Του Γιώργου Ηλιόπουλου Ανησυχία επικρατεί στην Πάτρα και σε πολλές άλλες πόλεις της χώρας, καθώς από τον Ιανουάριο του 2027 τίθεται σε κίνδυνο η λειτουργία των δομών πρόληψης εξαρτήσεων, ανάμεσά τους και του Κέντρου Πρόληψης Εξαρτήσεων και Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας «Καλλίπολις». Ουσιαστικά, κινδυνεύει να κλείσει ένα ευρύτερο δίκτυο 75 Κέντρων Πρόληψης που λειτουργούν σε ολόκληρη την Ελλάδα από τη δεκαετία του 1990. Σε πρόσφατες τοποθετήσεις του, ο υφυπουργός Υγείας, αρμόδιος για θέματα ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, φέρεται να ανέφερε ότι η τρέχουσα προγραμματική σύμβαση που καλύπτει τα 75 Κέντρα Πρόληψης θα λήξει στα τέλη του 2027, με αποτέλεσμα οι δομές αυτές να κινδυνεύουν να σταματήσουν να λειτουργούν, εφόσον δεν υπογραφεί νέα σύμβαση, κάτι που, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, δεν βρίσκεται στις προθέσεις του Υπουργείου. Και όλα αυτά σε μια περίοδο που η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας διοργανώνει ημερίδες ψυχικής υγείας με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών, προωθώντας το μήνυμα ότι η σιωπή δεν είναι λύση, ανακοινώνοντας παράλληλα και σημαντικές επενδύσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας (δείτε εδώ: https://www.symboulos.gr/2026/03/i-p-d-e-diorganonei-treis-imerides-psychikis-ygeias-apo-to-skotadi-sto-fos/) Οι φόβοι είχαν εκφραστεί από πέρυσι Το θέμα είχε αναδειχθεί πέρυσι στο 13ο Forum Υγείας που είχε οργανώσει ο «Σ.Ε.», όπου είχε επισημανθεί το κενό που επρόκειτο να δημιουργηθεί στην πρόληψη κατά των εξαρτησιογόνων ουσιών. Οι φόβοι τελικά επιβεβαιώθηκαν και το ενδεχόμενο «λουκέτου» έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από το Σωματείο Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης, το οποίο επισημαίνει ότι πρόκειται για επιχειρούμενη «απόσυρση» καθιερωμένων δομών με ιστορία άνω των 25 ετών, στελεχωμένων με εξειδικευμένο προσωπικό και βαθιά ριζωμένων στις τοπικές κοινωνίες. Σύμφωνα με τους εργαζόμενους, η απόφαση να μη συνεχιστούν αυτές οι υπηρεσίες, χωρίς ουσιαστική διαβούλευση και μελέτη των συνεπειών, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες πρόληψης των εξαρτήσεων που αντιμετωπίζουν οι κοινότητες σε πανελλαδικό επίπεδο. Μιλώντας στον «Σ.Ε.» και στο symboulos.gr, η Ιωάννα Ζορμπά, επιστημονική υπεύθυνη του Κέντρου «Καλλίπολις», αναφέρει: «Υπάρχει μια γενικότερη ανησυχία και, πριν ψηφιστεί ο νέος νόμος για την ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, υπήρχε αυτή η πρόθεση από πλευράς Υπουργείου. Ακολούθησε κινητοποίηση σε τοπικό επίπεδο και το Υπουργείο είχε αναδιπλωθεί. Ο υφυπουργός πλέον δεν άφησε κανένα περιθώριο και υποστηρίζει ότι την 1η Ιανουαρίου τα Κέντρα θα σταματήσουν τη λειτουργία τους». Τα Κέντρα Πρόληψης λειτουργούσαν με μια επταετή σύμβαση, η οποία ανανεωνόταν κάθε χρόνο, μεταξύ του Υπουργείου Υγείας, του Υπουργείου Εσωτερικών και άλλων Υπουργείων. Η συγκεκριμένη σύμβαση υπογράφηκε για το 2026 και δεν αναμένεται να ανανεωθεί. Ο ρόλος των Κέντρων Πρόληψης Τα Κέντρα Πρόληψης αποτελούν ένα πανελλαδικό δίκτυο 75 δομών που λειτουργεί σε περίπου 50 νομούς και έχει ως στόχο την προώθηση της ψυχοκοινωνικής υγείας και την πρόληψη διαφόρων μορφών εξάρτησης, από