Μπορούν τρόφιμα που σήμερα περισσεύουν σε έναν παραγωγό ή σε μια επιχείρηση να φτάσουν, αντί για τα απορρίμματα, σε ένα κοινωνικό παντοπωλείο, ένα γηροκομείο ή έναν φορέα που τα έχει πραγματικά ανάγκη; Αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει πράξη μια νέα πρωτοβουλία που αναπτύσσεται στη Δυτική Ελλάδα, αξιοποιώντας την τεχνολογία για να φέρει πιο κοντά την αγροδιατροφική παραγωγή με την κοινωνική προσφορά. Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Τροφίμων, στις 29 Σεπτεμβρίου, το πρόβλημα της σπατάλης επανέρχεται στο προσκήνιο όχι μόνο ως περιβαλλοντική πρόκληση, αλλά και ως κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα. Σύμφωνα με τον FAO, σημαντικό μέρος των τροφίμων που παράγονται παγκοσμίως χάνεται πριν φτάσει στον καταναλωτή ή καταλήγει να απορρίπτεται στο στάδιο της λιανικής, της εστίασης και των νοικοκυριών. Η απώλεια και η σπατάλη τροφίμων συνδέονται παράλληλα με σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ενώ για την παραγωγή τροφίμων που τελικά δεν καταναλώνονται χρησιμοποιούνται τεράστιες εκτάσεις γεωργικής γης και σημαντικοί φυσικοί πόροι. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Δυτική Ελλάδα φιλοδοξεί να δοκιμάσει στην πράξη μια διαφορετική προσέγγιση: τα πλεονάζοντα τρόφιμα να μην αντιμετωπίζονται αυτομάτως ως απόβλητα, αλλά ως ένας πόρος που μπορεί να αναδιανεμηθεί με ασφάλεια εκεί όπου υπάρχει ανάγκη. Η πιλοτική δράση DISOCAFS Η πρωτοβουλία υλοποιείται από το Ινστιτούτο Βιομηχανικών Συστημάτων του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά» (ΙΝΒΙΣ/ΕΚ «Αθηνά»), σε συνεργασία με την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου CEI-BOOST – Boosting Circular Economy Innovation through emerging technologies application, του προγράμματος Interreg Europe. Στην προσπάθεια αυτή καθοριστική είναι η συμβολή της διοίκησης και των στελεχών των δύο φορέων, με τον Διευθυντή του ΙΝΒΙΣ, Χρυσόστομο Στύλιο, από την πλευρά του ΕΚ «Αθηνά», και, από την πλευρά της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, με την υποστήριξη του Αντιπεριφερειάρχη Αγροτικής Ανάπτυξης Ανδρέα Φίλια και στελεχών της αρμόδιας Αντιπεριφέρειας. Η συνεργασία αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια για την αξιοποίηση της καινοτομίας και των ψηφιακών εργαλείων στον αγροδιατροφικό τομέα και για τη δημιουργία πρακτικών λύσεων που μπορούν να συνδέσουν την κυκλική οικονομία με την κοινωνική προσφορά. Στην καρδιά της βρίσκεται η πιλοτική δράση DISOCAFS – Digital Solutions for Circular Agri-Food Systems, η οποία έχει σχεδιαστεί ειδικά για τις ανάγκες του αγροδιατροφικού τομέα της Δυτικής Ελλάδας. Στόχος της είναι η ανάπτυξη και δοκιμή μιας ψηφιακής πλατφόρμας αναδιανομής πλεονασμάτων τροφίμων, μέσω της οποίας θα μπορεί να γίνεται καλύτερη καταγραφή και διαχείριση των διαθέσιμων προϊόντων, βελτιστοποίηση των αποθεμάτων και σύνδεση των παραγωγών με κοινωνικές πρωτοβουλίες και δομές. Το ΙΝΒΙΣ έχει ήδη περιγράψει ως βασική λειτουργία της πλατφόρμας την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο των πλεονασμάτων τροφίμων, τη βελτιστοποίηση των αποθεμάτων και την αναδιανομή τους. Παράλληλα, η πιλοτική δράση διερευνά τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για την αποτελεσματικότερη διαχείριση της διαδικασίας. Από τον παραγωγό στην κοινωνική δομή Η λογική είναι απλή. Ένας παραγωγός, ένας συνεταιρισμός, ένας προμηθευτής ή μια επιχείρηση του αγροδιατροφικού τομέα μπορεί να έχει