Του Νίκου Τζανάκου* Αναγκαία παρέμβαση. Τα σιντριβάνια των Φιλιατρών και η βαριά πολιτιστική κληρονομιά τους. Είναι γαλλικά και έχουν τοποθετηθεί το 1883. Το 2014, ολοκληρώθηκε από τον υπογράφοντα, μια πολύχρονη έρευνα, για τα σιντριβάνια της Πάτρας, (κυρίως σε γαλλικά αρχεία, για την τέχνη της χύτευσης τον 19ο αιώνα), η οποία κατέληξε στην έκδοση σχετικού βιβλίου «Πάτρα 19ος αιώνας, μια πλατεία μύθος σε μια παγκόσμια πόλη». Κατά τη διάρκεια της έρευνας, στα γαλλικά αρχεία και ιδιαίτερα της μεγαλύτερης εταιρείας χυτοσίδηρου στον κόσμο, της γαλλικής VAL D’ONCE, ‘βρήκα μπροστά μου’ και τα πρωτότυπα σχέδια των δυο σιντριβανιών των Φιλιατρών. Τα ανευρεθέντα σχέδια, συνοδευόμενα από απίστευτες λεπτομέρειες, δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αμφισβήτησης της προέλευσής, των σιντριβανιών στα Φιλιατρά. Ανευρέθηκαν ακόμα και τα σχέδια των επιμέρους τμημάτων των σιντριβανιών των Φιλιατρών (τρίτωνες, τα 4 ριζώματα του Εμπεδοκλή, η κανηφόρος κόρη, η Ιουλία της Δήμητρας, οι ερωδιοί κλπ) με αναλυτικότατα στοιχεία, διαστάσεων, βάρους, κλπ. Υπάρχουν στο φάκελο τον οποίο έχουμε δημιουργήσει, λεπτομερή στοιχεία και για τους τρεις περίφημους γλύπτες, λάτρεις του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, οι οποίοι τα έχουν κατασκευάσει. Liénard, Moreau, Lavigne. Η περιέργεια, αλλά και η θέληση για συμβολή στη σωστή καταγραφή της ιστορίας των σιντριβανιών, με οδήγησε, να επισκέπτομαι για πρώτη φορά στη ζωή μου τα Φιλιατρά, το 2016 και να ‘ψάχνω’ στα τοπικά αρχεία όπου βέβαια μου ‘άνοιξαν πόρτες’. Ακολούθησαν άλλες 5 επισκέψεις. Αρχικός οδηγός μου, ως πιο επίσημη προσέγγιση, το εισηγητικό έγγραφο της εφορείας Νεωτέρων μνημείων, με βάση το οποίο και χαρακτηρίστηκαν προστατευόμενα μνημεία το 2002, τα δυο σιντριβάνια. Είναι και ο οδηγός ο οποίος «καθοδηγεί» έως και σήμερα, όποιον αναφέρεται στα σιντριβάνια. Η έρευνα έδειξε, πως αυτός ο ‘οδηγός’ (στηριγμένος απλά και μόνο στην προφορική παράδοση, η οποία έχει επικρατήσει στην περιοχή) δίχως να συνοδεύεται από κάποια έρευνα, δίχως τεκμηρίωση, περιέχει σημαντικές ανακρίβειες. Αποτέλεσμα, τα σιντριβάνια να παρουσιάζονται, ως απλές χυτοσιδηρές κατασκευές. Να μην δίνεται κάποιο ερέθισμα, ώστε να ερευνηθεί τυχόν σύνδεσή τους με τον πολιτισμό της σταφίδας, με την αρχαία ελληνική μυθολογία και φιλοσοφία, με το ίδιο το όνομα των Φιλιατρών, με το πως και γιατί, οι πρόγονοι των σημερινών φιλιατρινών, επέλεξαν να αφήσουν πίσω τους στους αιώνες, αυτή την κληρονομιά. Είναι σημαντικό να αναφερθεί, πως τα γαλλικά εργοστάσια, αντέγραφαν από το Λούβρο, κυρίως αρχαιοελληνικά και ρωμαϊκά αγάλματα, μύθους και παραστάσεις. Σε αρκετές από τις 150 χώρες, στις οποίες έχουν ανευρεθεί αντίστοιχα προϊόντα, υπάρχει σύνδεση με την Αρχαία Ελλάδα, με την ελληνική μυθολογία. Από την Τανζανία όπου κυριαρχεί ο μύθος του Ποσειδώνα, της Γαλάτειας, της Αμφιτρίτης και του Άκη, έως το Ρίο ντε Τζανέιρο με τη Θέμιδα τη θεά της Δικαιοσύνης, της φυσικής και ηθικής τάξης. Εκτός από την Ελλάδα. Που δεν τους έδινε σημασία! Η πατρίδα αυτών των μύθων δηλαδή, αδιαφορούσε! Στην Αθήνα το κεντρικό σιντριβάνι της πλατείας Συντάγματος, ήταν παρόμοιο με αυτό της πλατείας Αγίου Ανδρέα στα Φιλιατρά. Δεν αντελήφθησαν την αξία του και το μύθο με τον Τρίτωνα, το χρέωσαν πρόχειρα ως έργο του Τσίλερ και το ξήλωσαν το 1950, αφήνοντας μόνο την μαρμάρινη λεκάνη της βάσης. Αυτή που ‘θαυμάζουμε’ σήμερα, συμπληρωμένη