Η μετάβαση σε πιο «πράσινα» και μικτά μοντέλα μετακίνησης αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για την Ευρώπη και τις εθνικές οικονομίες. Ωστόσο, η καθημερινή πραγματικότητα στους δρόμους αποκαλύπτει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά εξακολουθεί να λειτουργεί ως σοβαρό εμπόδιο. Η εκτεταμένη παραβίαση βασικών κανόνων οδικής κυκλοφορίας δεν απειλεί μόνο την ασφάλεια, αλλά δημιουργεί και ένα σημαντικό, αν και συχνά αόρατο, οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται καθαρά στα ευρήματα της 5ης πανευρωπαϊκής έρευνας για την κοινή χρήση του οδικού δικτύου, που πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία ερευνών Ipsos για λογαριασμό του Ιδρύματος VINCI Autoroutes. Στην έρευνα συμμετείχαν περισσότεροι από 12.400 πολίτες ηλικίας 16 ετών και άνω από 11 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, καλύπτοντας οδηγούς αυτοκινήτων, δικυκλιστές, ποδηλάτες και πεζούς. Πρόκειται, επομένως, για μια σφαιρική αποτύπωση της συμπεριφοράς όλων των βασικών χρηστών του οδικού δικτύου. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά μιας γενικευμένης κρίσης συμμόρφωσης: περισσότεροι από τους μισούς οδηγούς αυτοκινήτων δεν χρησιμοποιούν φλας όταν αλλάζουν λωρίδα ή προσπερνούν, οδηγοί δικύκλων καταλαμβάνουν ζώνες ποδηλατών, ποδηλάτες παραβιάζουν κόκκινα φανάρια και πεζοί διασχίζουν τον δρόμο παρά τη σχετική απαγόρευση. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου, όπου σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες δηλώνουν ότι φοβούνται την επικίνδυνη συμπεριφορά των άλλων. Όταν η ανασφάλεια γίνεται οικονομικός παράγοντας Η οδική ανασφάλεια δεν είναι μόνο κοινωνικό ζήτημα. Τα τροχαία ατυχήματα, οι συγκρούσεις χαμηλής έντασης και τα επεισόδια έντασης μεταφράζονται σε αυξημένες δαπάνες υγείας, απώλειες εργατοωρών, υψηλότερα ασφάλιστρα και μειωμένη παραγωγικότητα. Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει καθυστερήσεις στις μετακινήσεις προσωπικού και εμπορευμάτων, ενώ για το κράτος συνεπάγεται πρόσθετη πίεση στα δημόσια οικονομικά και στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Η ελληνική διάσταση Στην Ελλάδα, τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν παρόμοια μοτίβα συμπεριφοράς με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εκτεταμένη χρήση κινητού τηλεφώνου κατά τη μετακίνηση, τόσο από οδηγούς όσο και από πεζούς, καθώς και η συστηματική αγνόηση της σηματοδότησης. Πρόκειται για πρακτικές που αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο ατυχημάτων και επιβαρύνουν δυσανάλογα την αστική καθημερινότητα. Βιώσιμη κινητικότητα χωρίς εμπιστοσύνη δεν υπάρχει Η ανάπτυξη της ποδηλασίας, του περπατήματος και των ήπιων μορφών μετακίνησης προϋποθέτει ένα ελάχιστο επίπεδο αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των χρηστών του δρόμου. Όταν, όπως καταγράφεται στην έρευνα, οδηγοί, ποδηλάτες και πεζοί «φοβούνται ο ένας τον άλλον», οι επενδύσεις σε υποδομές και τεχνολογία χάνουν μεγάλο μέρος της αξίας τους. Το πραγματικό διακύβευμα Σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές οικονομίες επενδύουν δισεκατομμύρια σε υποδομές, έξυπνες πόλεις και πράσινες μεταφορές, η αλλαγή συμπεριφοράς αναδεικνύεται στον πιο κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας. Η ενίσχυση της οδικής παιδείας, η συνεπής εφαρμογή των κανόνων και η καλλιέργεια συλλογικής ευθύνης δεν αποτελούν απλώς ζητήματα ασφάλειας. Είναι βασικές προϋποθέσεις οικονομικής αποδοτικότητας, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης.