στη διάθεσή του ποσότητες προϊόντων οι οποίες παραμένουν ασφαλείς και κατάλληλες προς κατανάλωση, αλλά για εμπορικούς, εποχικούς ή άλλους λόγους δεν πρόκειται να διοχετευθούν στην αγορά. Αντί τα προϊόντα αυτά να χαθούν, η πλατφόρμα φιλοδοξεί να δημιουργήσει τη δυνατότητα να διατεθούν σε κοινωνικά παντοπωλεία, ιδρύματα, γηροκομεία, κοινωφελείς οργανισμούς και άλλες κοινωνικές δομές. Έτσι δημιουργείται μια ψηφιακή «γέφυρα» ανάμεσα σε εκείνον που έχει διαθέσιμο πλεόνασμα και σε έναν φορέα που μπορεί να το αξιοποιήσει. Το εγχείρημα δεν αφορά μόνο τη μείωση των αποβλήτων. Έχει ταυτόχρονα περιβαλλοντική, οικονομική και έντονα κοινωνική διάσταση. Κρίσιμο ζήτημα η ασφάλεια των τροφίμων Η ασφάλεια των προϊόντων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εφαρμογή του σχεδίου. Σε συνάντηση ενδιαφερόμενων φορέων του CEI-BOOST που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2026 στον Κόμβο Καινοτομίας της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε ακριβώς στις διαδικασίες που θα διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα τα οποία θα προσφέρονται σε φιλανθρωπικούς και κοινωνικούς οργανισμούς θα ανταποκρίνονται στις απαιτούμενες προδιαγραφές. Στη συζήτηση εξετάστηκαν συγκεκριμένα μέτρα ασφάλειας και διαδικασίες συμμόρφωσης των παραγωγών, ενώ παράλληλα ξεκίνησε, με τη συνδρομή της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, η διαδικασία εντοπισμού και ενεργοποίησης παραγωγών και προμηθευτών που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην πιλοτική δράση. Αχαΐα, Ηλεία και Αιτωλοακαρνανία στο επίκεντρο Το επόμενο διάστημα, η προσπάθεια περνά σε μια ιδιαίτερα σημαντική φάση: την ενημέρωση και κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας και των επαγγελματιών. Στο πλαίσιο της πιλοτικής εφαρμογής προγραμματίζονται ενημερωτικές δράσεις και ημερίδες στις τρεις Περιφερειακές Ενότητες της Δυτικής Ελλάδας – Αχαΐα, Ηλεία και Αιτωλοακαρνανία. Στόχος είναι να γνωστοποιηθεί η νέα δυνατότητα σε παραγωγούς, επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τομέα, συνεταιρισμούς, προμηθευτές, κοινωνικές δομές και φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και να δημιουργηθεί σταδιακά ένα ενεργό δίκτυο χρηστών της πλατφόρμας. Γιατί, όσο προηγμένη κι αν είναι μια ψηφιακή εφαρμογή, η επιτυχία της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας θα κριθεί τελικά από τη συμμετοχή των ανθρώπων. Από τη σπατάλη στην κοινωνική αξία Η φετινή Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Τροφίμων αποτελεί μια ευκαιρία να αναδειχθεί μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας. Η κυκλική οικονομία δεν περιορίζεται στην ανακύκλωση. Σημαίνει πρωτίστως ότι ένας πόρος πρέπει να παραμένει σε χρήση όσο εξακολουθεί να έχει αξία. Στην περίπτωση των τροφίμων, αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ένα προϊόν που δεν μπορεί πλέον να αξιοποιηθεί εμπορικά δεν είναι απαραίτητα προϊόν χωρίς αξία. Εφόσον είναι ασφαλές και κατάλληλο προς κατανάλωση, μπορεί να καλύψει μια πραγματική κοινωνική ανάγκη. Με το CEI-BOOST και την πιλοτική δράση DISOCAFS, το ΙΝΒΙΣ του ΕΚ «Αθηνά» και η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας επιχειρούν να μετατρέψουν αυτή την ιδέα σε οργανωμένη πρακτική: να δημιουργήσουν δηλαδή έναν μηχανισμό μέσα από τον οποίο το πλεόνασμα της τοπικής παραγωγής θα μπορεί να βρίσκει έναν νέο, κοινωνικά χρήσιμο προορισμό. Από το «περισσεύει», στο «μπορεί να προσφερθεί».
