Η ελληνική διασπορά δεν αποτελεί μόνο ένα ιστορικό κεφάλαιο του ελληνισμού, αλλά έναν σύγχρονο αναπτυξιακό πόρο με άμεση σημασία για την οικονομία, την αγορά εργασίας, την έρευνα και την καινοτομία. Αυτό αναδεικνύει η μελέτη του ΟΟΣΑ A Review of Greek Emigrants, που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου, στο πλαίσιο της διεθνούς σειράς Talent Abroad. Η μελέτη παρουσιάζει μια συνολική εικόνα των Ελλήνων που ζουν σε χώρες του ΟΟΣΑ, εξετάζοντας τη γεωγραφική τους κατανομή, το εκπαιδευτικό και επαγγελματικό τους προφίλ, τις τάσεις επιστροφής και τα εμπόδια που εξακολουθούν να δυσκολεύουν τον επαναπατρισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, περισσότεροι από 800.000 άνθρωποι που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα ζουν σήμερα σε χώρες του ΟΟΣΑ. Η ελληνική παρουσία παραμένει ισχυρή σε παραδοσιακούς προορισμούς, όπως η Γερμανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς. Ωστόσο, η σύγχρονη κινητικότητα έχει πλέον μετατοπιστεί περισσότερο προς τη Βόρεια και τη Δυτική Ευρώπη, με χώρες όπως η Ολλανδία, η Ελβετία και οι σκανδιναβικές χώρες να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία ως νέοι προορισμοί για Έλληνες εργαζόμενους, επιστήμονες και φοιτητές. Το βασικό ποιοτικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης ελληνικής διασποράς είναι το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και επαγγελματικής εξειδίκευσης. Η μελέτη καταγράφει ότι πάνω από τα δύο τρίτα των Ελλήνων μεταναστών στις χώρες του ΟΟΣΑ έχουν μεσαίο ή υψηλό μορφωτικό επίπεδο, ενώ οι νεότερες γενιές που έφυγαν στο εξωτερικό είναι ακόμη πιο καταρτισμένες. Η παρουσία τους είναι έντονη σε επαγγέλματα υψηλής ειδίκευσης, στην υγεία, την τεχνολογία, την έρευνα, την εκπαίδευση, τις υπηρεσίες και τις επιχειρήσεις. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους Έλληνες γιατρούς που εργάζονται στο εξωτερικό, των οποίων ο αριθμός έχει τριπλασιαστεί από το 2000/01 έως το 2020/21. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ελληνική διασπορά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με όρους «brain drain», δηλαδή απώλειας ανθρώπινου δυναμικού. Αποτελεί ταυτόχρονα μια δεξαμενή γνώσης, εμπειρίας, επαγγελματικών δικτύων και διεθνών διασυνδέσεων. Οι Έλληνες του εξωτερικού μπορούν να συμβάλουν στην ελληνική οικονομία όχι μόνο με την επιστροφή τους, αλλά και μέσω συνεργασιών, επενδύσεων, ερευνητικών συμπράξεων, μεταφοράς τεχνογνωσίας και διασύνδεσης ελληνικών επιχειρήσεων με ξένες αγορές. Η ίδια η μελέτη επισημαίνει ότι η κινητικότητα του ανθρώπινου δυναμικού μπορεί να λειτουργήσει ως «κυκλοφορία δεξιοτήτων» και όχι αποκλειστικά ως μόνιμη απώλεια για τη χώρα. Σημαντικό στοιχείο είναι και η τάση επιστροφής. Από το 2021 οι εισροές Ελλήνων πολιτών προς την Ελλάδα αυξάνονται σταθερά, ενώ το 2023 οι εισροές ξεπέρασαν τις εκροές για πρώτη φορά μετά την οικονομική κρίση του 2009. Οι επιστρέφοντες είναι συχνά νέοι, υψηλά καταρτισμένοι και με επαγγελματική εμπειρία στο εξωτερικό, γεγονός που δημιουργεί ευκαιρίες για την ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου της χώρας. Ωστόσο, η μελέτη δεν παρουσιάζει την επιστροφή ως μια εύκολη ή δεδομένη διαδικασία. Αντίθετα, αναδεικνύει