Όσα εκτυλίσσονται τις τελευταίες ημέρες στη διεθνή σκηνή δεν συνιστούν απλώς μια ακόμη φάση γεωπολιτικής έντασης. Συνιστούν μια ανοιχτή, σχεδόν κυνική αμφισβήτηση των βασικών κανόνων πάνω στους οποίους συγκροτήθηκε το μεταπολεμικό διεθνές σύστημα: του Διεθνούς Δικαίου και της Διεθνούς Διπλωματίας. Με πρωταγωνιστή τον Ντόναλντ Τραμπ και το επιτελείο του, βλέπουμε μια πολιτική που δεν περιορίζεται σε ρητορικές εξάρσεις, αλλά μεταφράζεται σε απειλές, εκβιασμούς και πρακτικές που θυμίζουν περισσότερο λογική αυτοκρατορικής επιβολής παρά σχέσεις μεταξύ κυρίαρχων κρατών. Απειλές στρατιωτικής επέμβασης σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Μέσης Ανατολής, συζητήσεις που αγγίζουν ακόμη και ευρωπαϊκό έδαφος -όπως η Γροιλανδία, τμήμα κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ-παρεμβάσεις σε θαλάσσιες μεταφορές, επιθέσεις σε τάνκερ με ρωσική σημαία, αλλά και ωμές οικονομικές πιέσεις σε συμμάχους, συνθέτουν ένα τοπίο όπου η ισχύς παρουσιάζεται ως το μόνο κριτήριο νομιμότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη αφήγηση του Τραμπ περί «συνομιλίας» με τον Εμανουέλ Μακρόν. Η περιγραφή, συνοδευόμενη από ειρωνική μίμηση της προφοράς του Γάλλου προέδρου, δεν είναι απλώς προσβλητική. Είναι αποκαλυπτική μιας αντίληψης όπου οι εμπορικοί δασμοί, η «εθνική ασφάλεια» και η πρόσβαση στα φάρμακα μετατρέπονται σε εργαλεία εκβιασμού. Αν οι δηλώσεις αυτές ευσταθούν ή όχι έχει δευτερεύουσα σημασία. Το κρίσιμο είναι ότι παρουσιάζονται ως θεμιτή πρακτική: συμφωνίες που επιβάλλονται «σε τρία λεπτά», υπό την απειλή οικονομικής τιμωρίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οφείλουμε να επαναλάβουμε μια βασική διάκριση που συχνά σκόπιμα θολώνει. Δεν υπάρχει –ούτε υπήρξε ποτέ-καμία συμπάθεια προς αυταρχικά καθεστώτα, όπως εκείνο του Νικολάς Μαδούρο. Η καταδίκη της καταστολής, της διαφθοράς και της λεηλασίας της Βενεζουέλας είναι αυτονόητη. Άλλο, όμως, η πολιτική και η ηθική αποτίμηση ενός καθεστώτος και άλλο η νομική αρχή με βάση την οποία δρουν τα κράτη στο διεθνές σύστημα. Αυτά τα δύο δεν ταυτίζονται. Το επιχείρημα ότι «το Διεθνές Δίκαιο δεν εφαρμόστηκε εκεί που έπρεπε» –στην Κύπρο, σε παράνομες εισβολές, σε καταδυναστευμένους λαούς– δεν το καθιστά άκυρο. Το καθιστά ελλιπώς εφαρμοζόμενο. Και η λύση σε αυτό δεν είναι η επιλεκτική παραβίασή του, αλλά η ενίσχυση και η συνεπής απαίτηση εφαρμογής του. Διαφορετικά, απλώς αποδεχόμαστε ότι ο ισχυρός αποφασίζει πότε το δίκαιο ισχύει και πότε όχι. Αυτό, όμως, δεν είναι ρεαλισμός· είναι παραίτηση. Οι ξεκάθαρες θέσεις υπέρ του Διεθνούς Δικαίου δεν αποτελούν υπεράσπιση τυράννων ούτε «τσουβάλιασμα». Είναι θέση αρχής, που κρίνεται-και οφείλει να κρίνεται- με βάση τα επιχειρήματα που τη στηρίζουν. Αν τις απορρίπτουμε επειδή «κάπου αλλού το δίκαιο παραβιάστηκε πρώτο», τότε δεν υπερασπιζόμαστε τη δικαιοσύνη. Απλώς αποδεχόμαστε τη λογική της ισχύος. Και αυτή, ιστορικά, δεν δικαίωσε ποτέ τους αδύναμους.