ουσίες όπως τα ναρκωτικά, το αλκοόλ και ο καπνός, έως συμπεριφορές όπως ο τζόγος και η υπερβολική χρήση του διαδικτύου. «Είμαστε δομές καθαρά πρωτογενούς πρόληψης, πράγμα που σημαίνει ότι η εμβέλεια της δουλειάς μας είναι τεράστια. Οι υπηρεσίες δεν παρέχονται σε συγκεκριμένο αριθμό χρηστών, αλλά αφορούν το σύνολο του μαθητικού πληθυσμού, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς. Μιλάμε για έναν αριθμητικά πολύ μεγάλο πληθυσμό που λαμβάνει δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης και ενίσχυσης της ψυχοκοινωνικής υγείας και που θα μείνει ακάλυπτος. Αυτό που επιχειρείται είναι να τεθούν κάτω από μια κεντρική “ομπρέλα” όλα τα προγράμματα και οι δομές κατά των εξαρτήσεων, με αποτέλεσμα να χαθεί ο χαρακτήρας των τοπικών παρεμβάσεων που υπάρχουν σε επίπεδο κοινότητας. Δεν λειτουργούμε με λογική Δημοσίου, αλλά ως δομές των οποίων τα μέλη οργανώνουν σε καθημερινή βάση παρεμβάσεις που καλύπτουν ολόκληρους νομούς», εξηγεί η κ. Ζορμπά. Η θέση του Υπουργείου Υγείας Από την πλευρά του, το Υπουργείο επιμένει ότι η αναδιάρθρωση του συστήματος θα οδηγήσει στη δημιουργία νέων, πολυδύναμων δομών πρόληψης και αντιμετώπισης των εξαρτήσεων, ενταγμένων σε έναν ευρύτερο και ενιαίο σχεδιασμό υπηρεσιών, τον οποίο θα διαχειρίζεται ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ). Σε αυτή τη μεταβατική φάση διατυπώνεται η δέσμευση ότι το υπάρχον προσωπικό θα έχει τη δυνατότητα απασχόλησης στις νέες δομές, με στόχο να αποφευχθούν μαζικές απολύσεις. «Ουσιαστικά επιχειρείται να τεθούν στην ίδια “ομπρέλα” η πρόληψη και η θεραπεία. Αυτό δεν μπορεί να γίνει. Η πρόληψη είναι ένα διακριτό πεδίο δράσης με συγκεκριμένη στόχευση, που απαιτεί μεγάλη εξειδίκευση. Το προσωπικό στα Κέντρα Πρόληψης διαθέτει εκτεταμένη εκπαίδευση», επισημαίνει η κ. Ζορμπά. Κενά στη θεραπεία Στον τομέα της θεραπείας, η ίδια υποστηρίζει ότι υπάρχουν μεγάλα κενά, καθώς σε τοπικές δομές της Πάτρας βρέθηκαν τον περασμένο Οκτώβριο, αλλά και την προηγούμενη Κυριακή, δύο άτομα νεκρά. Στην πρώτη περίπτωση επρόκειτο για 38χρονη που βρέθηκε νεκρή σε δομή της οδού Μπουμπουλίνας, ενώ στη δεύτερη περίπτωση 50χρονος βρέθηκε επίσης νεκρός σε δομή. «Τέτοια συμβάντα με νεκρούς μέσα στις ίδιες τις δομές δεν είχαν καταγραφεί ποτέ. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, πόσο δύσκολη είναι η κατάσταση», σημειώνει. Το μεγάλο ζήτημα σε πρωτοβάθμιο επίπεδο πρόληψης είναι ότι οι υπεύθυνοι των Κέντρων Πρόληψης δεν γνωρίζουν πού πρέπει να παραπέμψουν τα περιστατικά εξάρτησης, λόγω της συνένωσης των δομών, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει σαφής προσανατολισμός για το πού πρέπει να παραπεμφθεί κάθε περιστατικό με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. «Οι άνθρωποι αυτοί είναι ακάλυπτοι στο θεραπευτικό κομμάτι. Είναι καλυμμένοι μόνο στο επίπεδο της υποκατάστασης και της συντήρησης της χρήσης. Θεραπεία στον τομέα της υποκατάστασης σημαίνει διαχείριση της βλάβης, καθώς οι χρήστες συντηρούνται και επιχειρείται η μείωση προβλημάτων εγκληματικότητας και δημόσιας υγείας, περιορίζοντάς τους σε έναν χώρο που παρέχει ασφάλεια ως προς τη χρήση και την παροχή υπηρεσιών. Όμως, για ποια ασφάλεια μιλάμε όταν πεθαίνουν χρήστες μέσα σε μια δομή;», καταλήγει η κ. Ζορμπά.
