Το νέο εργασιακό νομοσχέδιο: Μεταρρύθμιση ή επαναφορά σε παλιές συνταγές;

Η αγορά εργασίας στην Ελλάδα βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο, με αφορμή το νέο νομοσχέδιο που παρουσίασε η ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας. Ένα σχέδιο νόμου που υπόσχεται ψηφιοποίηση, ευελιξία και καλύτερη προστασία των εργαζομένων – αλλά που έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις τόσο από συνδικάτα όσο και από τα περισσότερα πολιτικά κόμματα της αντιπολίτευσης. Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι απλό αλλά κρίσιμο: πρόκειται για έναν εκσυγχρονισμό με θετικό πρόσημο ή για μια μεταμφιεσμένη επιστροφή σε πιο αδύναμες συνθήκες για τον εργαζόμενο; Τι προβλέπει το νομοσχέδιο Ο κορμός του νέου νομοθετήματος αφορά τη δυνατότητα διευρυμένου ωραρίου – έως 13 ώρες ημερησίως στον ίδιο εργοδότη – υπό την προϋπόθεση συναίνεσης του εργαζομένου και καταβολής των αντίστοιχων προσαυξήσεων. Το Υπουργείο τονίζει ότι δεν αλλάζει το θεσπισμένο 8ωρο και πως οι νέες δυνατότητες διευθετούν εργασιακές σχέσεις χωρίς να επιβάλλονται. Παράλληλα, προωθείται η ψηφιοποίηση διαδικασιών προσλήψεων και δηλώσεων στο ΕΡΓΑΝΗ, η καθιέρωση τετραήμερης εργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, η επέκταση των γονικών παροχών, η ευελιξία στις άδειες, καθώς και η αναβάθμιση των ελεγκτικών μηχανισμών υγιεινής και ασφάλειας. Οι αντιδράσεις: Κοινωνικοί και πολιτικοί αντίλογοι Η ΓΣΕΕ ζήτησε την άμεση απόσυρση του νομοσχεδίου, υποστηρίζοντας ότι καταργεί στην πράξη τη συλλογική ρύθμιση του ωραρίου και ελαστικοποιεί υπέρμετρα την εργασία, με κίνδυνο εξουθένωσης των εργαζομένων. Ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ κατηγόρησε την κυβέρνηση για «διάλυση θεμελιωμένων εργασιακών δικαιωμάτων», επιμένοντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις οδηγούν σε «εργασιακή ζούγκλα». Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής καταδίκασε το μοντέλο ως μη βιώσιμο, προειδοποιώντας ότι ενισχύει ένα πλαίσιο εντατικοποίησης, χαμηλής παραγωγικότητας και πίεσης στον εργαζόμενο, ακόμα κι αν η «συναίνεση» εμφανίζεται ως ελεύθερη. Το ΚΚΕ κατήγγειλε το νομοσχέδιο ως «εργοδοτικό όπλο», θεωρώντας πως νομιμοποιεί την πολύωρη εργασία και αποσυνδέει τον εργαζόμενο από κάθε συλλογική προστασία. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, διαμηνύει ότι οι αλλαγές προσφέρουν ελευθερία επιλογών, απλουστεύουν γραφειοκρατικές διαδικασίες και ενισχύουν τον έλεγχο της αδήλωτης εργασίας. Η διεθνής εμπειρία: Τι δείχνουν τα παραδείγματα Πολλές χώρες έχουν δοκιμάσει εναλλακτικά μοντέλα εργασίας. Η Ισλανδία, η Ισπανία, η Νέα Ζηλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν εφαρμόσει πιλοτικά προγράμματα τετραήμερης εργασίας με ενθαρρυντικά αποτελέσματα: υψηλότερη παραγωγικότητα, βελτιωμένη ψυχική υγεία και καλύτερη ισορροπία ζωής–εργασίας. Αντίθετα, το παράδειγμα της Κίνας και του μοντέλου “996” (9πμ–9μμ, 6 ημέρες/εβδομάδα) προκάλεσε κοινωνική κόπωση και αντιδράσεις, ενώ στη Ιαπωνία, παρά την επιβολή ορίων στις υπερωρίες, η εργασιακή κουλτούρα πίεσης συνεχίζει να επιβαρύνει την υγεία των εργαζομένων. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν πως η μείωση του χρόνου εργασίας – όχι η επιμήκυνσή του – αποτελεί διεθνή τάση, όταν συνοδεύεται από αξιολόγηση της παραγωγικότητας και ισχυρούς μηχανισμούς προστασίας. Συμπερασματικά:Προσαρμογή ή διολίσθηση; Το ελληνικό εργασιακό νομοσχέδιο επιδιώκει να απαντήσει σε διαχρονικά προβλήματα: αδήλωτη εργασία, γραφειοκρατία, έλλειψη ευελιξίας. Περιλαμβάνει ψηφιακά εργαλεία και προβλέψεις που μπορούν, θεωρητικά, να βελτιώσουν τη λειτουργία της αγοράς εργασίας. Ωστόσο, οι πλέον κρίσιμες διατάξεις – όπως η δυνατότητα 13ωρης απασχόλησης – δημιουργούν εύλογες επιφυλάξεις. Εάν δεν διασφαλιστούν στην πράξη όροι αυστηρής εφαρμογής, ουσιαστικής συναίνεσης και επαρκούς αποζημίωσης, υπάρχει ορατός κίνδυνος απορρύθμισης. Σε μια χώρα με ήδη υψηλούς δείκτες εργασιακής ανασφάλειας και εξάντλησης, ο στόχος δεν πρέπει να είναι απλώς η «ευελιξία», αλλά η ισορροπία: μεταξύ ευελιξίας και αξιοπρέπειας, μεταξύ παραγωγικότητας και ανθρώπινης ζωής. Αν το νομοσχέδιο μεταβληθεί προς αυτή την κατεύθυνση, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο εκσυγχρονισμού. Αν όχι, τότε το «δικαίωμα στην εργασία» κινδυνεύει να γίνει «υποχρέωση στην εξάντληση».