριες παντρεύει τη ματαιοδοξία με την εξουσία· το μανταλάκι-μνημείο στέκεται απέναντι στην αυθεντία των θεσμών· και η «μαλακή» γραφομηχανή σατιρίζει τη φθορά της επικοινωνίας και των μέσων που παύουν να λένε αλήθειες. Μαζί, συγκροτούν ένα σχόλιο για τον σύγχρονο κόσμο όπου το καθημερινό αντικείμενο γίνεται καθρέφτης της πολιτικής και η σάτιρα, το τελευταίο καταφύγιο της ελευθερίας.