σειρά εμποδίων που εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά. Οι Έλληνες του εξωτερικού σταθμίζουν τις επαγγελματικές προοπτικές, το επίπεδο των αποδοχών, τη λειτουργία των θεσμών, την αξιοκρατία στην αγορά εργασίας, τη γραφειοκρατία, τις συνθήκες στέγασης και την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών πριν λάβουν την απόφαση επιστροφής. Η μελέτη επισημαίνει ότι πιο λειτουργικοί θεσμοί και μεγαλύτερη αξιοκρατία στην αγορά εργασίας θεωρούνται βασικοί παράγοντες που θα ενθάρρυναν τον επαναπατρισμό. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα εμπόδια που αφορούν τους επιστήμονες και τους επαγγελματίες υψηλής εξειδίκευσης. Για τους ερευνητές, κρίσιμα ζητήματα παραμένουν οι αμοιβές, η χρηματοδότηση, οι ερευνητικές υποδομές και η δυνατότητα εξέλιξης σε ένα ανταγωνιστικό και αξιοκρατικό περιβάλλον. Για τους γιατρούς, η αναγνώριση προσόντων υπήρξε για χρόνια ένα σύνθετο και χρονοβόρο ζήτημα, αν και πρόσφατες θεσμικές αλλαγές επιχειρούν να διευκολύνουν την επιστροφή Ελλήνων γιατρών που έχουν εκπαιδευτεί σε χώρες με ισχυρή ελληνική διασπορά. Η πρόκληση για την Ελλάδα, επομένως, δεν είναι απλώς να «φέρει πίσω» ανθρώπους που έφυγαν. Είναι να δημιουργήσει συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να μείνουν, να εργαστούν παραγωγικά και να αξιοποιήσουν την εμπειρία που απέκτησαν στο εξωτερικό. Αυτό σημαίνει καλύτερη σύνδεση της αγοράς εργασίας με τις δεξιότητες, απλούστερες διοικητικές διαδικασίες, υποστήριξη στην επανένταξη, ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, αλλά και περιφερειακές πολιτικές που θα επιτρέψουν την αξιοποίηση του επιστρεφόμενου ανθρώπινου δυναμικού και εκτός Αττικής. Η παρουσίαση της μελέτης του ΟΟΣΑ και του ΕΚΤ για την ελληνική διασπορά πραγματοποιήθηκε στις 3 Ιουλίου 2026 στο Μέγαρο του Ιδρύματος Μποδοσάκη, στην εκδήλωση με θέμα «Το ελληνικό ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό: Η επιστροφή». Τα βασικά ευρήματα παρουσίασαν οι Jean-Christophe Dumont, επικεφαλής του Τομέα Διεθνούς Μετανάστευσης του ΟΟΣΑ, και Lisa Andersson, στέλεχος της Διεύθυνσης Απασχόλησης, Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΟΣΑ. Σύντομες παρεμβάσεις πραγματοποίησαν ο Υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως και ο Υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Λοβέρδος, ενώ στη συζήτηση συμμετείχαν ο Πρέσβης και Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ Γιώργος Παγουλάτος, η Γενική Γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας Μάιρα Μυρογιάννη, η Γενική Γραμματέας της Προεδρίας της Κυβέρνησης Εύη Δραμαλιώτη και ο Γενικός Γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων Νίκος Μηλαπίδης. Τη συζήτηση συντόνισε ο Διευθυντής του ΕΚΤ Κυριάκος Τολιάς. Το συμπέρασμα της μελέτης είναι ουσιαστικό για τη δημόσια συζήτηση: η ελληνική διασπορά δεν είναι μόνο μια απώλεια του παρελθόντος, αλλά μια δυνατότητα για το μέλλον. Η αξιοποίησή της, όμως, προϋποθέτει σοβαρές πολιτικές, θεσμική συνέχεια και ένα περιβάλλον που θα πείθει τους Έλληνες του εξωτερικού ότι η επιστροφή —ή έστω η ενεργή διασύνδεση με την Ελλάδα, μπορεί να έχει προοπτική. Δείτε τα βασικά ευρήματα της μελέτης, στα ελληνικά, στην έκδοση του ΕΚΤ 729f06a5-en
