Non-Dom: Μια χρυσή ευκαιρία ή ένας κίνδυνος φορολογικής ανισότητας;

Με το νέο σχέδιο προσέλκυσης εύπορων αλλοδαπών πολιτών που παρουσίασε ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, η Ελλάδα επιχειρεί να τοποθετηθεί δυναμικά στον χάρτη των χωρών που διεκδικούν υψηλής εισοδηματικής κατηγορίας φορολογικούς κατοίκους. Το ανανεωμένο καθεστώς Non-Dom, το οποίο εντάσσεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο για τον νέο Τελωνειακό Κώδικα, περιλαμβάνει σημαντικά κίνητρα, με στόχο τη μεταφορά της φορολογικής έδρας επενδυτών και των οικογενειών τους στην Ελλάδα. Η πρόβλεψη για ένταξη μελών της οικογένειας με ετήσιο κόστος 20.000 ευρώ ανά άτομο και η πλήρης απαλλαγή από φόρους δωρεάς και κληρονομιάς για περιουσία στο εξωτερικό αποτελούν σαφείς κινήσεις εναρμόνισης με διεθνή πρότυπα – και ίσως ακόμη πιο τολμηρές επιλογές σε σχέση με την Ιταλία και την Πορτογαλία. Σύμφωνα με τον Υπουργό, η απόδοση του υφιστάμενου πλαισίου ήταν αξιοσημείωτη: 213 εγκρίσεις σε 214 αιτήσεις και εισροή επενδυτικών κεφαλαίων άνω των 270 εκατομμυρίων ευρώ. Όμως, πίσω από την αριθμητική επιτυχία κρύβεται ένα βαθύτερο ερώτημα: μπορεί ένα τέτοιο καθεστώς να συνυπάρξει με τις αρχές της φορολογικής δικαιοσύνης και της κοινωνικής συνοχής; Τα διεθνή προηγούμενα: Ένα διπλό μάθημα Η Ελλάδα δεν πρωτοτυπεί. Το Ηνωμένο Βασίλειο λειτούργησε για δεκαετίες ως ελκυστικός προορισμός Non-Dom, μέχρι που η κοινή γνώμη και η πολιτική ηγεσία στράφηκαν κατά του συστήματος, οδηγώντας στην εξαγγελθείσα κατάργησή του από το 2025. Η εμπειρία της Πορτογαλίας, με το πρόγραμμα NHR, ήταν αρχικά εντυπωσιακή αλλά κατέληξε να πιέζει την αγορά κατοικίας, προκαλώντας αντιδράσεις στον ντόπιο πληθυσμό. Αντιθέτως, η Ιταλία, με ένα πιο συγκρατημένο και στοχευμένο πλαίσιο (κατ’ αποκοπή φόρος €100.000), συνεχίζει να προσελκύει φορολογικούς κατοίκους υψηλού εισοδήματος χωρίς έντονες κοινωνικές εντάσεις – προς το παρόν. Τα παραδείγματα αυτά προσφέρουν πολύτιμα διδάγματα: Η αποδοχή τέτοιων καθεστώτων δεν είναι αυτονόητη και εξαρτάται από την κοινωνική και πολιτική συγκυρία. Η συνδεσιμότητα με πραγματική επένδυση και οικονομική δραστηριότητα είναι καθοριστική για τη διατήρηση νομιμοποίησης. Η ελληνική πρόκληση Η Ελλάδα επιχειρεί σήμερα να παίξει στο ανώτερο επίπεδο του «παιχνιδιού της φορολογικής κατοικίας». Η χρονική συγκυρία, μετά την έξοδο της χώρας από καθεστώς επιτήρησης και εν μέσω μιας νέας αναπτυξιακής αφήγησης, ευνοεί τέτοιες παρεμβάσεις. Επιπλέον, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από το Non-Dom πλαίσιο δημιουργεί ένα παράθυρο ευκαιρίας. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν υπόψη ορισμένοι κρίσιμοι παράγοντες: Πώς θα διασφαλιστεί ότι η Ελλάδα δεν θα μετατραπεί σε απλό “φορολογικό καταφύγιο”; Υπάρχουν ασφαλιστικές δικλείδες για τη ροή αυτών των κεφαλαίων σε παραγωγικές επενδύσεις και όχι απλώς σε ακίνητα υψηλής αξίας; Ποιος είναι ο κοινωνικός αντίκτυπος από ένα πλαίσιο που προνοεί για τους εκτός χώρας πλούσιους, ενώ η μεσαία τάξη συνεχίζει να επιβαρύνεται φορολογικά; Συμπερασματικά: Ένα εργαλείο, όχι αυτοσκοπός Το καθεστώς Non-Dom δεν είναι από μόνο του πρόβλημα ή λύση. Είναι ένα εργαλείο – και όπως κάθε εργαλείο, εξαρτάται από τον χειριστή του. Αν συνδεθεί με ευρύτερες αναπτυξιακές πολιτικές, αν παρακολουθείται με διαφάνεια και αξιολογείται περιοδικά ως προς το δημοσιονομικό και κοινωνικό του αποτύπωμα, τότε μπορεί να αποτελέσει ένα θετικό βήμα στην ενίσχυση της εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας. Αν όμως καταλήξει να είναι μια ακόμη ρύθμιση που ευνοεί λίγους χωρίς διάχυση οφέλους, κινδυνεύει να υπονομεύσει τη φορολογική ηθική που τόσο επίπονα προσπαθεί να αποκαταστήσει η ελληνική πολιτεία.