εσωτερικά, από άλλη μία μαρμάρινη λεκάνη!!! Στην Πάτρα ίσχυσε το ίδιο, αλλά μετά το 2014 και αφού κυκλοφόρησε το βιβλίο που σας ανέφερα, άρχισε να γίνεται αντιληπτό, πως δεν είναι απλά χυτοσιδηρές κατασκευές, αλλά ‘μεταφέρουν’ την ιστορία του τόπου, μύθους και δίνουν μηνύματα ευημερίας και ανάπτυξης. Καταγράφουμε παρακάτω, τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποιήσαμε, τόσο στα αρχεία της VAL D’ONCE στη Γαλλία, όσο και στα τοπικά αρχεία, κυρίως αυτά του Δήμου, του συλλόγου Φιλοπρόοδων Φιλιατρών, του περιοδικού ΦΙΛΙΑΤΡΑ και των αρχείων του Π. Λάλουση. Α) Έως σήμερα είναι γνωστό πως: «Τα σιντριβάνια τοποθετήθηκαν το 1871, επί δημαρχίας Χρίστου Καραβίτη». Κάτι τέτοιο δεν επαληθεύεται: Η έρευνα έδειξε πως, ο Χρίστος Καραβίτης δεν ήταν δήμαρχος το 1871! Ήταν ο Παναγιώταρος! Ο Χρίστος Καραβίτης, ασχολήθηκε πρώτη φορά με το Δήμο το 1874 και παρέμεινε δήμαρχος έως το 1882, οπότε και παραιτήθηκε, για να θέσει υποψηφιότητα για βουλευτής. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, τεκμηριώνεται από αρχεία, πως πράγματι είχε δώσει εντολή να προϋπολογιστεί δαπάνη, για την αγορά αναβρυτηρίων. Όταν τοποθετήθηκαν όμως τα αναβρυτήρια, το 1883, δεν ήταν δήμαρχος, υπήρχε δημαρχεύων ο πρώτος πάρεδρος, Γεώργιος Πατρίδης. Αν όμως τα σιντριβάνια τοποθετήθηκαν μετά τον Ιούλιο του 1883, είχε ήδη αναλάβει δήμαρχος ο Παναγιώταρος. Το 1883, ως χρόνος τοποθέτησης, τεκμαίρεται και από την επιγραφή που διασώζεται έως και σήμερα, στα καπάκια που οδηγούν στον υπόγειο θάλαμο ελέγχου, κάτω από κάθε σιντριβάνι και αποτελούν τμήμα της συνολικής αγοράς. Επίσης από το ότι ο Κωστής Παλαμάς, το 1882, διαμένοντας στην διπλανή Κυπαρισσία, έχει καταγράψει εντυπωσιακά σημαντικές λεπτομέρειες για τα Φιλιατρά, υμνώντας τα για την ευμάρεια και τον πολιτισμό τους, με αναλυτική περιγραφή των πάντων και ιδιαίτερα της πλατείας των Φιλιατρών, αλλά δεν αναφέρει τίποτα για τα σιντριβάνια. Συνολικά η έρευνα, δεν βρήκε κανένα στοιχείο ή αναφορά, που να αναφέρεται στα σιντριβάνια, πριν το 1883. Η πρώτη αναφορά γίνεται από εφημερίδα της Καλαμάτας το 1892, όπως περιγράφει ο Κώστας Κόλλιας-Ερανιώτης. Β) Έως σήμερα είναι γνωστό πως: «Τα σιντριβάνια είναι ιταλικά και μάλιστα από τη Φλωρεντία (εναλλακτικά αναφέρονται ως Βενετσιάνικα)». Η έρευνα έδειξε, με απόλυτη τεκμηρίωση, πως τα σιντριβάνια είναι 100% γαλλικά και μάλιστα η παρουσία της Val d’once, ως κατασκευάστριας εταιρείας, δεν επιτρέπει ούτε καν τη σκέψη αντιγραφής τους από άλλη εταιρεία, αφού ουδείς μπορούσε να έχει καλούπια των έργων, η δε πνευματική ιδιοκτησία ανήκε στην ίδια και στους ζώντες τότε γλύπτες-δημιουργούς τους, οι οποίοι εργαζόντουσαν αποκλειστικά για την Val d’once. Εξάλλου τα καλούπια κατασκευής των γλυπτών των σιντριβανιών, διασώζονται έως και σήμερα, στη Γαλλία, στην πόλη Somevoire. Επίσης η έρευνα βρήκε άλλα 30 τουλάχιστον, ακριβώς όμοια σιντριβάνια, σε διάφορες χώρες και σε όλα υπάρχει αναφορά, πως προέρχονται από το ίδιο εργοστάσιο της Val d’once. Εξάλλου για τα δυο αυτά σιντριβάνια, τόσο η εταιρεία, όσο και οι καλλιτέχνες, έχουν βραβευτεί, σε διάφορες διεθνείς εκθέσεις. Πουθενά στον κόσμο δεν τα αναφέρουν ως ιταλικά. Γ) Έως σήμερα είναι γνωστό πως: «τα έργα στα σιντριβάνια, ανήκουν στο καλλιτεχνικό ρεύμα, ιταλικού Μπαρόκ». Η έρευνα έδειξε, πως δεν πρόκειται για ιταλικό μπαρόκ, καμία σχέση (αυτό είναι φανερό και με γυμνό οφθαλμό) αλλά πρόκειται για κλασική... Read More
