Του Δρ. Κωνσταντίνου Π. Μπαλωμένου Οι πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη για την επανεκκίνηση των εργασιών του Great Sea Interconnector (GSI), της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο νέων αντιδράσεων από την Τουρκία. Το βασικό ερώτημα για την Αθήνα είναι πώς θα αντιδράσει εάν η τουρκική αμφισβήτηση περάσει από το διπλωματικό επίπεδο στην επιχειρησιακή παρεμπόδιση του έργου. Η ελληνική πλευρά καλείται να προετοιμαστεί για διαφορετικά σενάρια, από τις διπλωματικές διαμαρτυρίες έως την άμεση παρεμπόδιση των εργασιών στη θάλασσα. Η αντιμετώπιση κάθε περίπτωσης απαιτεί σαφή στόχευση, συντονισμό των διαθέσιμων μέσων και επιλογές που θα αποτρέπουν την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Τρία επίπεδα πιθανής τουρκικής αντίδρασης Σε πρώτο επίπεδο, η Άγκυρα θα μπορούσε να επιλέξει δημόσιες δηλώσεις πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων, έκδοση NAVTEX και διπλωματικές διαμαρτυρίες προς την Ελλάδα, την Κύπρο και τις εμπλεκόμενες εταιρείες. Παράλληλα, θα μπορούσε να συνδέσει το έργο με τις πάγιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια κλιμάκωση θα μπορούσε να περιλαμβάνει παρενοχλήσεις πλοίων που συμμετέχουν στις εργασίες, επικίνδυνους ελιγμούς και αυξημένη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Τέτοιες κινήσεις θα επιβάρυναν το επιχειρησιακό και ασφαλιστικό κόστος, ενδεχομένως οδηγώντας σε προσωρινή αναστολή των εργασιών, χωρίς να απαιτείται άμεση πρόκληση θερμού επεισοδίου. Το σοβαρότερο σενάριο αφορά την άμεση παρεμπόδιση των εργασιών από πολεμικά πλοία και τις επικίνδυνες προσεγγίσεις σε σκάφη που εκτελούν τις εργασίες. Σε αυτή την περίπτωση, ένα ζήτημα επιχειρησιακής ασφάλειας θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ευρύτερη ελληνοτουρκική κρίση. Οι επιλογές της Αθήνας Η ελληνική στρατηγική θα πρέπει να στηριχθεί σε πέντε βασικούς άξονες. Πρώτος άξονας είναι η επιχειρησιακή ετοιμότητα και η αποτροπή. Η διαρκής επιτήρηση της περιοχής, η προστασία των πλοίων και του προσωπικού και ο συντονισμός με την Κυπριακή Δημοκρατία αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη συνέχιση των εργασιών. Ανάλογα με τις συνθήκες, θα μπορούσε να εξεταστεί η ενίσχυση της παρουσίας στην περιοχή, στο πλαίσιο των διαθέσιμων διμερών, ευρωπαϊκών και συμμαχικών συνεργασιών. Δεύτερος άξονας είναι η διπλωματική και ευρωπαϊκή κινητοποίηση. Η Αθήνα έχει λόγο να αναδείξει ότι ο GSI δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνοτουρκικό ζήτημα, αλλά έργο που συνδέεται με την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Η ευρωπαϊκή διάσταση μπορεί να ενισχύσει τη διπλωματική πίεση προς την Τουρκία, εφόσον υπάρξει παρεμπόδιση της υλοποίησης. Τρίτος άξονας είναι η νομική προετοιμασία. Η Ελλάδα χρειάζεται τεκμηριωμένη θέση για τη νομιμότητα των ενεργειών που συνδέονται με το έργο, καθώς και έτοιμο φάκελο για την αντιμετώπιση των τουρκικών αιτιάσεων σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Τέταρτος άξονας είναι η επικοινωνιακή διαχείριση. Το ελληνικό μήνυμα θα πρέπει να εστιάζει στο διεθνές δίκαιο, την ενεργειακή ασφάλεια, τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της διασύνδεσης και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αποφυγή κινήσεων που εξυπηρετούν αποκλειστικά επικοινωνιακούς σκοπούς είναι εξίσου σημαντική με τη σαφή ανάδειξη των ελληνικών θέσεων. Πέμπτος άξονας είναι ο συντονισμός με εταίρους και συμμάχους. Η έγκαιρη ενημέρωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, των ευρωπαϊκών θεσμών και των χωρών με στρατηγικό ή οικονομικό ενδιαφέρον για την ηλεκτρική διασύνδεση μπορεί να ενισχύσει την κοινή αντίδραση σε περίπτωση κρίσης. Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και η συμμετοχή διεθνών επενδυτών αυξάνουν το πολιτικό και οικονομικό κόστος μιας ενδεχόμενης παρεμπόδισης. Δεν αποτελούν, ωστόσο, εγγύηση ότι θα αποτραπεί μια κρίση. Η σημασία της αναλογικής αντίδρασης Καθοριστικό στοιχείο για τη διαχείριση μιας ενδεχόμενης κρίσης είναι η διάκριση μεταξύ διπλωματικής διαμαρτυρίας, έκδοσης NAVTEX και πραγματικής παρεμπόδισης των εργασιών. Κάθε περίπτωση απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση, με τις αποφάσεις να συνδέονται με συγκεκριμένους στόχους και να συνοδεύονται από δυνατότητες αποκλιμάκωσης. Η επανέναρξη των εργασιών του GSI δεν προεξοφλεί μια νέα ελληνοτουρκική κρίση. Η Ελλάδα, ωστόσο, οφείλει να διαθέτει σαφές σχέδιο αντίδρασης για διαφορετικά επίπεδα έντασης, ώστε να προστατεύσει την ηλεκτρική διασύνδεση και τα εθνικά της συμφέροντα. Το ζητούμενο δεν είναι η κλιμάκωση για λόγους εντυπώσεων, αλλά η αποτελεσματική διαχείριση μιας ενδεχόμενης κρίσης, χωρίς απώλεια του ελέγχου και με στόχο τη διασφάλιση του έργου και την επιστροφή στη σταθερότητα. * Ο Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος είναι Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος.
